ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ହୈହଯା ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଦଦୃଶୁର୍ଧନଲିପ୍ସଯା । ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚୁକୁଶଃ ସର୍ଵେ ଭୀତାଶ୍ଚ ଶରଣଂ ଗତାଃ
ହୈହୟମାନେ ଧନ ଲୋଭରେ ଘର ଭାଙ୍ଗି ଭିତରକୁ ପସିଲେ ଏବଂ ଧନ ଦେଖିଲେ; ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟରେ ଚମକି ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ପଳାଇଗଲେ।
ଅତିଚିନ୍ଵତ୍ସୁ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଭଵନାନ୍ନିଃସୃତଂ ବହୁ । ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତାଞ୍ଛରୈଃ କୋପାଦ୍ଵାଡଵାଞ୍ଛରଣାଗତାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଘରରୁ ଯେତେ ଧନ ବାହାରିଲା, ହୈହୟମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱ ଖୋରା ଭଳି ତୀର ମାରି ମାରିଦେଲେ।
ଯଯୁସ୍ତେ ଗିରିଦୁର୍ଗାଂଶ୍ଚ ଯତ୍ର ଵୈ ଭୃଗଵଃ ସ୍ଥିତାଃ । ଆଗର୍ଭାଦନୁକୃନ୍ତନ୍ତଶ୍ଚେରୁଶ୍ଚୈଵ ମହୀମିମାମ୍
ସେମାନେ ଗିରିକୋଟକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୃଗୁମାନେ ଲୁଚିଥିଲେ; ଗର୍ଭରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କାଟି ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଭୃଗୂନ୍ସର୍ଵାନ୍ନିଜଘ୍ନୁର୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଆବାଲଵୃଦ୍ଧାନପରାନଵମନ୍ଯ ଚ ପାତକମ୍
ସେମାନେ ଯେଉଁ ଭୃଗୁମାନେକୁ ଧରିପାରିଲେ, ଛୋଟ ବଡ଼ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ମାରିଦେଲେ, ଏହାକୁ ପାପ ଭାବିଲେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁତ୍ପାଟ୍ଯମାନେଷୁ ଭାର୍ଗଵେଷୁ ଯତସ୍ତତଃ । ହନ୍ଯୁର୍ଗର୍ଭାଂଶ୍ଚ ନାରୀଣାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ହୈହଯା ଭୃଶମ୍
ଏଭଳି ଭୃଗୁମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଉଖାଡ଼ାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ହୈହୟମାନେ ଜଣେ ଜଣେ ଜନନୀଙ୍କୁ ଧରି ତାଙ୍କର ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଠୁରତାରେ ମାରିଦେଲେ।
ରୁରୁଦୁସ୍ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କାମଂ କୁରର୍ଯ ଇଵ ଦୁଃଖିତାଃ । ଗର୍ଭାଶ୍ଚ କୃନ୍ତିତା ଯାସାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯୈଃ ପାପନିଶ୍ଚଯୈଃ
ସେମାନେ ମହିଳାମାନେ ଦୁଃଖରେ କୁହୁଡ଼ି ପକ୍ଷୀ ଭଳି କାନ୍ଦୁଥିଲେ; ଯାଙ୍କର ଗର୍ଭ ଦୁଷ୍ଟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଚିରିଦେଇଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେଽପ୍ଯାହୁଶ୍ଚ ତାନ୍ଦୃପ୍ତାନ୍ମୁନଯସ୍ତୀର୍ଥଵାସିନଃ । ମୁଞ୍ଚନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ କ୍ରୋଧଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଭଯାଵହମ୍
ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥବାସୀ ଋଷିମାନେ ସେଇ ଅହଂକାରୀମାନେ ବିଷୟରେ କହିଲେ: 'କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ।'
ଅଯୁକ୍ତମେତଦାରବ୍ଧଂ ଭଵଦ୍ଭିଃ କର୍ମ ଗର୍ହିତମ୍ । ଯଦ୍ଗର୍ଭାନ୍ଭୃଗୁପତ୍ନୀନାଂ ନିହନ୍ଯୁଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାଃ
'ତୁମେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ଏହି କାମ ଅନୁଚିତ ଏବଂ ନିନ୍ଦନୀୟ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଭୃଗୁମହିଳାମାନଙ୍କ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁମାନେକୁ ମାରିଦେବେ, ଏହା ଭଲ ନୁହେଁ।'
ଅତ୍ଯୁଗ୍ରପୁଣ୍ଯପାପାନାମିହୈଵ ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ତସ୍ମାଜ୍ଜୁଗୁପ୍ସିତଂ କର୍ମ ତ୍ଯକ୍ତଵ୍ଯଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
'ଏଠାରେ ଅତି ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅତି ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତୁରନ୍ତ ମିଳେ; ତେଣୁ ଯେଉଁମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଭଳି ଘୃଣିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।'
ତାନାହୁର୍ହୈହଯାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମୁନୀନଥ ଦଯାପରାନ୍ । ଭଵନ୍ତଃ ସାଧଵଃ ସର୍ଵେ ନାର୍ଥଜ୍ଞାଃ ପାପକର୍ମଣାମ୍
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୈହୟମାନେ ସେଇ ଦୟାଳୁ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଭଲ ଲୋକ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ କେମିତି କାମ କରନ୍ତି, ତାହା ଜାଣିନାହାନ୍ତି।'
ଏଭିର୍ହୃତଂ ଧନଂ ସର୍ଵଂ ପୂର୍ଵଜାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଛଲାଭିଜ୍ଞୈର୍ମାର୍ଗେ ପାଟଚ୍ଚରୈରିଵ
ଏହି ଚତୁର ଚଳାକ ଲୋକମାନେ, ଆମ ପୂର୍ବଜ ମହାନ ମନ୍ୟମାନେଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ ଠକେଇ ନେଇଥିଲେ, ଯେପରି ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିବା ଯାତ୍ରୀମାନେ ଡାକାତମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଠକାଯାନ୍ତି।
ଏତେ ପ୍ରତାରକା ଦମ୍ଭାସ୍ତାଦୃଶା ବକଵୃତ୍ତଯଃ । ଉତ୍ପନ୍ନେ ଚ ମହାକାର୍ଯେ ପ୍ରାର୍ଥିତା ଵିନଯେନ ତେ
ଏମାନେ ମିଥ୍ୟା ଓ ଚଳ ଭରା ଠକବାଜ, ଡାଙ୍କା ପରି ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲେ; ବଡ଼ ଆବଶ୍ୟକତା ଆସିଲେ ଏମାନେକୁ ବଡ଼ ନମ୍ରତାରେ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା।
ନ ଦଦୁଃ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ଵିପ୍ରାଃ ପାଦଵୃଦ୍ଧ୍ଯାପି ଯାଚିତାଃ । ନାସ୍ତୀତିଵାଦିନଃ ସ୍ତବ୍ଧାଃ ଦୁଃଖିତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଯାଜ୍ଯକାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଉନାହାନ୍ତି; ଏମାନେ ଅଡ଼ିଗଲା, ନାସ୍ତିକ ଭାବ ଧରିଲେ, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେକୁ ଦୟା ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ଧନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କାର୍ତଵୀର୍ଯାଦ୍ରକ୍ଷିତଂ କେନ ହେତୁନା । ନ କୃତାଃ କ୍ରତଵଃ କିଂ ତୈର୍ଦାନଂ ଚାର୍ଥିଷୁ ଭୂରିଶଃ
କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟରୁ ମିଳିଥିବା ଧନ କାହିଁକି ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା? ଏହା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦାନ ହେଲା ନାହିଁ, ଦରକାରିଆଙ୍କୁ ବହୁତ ଦିଆଯାଇଲା ନାହିଁ।
ନ ସଞ୍ଚିତଵ୍ଯଂ ଵିପ୍ରୈସ୍ତୁ ଧନଂ ଚାପି କଦାଚନ । ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଵିଧିଵଦ୍ଦେଯଂ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଚ ଯଥାସୁଖମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେବେ ବି ଧନ ଜମା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଯଥାବିଧି ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟୟ, ଦାନ କିମ୍ବା ଆପଣେ ମନରେ ଭୋଗ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଦ୍ରଵ୍ଯେ ଚୌରଭଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଥା ରାଜଭଯଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ଵହ୍ନେର୍ଭଯଂ ମହାଘୋରଂ ତଥା ଧୂର୍ତଭଯଂ ମହତ୍
ଧନରେ ଚୋର ଭୟ, ରାଜା ଭୟ, ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଭୟ ଓ ଠକା ଲୋକଙ୍କ ଭୟ ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ଧନଂ ତ୍ଯଜତି ରକ୍ଷକମ୍ । ଅଥଵାସୌ ମୃତୋ ଯାତି ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହ୍ଯସଦ୍ଗତିମ୍
ଯେଉଁ ଭଳି ଉପାୟରେ ହେଉନାହିଁ, ଧନର ରକ୍ଷକ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ; କିମ୍ବା ସେ ମରିଗଲେ, ଧନ ରଖି ଏହି ସଂସାର ଛାଡ଼ି ଖରାପ ଗତିକୁ ଯାଏ।
ପାଦଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ତଥାସ୍ମାଭିଃ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତୈଃ । ତଥାପି ଲୋଭସନ୍ଦିଗ୍ଧୈର୍ନ ଦତ୍ତଂ ନଃ ପୁରୋହିତୈଃ
ଆମେ ମଧ୍ୟ ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତାରେ ଅନୁରୋଧ କଲୁ; ତଥାପି ଲୋଭରେ ଡୁବିଥିବା ଆମ ପୁରୋହିତମାନେ ଆମକୁ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଦାନଂ ଭୋଗସ୍ତଥା ନାଶୋ ଧନସ୍ଯ ଗତିରୀଦୃଶୀ । ଦାନଭୋଗୌ କୃତୀନାଂ ଚ ନାଶଃ ପାପାତ୍ମନାଂ କିଲ
ଧନର ତିନିଟି ଗତି ଅଛି—ଦାନ, ଭୋଗ ଓ ନାଶ; ନିଷ୍ଠାବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ ଓ ଭୋଗ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାଇଁ ନାଶ ନିଶ୍ଚିତ।
ନ ଦାତା ନ ଚ ଯୋ ଭୋକ୍ତା କୃପଣୋ ଗୁପ୍ତିତତ୍ପରଃ । ରାଜ୍ଞାସୌ ସର୍ଵଥା ଦଣ୍ଡ୍ଯୋ ଵଞ୍ଚକୋ ଦୁଃଖଭାଙ୍ନରଃ
ଯେ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ଭୋଗ କରୁନାହାନ୍ତି, କଞ୍ଜୁସି ଓ ଧନ ଲୁଚାଇ ରଖିବାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି—ଏମିତି ଠକା ଦୁଃଖୀ ଲୋକକୁ ରାଜା ସଦା ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵଯଂ ଗୁରୂନେତାନ୍ଵଞ୍ଚକାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାନ୍ । ହନ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତାଃ ସର୍ଵେ ନ କ୍ରୋଧଵ୍ଯଂ ମହାତ୍ମଭିଃ
ସେହିପାଇଁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଠକା, ନିମ୍ନ ଜାତିର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁମାନେକୁ ଦଣ୍ଡିବାକୁ ଚାଲିଛୁ; ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ କ୍ରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ହେତୁମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତାନାଶ୍ଵାସ୍ଯ ମୁନୀନଥ । ଵିଚେରୁଶ୍ଚ ଵିଚିନ୍ଵାନା ଭୃଗୁଦାରାନନେକଶଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏପରି କାରଣ ଭରା କଥା କହି, ମୁନିମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ସେମାନେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଘରବାଡ଼ି ମହିଳାମାନେକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚାଲିଲେ।
ଭଯାର୍ତା ଭୃଗୁପତ୍ନ୍ଯସ୍ତୁ ହିମଵନ୍ତଂ ଧରାଧରମ୍ । ପ୍ରପେଦିରେ ରୁଦନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଵେପମାନାଃ କୃଶା ଭୃଶମ୍
ଭୟରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଘରବାଡ଼ି ମହିଳାମାନେ ଦୁଃଖିତ, କ୍ଷୀଣ ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇ, କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼କୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଏଵଂ ତେ ହୈହଯୈର୍ଵିପ୍ରାଃ ପୀଡିତା ଧନକାମୁକୈଃ । ନିହତାଶ୍ଚ ଯଥାକାମଂ ସଂରବ୍ଧୈଃ ପାପକର୍ମଭିଃ
ଏଭଳି ଧନ ଲୋଭୀ ହୈହୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦୁଃଖ ଦେଲେ, ଏବଂ ରାଗରେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଇଚ୍ଛାମତେ ମାରିଦେଲେ।
ଲୋଭ ଏଵ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦେହସଂସ୍ଥୋ ମହାରିପୁଃ । ସର୍ଵଦୁଃଖାକରଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଦୁଃଖଦଃ ପ୍ରାଣନାଶକଃ
ଲୋଭ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ; ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା ଓ ପ୍ରାଣ ନାଶ କରୁଥିବା।
ସର୍ଵପାପସ୍ଯ ମୂଲଂ ହି ସର୍ଵଦା ତୃଷ୍ଣଯାନ୍ଵିତଃ । ଵିରୋଧକୃତ୍ତ୍ରିଵର୍ଣାନାଂ ସର୍ଵାର୍ତେଃ କାରଣଂ ତଥା
ସମସ୍ତ ପାପର ମୂଳ ସଦା ତୃଷ୍ଣା ସହିତ ଥାଏ; ଏହା ତିନି ବର୍ଣ୍ଣରେ ବିରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ।
ଲୋଭାତ୍ତ୍ଯଜନ୍ତି ଧର୍ମଂ ଵୈ କୁଲଧର୍ମଂ ତଥୈଵ ହି । ମାତରଂ ଭ୍ରାତରଂ ହନ୍ତି ପିତରଂ ବାନ୍ଧଵଂ ତଥା
ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଧର୍ମ ଓ କୁଳ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ମାଆ, ଭାଇ, ବାପା ଓ ବାନ୍ଧବକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦିଅନ୍ତି।
ଗୁରୁଂ ମିତ୍ରଂ ତଥା ଭାର୍ଯାଂ ପୁତ୍ରଂ ଚ ଭଗିନୀଂ ତଥା । ଲୋଭାଵିଷ୍ଟୋ ନ କିଂ କୁର୍ଯାଦକୃତ୍ଯଂ ପାପମୋହିତଃ
ଲୋଭରେ ଆବିଷ୍ଟ ଲୋକ ଗୁରୁ, ବନ୍ଧୁ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଅ ଓ ଭଉଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରେ; ଏମିତି ଲୋଭ ମୁହଁରେ ପଡ଼ି, କେଉଁ ଅନର୍ଥ କିମ୍ବା ପାପ କାମ କରିବେ ନାହିଁ?
କ୍ରୋଧାତ୍କାମାଦହଙ୍କାରାଲ୍ଲୋଭ ଏଵ ମହାରିପୁଃ । ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯଜତି ଲୋଭେନ କିଂ ପୁନଃ ସ୍ଯାଦନାଵୃତମ୍
କ୍ରୋଧ, କାମ ଓ ଅହଂକାର ମଧ୍ୟରୁ, ଲୋଭ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ; ଲୋଭ ପାଇଁ ମଣିଷ ନିଜ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ—ତେବେ ଏହା ଠାରୁ କଣ ଲୁଚି ରହିପାରିବ?
ପୂର୍ଵଜାସ୍ତେ ମହାରାଜ ଧର୍ମଜ୍ଞାଃ ସତ୍ପଥେ ସ୍ଥିତାଃ । ପାଣ୍ଡଵାଃ କୌରଵାଶ୍ଚୈଵ ଲୋଭେନ ନିଧନଂ ଗତାଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନେ, ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିଲେ ଏବଂ ସତ୍ମାର୍ଗରେ ରହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ସେମାନେ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ।