ଏଭିର୍ହୃତଂ ଧନଂ ସର୍ଵଂ ପୂର୍ଵଜାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଛଲାଭିଜ୍ଞୈର୍ମାର୍ଗେ ପାଟଚ୍ଚରୈରିଵ
ଏହି ଚତୁର ଚଳାକ ଲୋକମାନେ, ଆମ ପୂର୍ବଜ ମହାନ ମନ୍ୟମାନେଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ ଠକେଇ ନେଇଥିଲେ, ଯେପରି ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିବା ଯାତ୍ରୀମାନେ ଡାକାତମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଠକାଯାନ୍ତି।
ଏତେ ପ୍ରତାରକା ଦମ୍ଭାସ୍ତାଦୃଶା ବକଵୃତ୍ତଯଃ । ଉତ୍ପନ୍ନେ ଚ ମହାକାର୍ଯେ ପ୍ରାର୍ଥିତା ଵିନଯେନ ତେ
ଏମାନେ ମିଥ୍ୟା ଓ ଚଳ ଭରା ଠକବାଜ, ଡାଙ୍କା ପରି ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲେ; ବଡ଼ ଆବଶ୍ୟକତା ଆସିଲେ ଏମାନେକୁ ବଡ଼ ନମ୍ରତାରେ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା।
ନ ଦଦୁଃ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ଵିପ୍ରାଃ ପାଦଵୃଦ୍ଧ୍ଯାପି ଯାଚିତାଃ । ନାସ୍ତୀତିଵାଦିନଃ ସ୍ତବ୍ଧାଃ ଦୁଃଖିତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଯାଜ୍ଯକାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଉନାହାନ୍ତି; ଏମାନେ ଅଡ଼ିଗଲା, ନାସ୍ତିକ ଭାବ ଧରିଲେ, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେକୁ ଦୟା ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ଧନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କାର୍ତଵୀର୍ଯାଦ୍ରକ୍ଷିତଂ କେନ ହେତୁନା । ନ କୃତାଃ କ୍ରତଵଃ କିଂ ତୈର୍ଦାନଂ ଚାର୍ଥିଷୁ ଭୂରିଶଃ
କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟରୁ ମିଳିଥିବା ଧନ କାହିଁକି ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା? ଏହା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦାନ ହେଲା ନାହିଁ, ଦରକାରିଆଙ୍କୁ ବହୁତ ଦିଆଯାଇଲା ନାହିଁ।
ନ ସଞ୍ଚିତଵ୍ଯଂ ଵିପ୍ରୈସ୍ତୁ ଧନଂ ଚାପି କଦାଚନ । ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଵିଧିଵଦ୍ଦେଯଂ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଚ ଯଥାସୁଖମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେବେ ବି ଧନ ଜମା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଯଥାବିଧି ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟୟ, ଦାନ କିମ୍ବା ଆପଣେ ମନରେ ଭୋଗ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଦ୍ରଵ୍ଯେ ଚୌରଭଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଥା ରାଜଭଯଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ଵହ୍ନେର୍ଭଯଂ ମହାଘୋରଂ ତଥା ଧୂର୍ତଭଯଂ ମହତ୍
ଧନରେ ଚୋର ଭୟ, ରାଜା ଭୟ, ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଭୟ ଓ ଠକା ଲୋକଙ୍କ ଭୟ ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ଧନଂ ତ୍ଯଜତି ରକ୍ଷକମ୍ । ଅଥଵାସୌ ମୃତୋ ଯାତି ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହ୍ଯସଦ୍ଗତିମ୍
ଯେଉଁ ଭଳି ଉପାୟରେ ହେଉନାହିଁ, ଧନର ରକ୍ଷକ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ; କିମ୍ବା ସେ ମରିଗଲେ, ଧନ ରଖି ଏହି ସଂସାର ଛାଡ଼ି ଖରାପ ଗତିକୁ ଯାଏ।
ପାଦଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ତଥାସ୍ମାଭିଃ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତୈଃ । ତଥାପି ଲୋଭସନ୍ଦିଗ୍ଧୈର୍ନ ଦତ୍ତଂ ନଃ ପୁରୋହିତୈଃ
ଆମେ ମଧ୍ୟ ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତାରେ ଅନୁରୋଧ କଲୁ; ତଥାପି ଲୋଭରେ ଡୁବିଥିବା ଆମ ପୁରୋହିତମାନେ ଆମକୁ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଦାନଂ ଭୋଗସ୍ତଥା ନାଶୋ ଧନସ୍ଯ ଗତିରୀଦୃଶୀ । ଦାନଭୋଗୌ କୃତୀନାଂ ଚ ନାଶଃ ପାପାତ୍ମନାଂ କିଲ
ଧନର ତିନିଟି ଗତି ଅଛି—ଦାନ, ଭୋଗ ଓ ନାଶ; ନିଷ୍ଠାବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ ଓ ଭୋଗ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାଇଁ ନାଶ ନିଶ୍ଚିତ।
ନ ଦାତା ନ ଚ ଯୋ ଭୋକ୍ତା କୃପଣୋ ଗୁପ୍ତିତତ୍ପରଃ । ରାଜ୍ଞାସୌ ସର୍ଵଥା ଦଣ୍ଡ୍ଯୋ ଵଞ୍ଚକୋ ଦୁଃଖଭାଙ୍ନରଃ
ଯେ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ଭୋଗ କରୁନାହାନ୍ତି, କଞ୍ଜୁସି ଓ ଧନ ଲୁଚାଇ ରଖିବାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି—ଏମିତି ଠକା ଦୁଃଖୀ ଲୋକକୁ ରାଜା ସଦା ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵଯଂ ଗୁରୂନେତାନ୍ଵଞ୍ଚକାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାନ୍ । ହନ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତାଃ ସର୍ଵେ ନ କ୍ରୋଧଵ୍ଯଂ ମହାତ୍ମଭିଃ
ସେହିପାଇଁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଠକା, ନିମ୍ନ ଜାତିର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁମାନେକୁ ଦଣ୍ଡିବାକୁ ଚାଲିଛୁ; ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ କ୍ରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ହେତୁମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତାନାଶ୍ଵାସ୍ଯ ମୁନୀନଥ । ଵିଚେରୁଶ୍ଚ ଵିଚିନ୍ଵାନା ଭୃଗୁଦାରାନନେକଶଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏପରି କାରଣ ଭରା କଥା କହି, ମୁନିମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ସେମାନେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଘରବାଡ଼ି ମହିଳାମାନେକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚାଲିଲେ।
ଭଯାର୍ତା ଭୃଗୁପତ୍ନ୍ଯସ୍ତୁ ହିମଵନ୍ତଂ ଧରାଧରମ୍ । ପ୍ରପେଦିରେ ରୁଦନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଵେପମାନାଃ କୃଶା ଭୃଶମ୍
ଭୟରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଘରବାଡ଼ି ମହିଳାମାନେ ଦୁଃଖିତ, କ୍ଷୀଣ ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇ, କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼କୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଏଵଂ ତେ ହୈହଯୈର୍ଵିପ୍ରାଃ ପୀଡିତା ଧନକାମୁକୈଃ । ନିହତାଶ୍ଚ ଯଥାକାମଂ ସଂରବ୍ଧୈଃ ପାପକର୍ମଭିଃ
ଏଭଳି ଧନ ଲୋଭୀ ହୈହୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦୁଃଖ ଦେଲେ, ଏବଂ ରାଗରେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଇଚ୍ଛାମତେ ମାରିଦେଲେ।
ଲୋଭ ଏଵ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦେହସଂସ୍ଥୋ ମହାରିପୁଃ । ସର୍ଵଦୁଃଖାକରଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଦୁଃଖଦଃ ପ୍ରାଣନାଶକଃ
ଲୋଭ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ; ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା ଓ ପ୍ରାଣ ନାଶ କରୁଥିବା।
ସର୍ଵପାପସ୍ଯ ମୂଲଂ ହି ସର୍ଵଦା ତୃଷ୍ଣଯାନ୍ଵିତଃ । ଵିରୋଧକୃତ୍ତ୍ରିଵର୍ଣାନାଂ ସର୍ଵାର୍ତେଃ କାରଣଂ ତଥା
ସମସ୍ତ ପାପର ମୂଳ ସଦା ତୃଷ୍ଣା ସହିତ ଥାଏ; ଏହା ତିନି ବର୍ଣ୍ଣରେ ବିରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ।
ଲୋଭାତ୍ତ୍ଯଜନ୍ତି ଧର୍ମଂ ଵୈ କୁଲଧର୍ମଂ ତଥୈଵ ହି । ମାତରଂ ଭ୍ରାତରଂ ହନ୍ତି ପିତରଂ ବାନ୍ଧଵଂ ତଥା
ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଧର୍ମ ଓ କୁଳ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ମାଆ, ଭାଇ, ବାପା ଓ ବାନ୍ଧବକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦିଅନ୍ତି।
ଗୁରୁଂ ମିତ୍ରଂ ତଥା ଭାର୍ଯାଂ ପୁତ୍ରଂ ଚ ଭଗିନୀଂ ତଥା । ଲୋଭାଵିଷ୍ଟୋ ନ କିଂ କୁର୍ଯାଦକୃତ୍ଯଂ ପାପମୋହିତଃ
ଲୋଭରେ ଆବିଷ୍ଟ ଲୋକ ଗୁରୁ, ବନ୍ଧୁ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଅ ଓ ଭଉଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରେ; ଏମିତି ଲୋଭ ମୁହଁରେ ପଡ଼ି, କେଉଁ ଅନର୍ଥ କିମ୍ବା ପାପ କାମ କରିବେ ନାହିଁ?
କ୍ରୋଧାତ୍କାମାଦହଙ୍କାରାଲ୍ଲୋଭ ଏଵ ମହାରିପୁଃ । ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯଜତି ଲୋଭେନ କିଂ ପୁନଃ ସ୍ଯାଦନାଵୃତମ୍
କ୍ରୋଧ, କାମ ଓ ଅହଂକାର ମଧ୍ୟରୁ, ଲୋଭ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ; ଲୋଭ ପାଇଁ ମଣିଷ ନିଜ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ—ତେବେ ଏହା ଠାରୁ କଣ ଲୁଚି ରହିପାରିବ?
ପୂର୍ଵଜାସ୍ତେ ମହାରାଜ ଧର୍ମଜ୍ଞାଃ ସତ୍ପଥେ ସ୍ଥିତାଃ । ପାଣ୍ଡଵାଃ କୌରଵାଶ୍ଚୈଵ ଲୋଭେନ ନିଧନଂ ଗତାଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନେ, ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିଲେ ଏବଂ ସତ୍ମାର୍ଗରେ ରହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ସେମାନେ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ।
ଯତ୍ର ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କୃପଃ କର୍ଣଶ୍ଚ ବାହ୍ଲିକଃ । ଭୀମସେନୋ ଧର୍ଭପୁତ୍ରସ୍ତଥୈଵାର୍ଜୁନକେଶଵୌ
ଯେଉଁଠାରେ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ବାହ୍ଲିକ ଥିଲେ, ତେଉଁଠି ଭୀମସେନ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଅର୍ଜୁନ-କେଶବ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—
ତଥାପି ଯୁଦ୍ଧମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ କୃତଂ ତୈଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । କୁଟୁମ୍ବକଦନଂ ଭୂରି କୃତଂ ଲୋଭାତୁରୈରିହ
ତଥାପି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ଅନେକ ପରିବାରକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ହତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ହତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାତ୍ମଜାଃ । ଭ୍ରାତରଃ ପିତରଃ ପୁତ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ଵୈ ନିହତା ରଣେ
ଦ୍ରୋଣ ମରିଗଲେ, ଭୀଷ୍ମ ମରିଗଲେ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ମରିଗଲେ; ଭାଇ, ବାପା, ପୁଅ—ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେଲେ।
ତସ୍ମାଲ୍ଲୋଭାଭିଭୂତସ୍ତୁ କିଂ ନ କୁର୍ଯାନ୍ନରଃ କିଲ । ହୈହଯୈର୍ନିହତାଃ ସର୍ଵେ ଭୃଗଵଃ ପାପବୁଦ୍ଧିଭିଃ
ତେଣୁ ଲୋଭରେ ପଡ଼ିଲେ, ମଣିଷ କଣ କରିନପାରିବ? ହୈହୟମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିରେ, ସମସ୍ତ ଭୃଗୁମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ହୈହଯାନାମୁତ୍ପତ୍ତିପ୍ରସଙ୍ଗେ ରମାଵିଷ୍ଣୁସଂଵାଦଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କଥଂ ତାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵା ଭୃଗୂଣାଂ ଦୁଃଖସାଗରାତ୍ । ମୁକ୍ତା ଵଂଶଃ ପୁନସ୍ତେଷାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସ୍ଥିରୋଽଭଵତ୍
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ଭୃଗୁମାନେଙ୍କ ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ଝିଅମାନେ କିପରି ଏତେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ? ସେମାନଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶ କିପରି ପୁନି ଦୃଢ଼ ହେଲା?
ହୈହଯୈଃ କିଂ କୃତଂ କାର୍ଯଂ ହତ୍ଵା ତାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନପି । କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଲୋଭସଂଯୁକ୍ତୈଃ ପାପାଚାରୈର୍ଵଦସ୍ଵ ତତ୍
ହୈହୟମାନେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ମାରିଦେଇ, ପରେ କଣ କାମ କଲେ? ଲୋଭ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ଭରିଥିବା ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କଣ କରିଥିଲେ, ମତେ କୁହ।
ନ ତୃପ୍ତିରସ୍ତି ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପିବତସ୍ତେ କଥାମୃତମ୍ । ପାଵନଂ ସୁଖଦଂ ନୄଣାଂ ପରଲୋକେ ଫଲପ୍ରଦମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର କଥାମୃତ ପିଇଲେ ମୋର କେବେ ତୃପ୍ତି ହୁଏନା; ଏହା ଶୁଣିଲେ ମଣିଷର ମନ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସୁଖ ମିଳେ ଓ ପରଲୋକରେ ଫଳ ମିଳେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଥାଂ ପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ । ଯଥା ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତୁ ତା ମୁକ୍ତା ଦୁଃଖାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦୁରତ୍ଯଯାତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ—ସେ ଝିଅମାନେ କିପରି ସେ ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ଭୃଗୁପତ୍ନ୍ଯୋ ଯଦା ରାଜନ୍ ହିମଵନ୍ତଂ ଗିରିଂ ଗତାଃ । ଭଯତ୍ରସ୍ତା ଵିଭଗ୍ନାଶା ହୈହଯୈଃ ପୀଡିତା ଭୃଶମ୍
ଭୃଗୁଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ହେ ରାଜା, ହୈହୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ଓ ଆଶାହୀନ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେବା ପରେ, ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗୌରୀଂ ତତ୍ର ତୁ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମୃଣ୍ମଯୀଂ ସରିତସ୍ତଟେ । ଉପୋଷଣପରାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ନିଶ୍ଚଯଂ ମରଣଂ ପ୍ରତି
ସେଠାରେ, ନଦୀତଟରେ, ମାଟିର ଗୌରୀମୂର୍ତ୍ତି ରଖି, ଉପବାସରେ ଲାଗିଗଲେ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।