କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମହୋଽସ୍ମାଭିଃ ଶାପଦଗ୍ଧୋ ମହୀପତିଃ । ଅସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ତ୍ଵସମ୍ପୂର୍ଣେ ଦୀକ୍ଷାଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ଧାର୍ମିକଃ
ଏବେ ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ରାଜା ଶାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅଧୂରା ରହିଛି, ସେ ଏଉଁଠି ଦୀକ୍ଷାଧାରୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅଛନ୍ତି।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯମେତଦ୍ଵିପରୀତମଭୂତ୍କିଲ । ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵିଭାଵତ୍ଵାଦଶକ୍ତାଃ ସ୍ମ ନିଵାରଣେ
ଏହି ଘଟଣା ଆମ ଆଶା ବିପରୀତ ଘଟିଗଲା, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବାକୁ ଥିଲା, ଆମେ ଏହାକୁ ରୋକିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲୁ।
ମନ୍ତ୍ରୈର୍ବହୁଵିଧୈର୍ଦେହଂ ତଦା ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ରକ୍ଷିତଂ ଧାରଯାମାସୁଃ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛ୍ଵସନସଂଯୁତମ୍
ବହୁ ପ୍ରକାର ମନ୍ତ୍ର ପଢି, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦେହକୁ ଆମେ ରକ୍ଷା କଲୁ, ଅଳ୍ପ ଶ୍ୱାସ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଧାରଣ କରିଲୁ।
ଗନ୍ଧୈର୍ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ ପୂଜ୍ଯମାନଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତିଷ୍ଟଭ୍ଯ ନିର୍ଵିକାରଂ ସୁପୂଜିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ଦେଇ, ପୁନିପୁନି ପୂଜା କରି, ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ସେଉଁଠି ଅଚଳ ଭାବେ ରଖିଲୁ, ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କଲୁ।
ସମାପ୍ତେ ଚ କ୍ରତୌ ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ସମାଗତାଃ । ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିସ୍ତୁ ସ୍ତୁତାଃ ସର୍ଵେ ସୁପ୍ରୀତାଶ୍ଚାଭଵନ୍ନୃପ
ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଉଁଠି ଆସିଗଲେ; ଋତ୍ବିଜମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ରାଜା।
ଵିଜ୍ଞପ୍ତା ମୁନିଭିଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ନିର୍ଵିଣ୍ଣାତ୍ମାନମବ୍ରୁଵନ୍ । ପ୍ରସନ୍ନାଃ ସ୍ମ ମହୀପାଲ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ
ମୁନିମାନେ ସ୍ତୁତି କରି ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ମହୀରକ୍ଷକ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ଚାହିଁନିଅ।'
ଯଜ୍ଞେନାନେନ ରାଜର୍ଷେ ଵରଂ ଜନ୍ମ ଵିଧୀଯତେ । ଦେଵଦେହଂ ନୃଦେହଂ ଵା ଯତ୍ତେ ମନସି ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା, ରାଜାଋଷି, ତୁମକୁ ଜନ୍ମର ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିବ—ଦେବତା ହେଉ କି ମଣିଷ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ଅଛି।
ଦୃପ୍ତଃ କାମଂ ପୁରୋଧାସ୍ତେ ମୃତ୍ଯୁଲୋକେ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତୋ ନିମେରାତ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟସ୍ତାନୁଵାଚ ହ
ତୁମ ପୁରୋହିତ ଅହଂକାରୀ ଥିଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁଲୋକରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ନିମିଙ୍କ ଆତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନ ଦେହେ ମମ ଵାଞ୍ଛାସ୍ତି ସର୍ଵଦୈଵ ଵିନଶ୍ଵରେ । ଵାସୋ ମେ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଦୃଷ୍ଟାଵସ୍ତୁ ସୁରୋତ୍ତମାଃ
ମୋତେ ଦେହ ପ୍ରତି କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ସଦା ବିନଶ୍ୱର; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନୟନରେ ମୋର ବାସ ହେଉ।
ନେତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵାଯୁଭୂତଶ୍ଚରାମ୍ଯହମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତାଃ ସୁରାସ୍ତତ୍ର ନିମେରାତ୍ମାନମବ୍ରୁଵନ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନୟନରେ ବାୟୁ ଭଳି ଚଳିବି। ଏଭଳି କଥା କହିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ନିମିଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ କହିଲେ।
ପ୍ରାର୍ଥଯ ତ୍ଵଂ ମହାରାଜ ଦେଵୀଂ ସର୍ଵେଶ୍ଵରୀଂ ଶିଵାମ୍ । ମଖେନାନେନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ସା ତେଽଭୀଷ୍ଟଂ ଵିଧାସ୍ଯତି
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ଶିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର; ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ।
ସ ଦେଵୈରେଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ଦେଵତାମ୍ । ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଦେବତାମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୁତି ଓ ଭକ୍ତିଭାବରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ପ୍ରସନ୍ନା ସା ତଦା ଦେଵୀ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦର୍ଶନଂ ଦଦୌ । କୋଟିସୂର୍ଯପ୍ରତୀକାଶଂ ରୂପଂ ଲାଵଣ୍ଯଦୀପିତମ୍ । ୧୬ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ କୃତକୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ଚେତସି । ପ୍ରସନ୍ନାଯାଂ ଦେଵତାଯାଂ ରାଜା ଵଵ୍ରେ ଵରଂ ନୃପ
ତାପରେ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସ୍ୱୟଂ ସାମ୍ନାରେ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ରୂପ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଚମକୁଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ମନରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବ କଲେ। ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ।
ଜ୍ଞାନଂ ତଦ୍ଵିମଲଂ ଦେହି ଯେନ ମୋକ୍ଷୋ ଭଵେଦପି । ନେତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନିଵାସୋ ମେ ଭଵେଦିତି
ମୋତେ ସେଇ ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନୟନରେ ମୋର ବାସ ହେଉ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନା ଦେଵେଶୀ ପ୍ରୋଵାଚ ଜଗଦମ୍ବିକା । ଜ୍ଞାନଂ ତେ ଵିମଲଂ ଭୂଯାତ୍ପ୍ରାରବ୍ଧସ୍ଯାଵଶେଷତଃ
ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ କହିଲେ: 'ତୁମେ ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ ପାଉ, ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି—'
ନେତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନିଵାସୋଽପି ଭଵିଷ୍ଯତି । ନିମିଷଂ ଯାନ୍ତି ଚକ୍ଷୂଂଷି ତ୍ଵତ୍କୃତେନୈଵ ଦେହିନାମ୍
'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନୟନରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ବାସ ହେବ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମିଜିବ।'
ତଵ ଵାସାତ୍ସନିମିଷା ମାନଵାଃ ପଶଵସ୍ତଥା । ପତଙ୍ଗାଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପୁନଶ୍ଚାନିମିଷାଃ ସୁରାଃ
'ତୁମ ବାସ ଦ୍ୱାରା, ମଣିଷ ଓ ପଶୁମାନେ ସନିମିଷ (ମିଜିଥିବା) ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ହେବେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପୁନି ଅନିମିଷ (ଅମିଜିଥିବା) ଭାବେ ଅଭିଧାନିତ ହେବେ।'
ଇତି ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ତସ୍ମୈ ତଦା ଶ୍ରୀଵରଦେଵତା । ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚ ମୁନୀନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତର୍ହିତାଭଵତ୍
ଏଭଳି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଶ୍ରୀମତୀ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଅନ୍ତର୍ହିତାଯାଂ ଦେଵ୍ଯାଂ ତୁ ମୁନଯସ୍ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଵିଥିଵତ୍ସର୍ଵେ ନିମେର୍ଦେହଂ ସମାହରନ୍
ଦେବୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ନିମିଙ୍କ ଦେହକୁ ଏକଠା କରିଲେ।
ଅରଣିଂ ତତ୍ର ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମମନ୍ଧୁର୍ମନ୍ତ୍ରଵତ୍ତଦା । ମନ୍ତ୍ରହୋମୈର୍ମହାତ୍ମାନଃ ପୁତ୍ରହେତୋର୍ନିମେରଥ
ସେଠାରେ ଏକ ଅରଣି ରଖି, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ପଢ଼ି ମଥିଲେ। ସେଠି ମହାତ୍ମାମାନେ ନିମିଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ହୋମ କରିଲେ।
ଅରଣ୍ଯାଂ ମଥ୍ଯମାନାଯାଂ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରାଦୁରଭୂତ୍ତଦା । ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନଃ ସାକ୍ଷାନ୍ନିମିରିଵାପରଃ
ଅରଣି ମଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଏକ ପୁଅ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ସେ ନିମିଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନିମି ଥିଲେ।
ଅରଣ୍ଯା ମଥନାଜ୍ଜାତସ୍ତସ୍ମାନ୍ମିଥିରିତି ସ୍ମୃତଃ । ଯେନାଯଂ ଜନକାଜ୍ଜାତସ୍ତେନାସୌ ଜନକୋଽଭଵତ୍
ଅରଣି ମଥିବାରୁ ଯେଉଁପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ମିଥି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଜନକଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରୁ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ସେଉଁଠୁ ସେ ଜନକ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ଵିଦେହସ୍ତୁ ନିମିର୍ଜାତୋ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତଦନ୍ଵଯେ । ସମୁଦ୍ଭୂତାସ୍ତୁ ରାଜାନୋ ଵିଦେହା ଇତି କୀର୍ତିତାଃ
ନିମି ଦେହ ବିନା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ହେଲେ, ସେମାନେ 'ବିଦେହ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଏଵଂ ନିମିସୁତୋ ରାଜା ପ୍ରଥିତୋ ଜନକୋଽଭଵତ୍ । ନଗରୀ ନିର୍ମିତା ତେନ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ମନୋହରା
ଏଭଳି ଭାବେ, ନିମିଙ୍କ ପୁଅ ଜନକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ସହର ତିଆରି କଲେ।
ମିଥିଲେତି ସୁଵିଖ୍ଯାତା ଗୋପୁରାଟ୍ଟାଲସଂଯୁତା । ଧନଧାନ୍ଯସମାଯୁକ୍ତା ହଟ୍ଟଶାଲାଵିରାଜିତା
ସେଇ ସହର 'ମିଥିଳା' ବୋଲି ଭଲଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଗୋପୁର ଓ ଉଚ୍ଚ ମିନାର ଥିଲା, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଜାର ଓ ଶାଳାରେ ରଉଦ୍ର।
ଵଂଶେଽସ୍ମିନ୍ଯେଽପି ରାଜାନସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଜନକାସ୍ତଥା । ଵିଖ୍ଯାତା ଜ୍ଞାନିନଃ ସର୍ଵେ ଵିଦେହାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ଏହି ବଂଶରେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ 'ଜନକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ 'ବିଦେହ' ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ନିମେରାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । ଶାପାଦ୍ଯସ୍ଯ ଵିଦେହତ୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାଦୁଦିତଂ ମଯା
ହେ ରାଜା, ଏଭଳି ଭାବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନିମିଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିଦେଲି, ଯାହାଙ୍କୁ ଶାପ ଦ୍ୱାରା 'ବିଦେହ' ହେବା ଗଳ୍ପ ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି।
ରାଜୋଵାଚ ଭଗଵନ୍ଭଵତା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନିମିଶାପସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସନ୍ଦେହମାପନ୍ନଂ ମନୋ ମେଽତୀଵ ଚଞ୍ଚଲମ୍
ରାଜା କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଆପଣ ନିମିଙ୍କ ଶାପର କାରଣ କହିଦେଲେ। ଏହା ଶୁଣି ମୋ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ହେଲା, ମୋ ମନ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯାଇଛି।
ଵସିଷ୍ଠୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵ ପୁରୋହିତଃ । ପୁତ୍ରଃ ପଙ୍କଜଯୋନେସ୍ତୁ ରାଜ୍ଞା ଶପ୍ତଃ କଥଂ ମୁନିଃ
ବଶିଷ୍ଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ରାଜାଙ୍କ ପୁରୋହିତ, ପଦ୍ମଯୋନିଙ୍କ ପୁଅ, ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କିପରି ରାଜା ଶାପ ଦେଇଥିଲେ?
ଗୁରୁଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନିମିନା ନ କୃତା କ୍ଷମା । ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଶୁଭଂ କୃତ୍ଵା କଥଂ କ୍ରୋଧମୁପାଗତଃ
ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣି, ନିମି କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ଖ୍ଷମା କଲେନାହିଁ? ଶୁଭ ଯଜ୍ଞ କରି ମଧ୍ୟ କିପରି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ?