ଆରାଧ୍ଯା ପରମା ଶକ୍ତିଃ ସର୍ଵୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ । ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିଦଧିକଂ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ତିନି ଭୁବନରେ ଏଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ।
ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯଂ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥନିର୍ଣଯଃ । ପୂଜନୀଯା ପରା ଶକ୍ତିର୍ନିର୍ଗୁଣା ସଗୁଣାଥଵା
ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁଣି ସତ୍ୟ—ଏହି ହେଉଛି ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥର ନିଷ୍ପତ୍ତି। ନିର୍ଗୁଣ କିମ୍ବା ସଗୁଣ ଯେପରି ହେଉନାହିଁ, ପରାଶକ୍ତି ସଦା ପୂଜନୀୟ।
ଶିଵଵରଦାନଵର୍ଣନମ୍ ଋଷଯ ଊଚୁଃ ସୂତ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵ୍ଯାସେନାମିତତେଜସା । କୃତ୍ଵା ପୁରାଣମଖିଲଂ ଶୁକାଯାଧ୍ଯାପିତଂ ଶୁଭମ୍
ଶିବଙ୍କର ଦାନବମାନେକୁ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ସୂତ, ତୁମେ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସ ଏହି ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ରଚନା କରି ଶୁକଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସେନ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା କଥମୁତ୍ପାଦିତଃ ଶୁକଃ । ଵିସ୍ତରଂ ବ୍ରୂହି ସକଲଂ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତଂ କୃଷ୍ଣତସ୍ତ୍ଵଯା
କିନ୍ତୁ ବ୍ୟାସ ତପସ୍ୟା କରି କିପରି ଶୁକଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ? କୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ଯେଉଁ ସବୁ ଶୁଣିଛ, ସେସବୁ ଏଖାନ୍ତିକ ଭାବରେ ଆମକୁ କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୁକୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଵ୍ଯାସାତ୍ସତ୍ଯଵତୀସୁତାତ୍ । ଯଥୋତ୍ପନ୍ନଃ ଶୁକଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଯୋଗିନାଂ ପ୍ରଵରୋ ମୁନିଃ
ସୂତ କହିଲେ: ମୁଁ ବ୍ୟାସ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଶୁକଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି, ଯେଉଁ ଶୁକ ସଂଯମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ମେରୁଶୃଙ୍ଗେ ମହାରମ୍ଯେ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ତପଶ୍ଚଚାର ସୋଽତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ଏକ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଜପନ୍ନେକାକ୍ଷରଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଵାଗ୍ବୀଜଂ ନାରଦାଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍ । ଧ୍ଯାଯନ୍ପରାଂ ମହାମାଯାଂ ପୁତ୍ରକାମସ୍ତପୋନିଧିଃ
ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିଥିବା ଏକାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ପୁଅ ଆଶାରେ ତାଙ୍କର ମନକୁ ପରା ମହାମାୟା ଉପରେ ଲଗାଇ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ଅଗ୍ନେର୍ଭୂମେସ୍ତଥା ଵାଯୋରନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଯ ଚାପ୍ଯଯମ୍ । ଵୀର୍ଯେଣ ସମ୍ମିତଃ ପୁତ୍ରୋ ମମ ଭୂଯାଦିତି ସ୍ମ ହ
ମୋ ପୁଅ ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ—ଏହିପରି ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ଅତିଷ୍ଠତ୍ସ ଗତାହାରଃ ଶତସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରଭୁଃ । ଆରାଧଯନ୍ମହାଦେଵଂ ତଥୈଵ ଚ ସଦାଶିଵାମ୍
ସେ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନାହାର ରହି, ମହାଦେବ ଓ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ଶକ୍ତିଃ ସର୍ଵତ୍ର ପୂଜ୍ଯେତି ଵିଚାର୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅଶକ୍ତୋ ନିନ୍ଦ୍ଯତେ ଲୋକେ ଶକ୍ତସ୍ତୁ ପରିପୂଜ୍ଯତେ
ପୁନଃପୁନଃ ଭାବିଲେ—ଶକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜ୍ୟ। ଯିଏ ଅଶକ୍ତ, ସେ ଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ; ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ଯତ୍ର ପର୍ଵତଶୃଙ୍ଗେ ଵୈ କର୍ଣିକାରଵନାଦ୍ଭୁତେ । କ୍ରୀଡନ୍ତି ଦେଵତାଃ ସର୍ଵେ ମୁନଯଶ୍ଚ ତପୋଽଧିକାଃ
ସେଠାରେ, ଅଦ୍ଭୁତ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛର ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୋଭିତ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଗଭୀର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ମହାମୁନିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳିବା ଓ ବିହାର କରନ୍ତି।
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ମରୁତଶ୍ଚାଶ୍ଵିନୌ ତଥା । ଵସନ୍ତି ମୁନଯୋ ଯତ୍ର ଯେ ଚାନ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମାଃ
ସେଠାରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ମରୁତ, ଦୁଇ ଆଶ୍ୱିନୀ ଓ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଥମ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରହନ୍ତି।
ତତ୍ର ହେମଗିରେଃ ଶୃଙ୍ଗେ ସଂଗୀତଧ୍ଵନିନାଦିତେ । ତପଶ୍ଚଚାର ଧର୍ମାତ୍ମା ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ସେ ସୁନା ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସଙ୍ଗୀତର ଧ୍ୱନି ଗୁଞ୍ଜିଥାଏ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟାସ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ, ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତତୋଽସ୍ଯ ତେଜସା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ଚରାଚରମ୍ । ଅଗ୍ନିଵର୍ଣା ଜଟା ଜାତା ପାରାଶର୍ଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା; ପାରାଶରଙ୍କ ପୁଅ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟାସଙ୍କର ଜଟା ଅଗ୍ନି ପରି ରଙ୍ଗିନ ହୋଇଗଲା।
ତତୋଽସ୍ଯ ତେଜ ଆଲକ୍ଷ୍ଯ ଭଯମାପ ଶଚୀପତିଃ । ତୁରାସାହଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯତ୍ରସ୍ତଂ ଶ୍ରମାତୁରମ୍
ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେଖି ଶଚୀଙ୍କ ପତି ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ତୁରାସାହଙ୍କୁ ଏଭଳି ଭୟ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ତରସିଥିବା ଦେଖି—
ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରୋ ମଘଵନ୍ତଂ ତଥାସ୍ଥିତମ୍ । ଶଙ୍କର ଉଵାଚ କଥମିନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯ ଭୀତୋଽସି କିଂ ଦୁଃଖଂ ତେ ସୁରେଶ୍ଵର
ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ଏଭଳି ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମଘବାନ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏବେ କାହିଁକି ତୁମେ ଭୟଭୀତ? କଣ ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ହେଉଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ?'
ଅମର୍ଷୋ ନୈଵ କର୍ତଵ୍ଯସ୍ତାପସେଷୁ କଦାଚନ । ତପଶ୍ଚରନ୍ତି ମୁନଯୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାଂ ଶକ୍ତିସଂଯୁତମ୍
ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ରିଷ୍ଟି ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି ଜାଣି, ମୁନିମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି।
ନ ତ୍ଵେତେଽହିତମିଚ୍ଛନ୍ତି ତାପସାଃ ସର୍ଵଥୈଵ ହି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଚନଃ ଶକ୍ରସ୍ତମୁଵାଚ ଵୃଷଧ୍ଵଜମ୍
ଏହି ତପସ୍ବୀମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ କାହାରି କ୍ଷତି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ; ଏପରି କଥା ଶୁଣି ଶକ୍ର ବୃଷଧ୍ୱଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
କସ୍ମାତ୍ତପସ୍ଯତି ଵ୍ଯାସଃ କୋଽର୍ଥସ୍ତସ୍ଯ ମନୋଗତଃ । ଶିଵ ଉଵାଚ ପାରାଶର୍ଯସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ତପଶ୍ଚରତି ଦୁଶ୍ଚରମ୍
'ବ୍ୟାସ କାହିଁକି ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କ ମନରେ କଣ ଇଚ୍ଛା ଅଛି?' ଶିବ କହିଲେ: 'ପାରାଶରଙ୍କ ପୁଅ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି।'
ପୂର୍ଣଵର୍ଷଶତଂ ଜାତଂ ଦଦାମ୍ଯଦ୍ଯ ସୁତଂ ଶୁଭମ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଵାସଵଂ ରୁଦ୍ରୋ ଦଯଯା ମୁଦିତାନନଃ
'ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତ ବର୍ଷ ହେଲା, ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ପୁଅ ଦେବି।' ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି କଥା କହି ଦୟାରେ ଭରିଥିବା ମୁଖରେ ରୁଦ୍ର ବାସବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗତ୍ଵା ଋଷିସମୀପଂ ତୁ ତମୁଵାଚ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଵାସଵୀପୁତ୍ର ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଭଵିତା ଶୁଭଃ
ପରେ ଜଗତ୍ଗୁରୁ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ: 'ଉଠ, ବାସବୀଙ୍କ ପୁଅ; ତୁମ ପାଖରେ ଏକ ଶୁଭ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ।'
ସର୍ଵତେଜୋମଯୋ ଜ୍ଞାନୀ କୀର୍ତିକର୍ତା ତଵାନଘ । ଅଖିଲସ୍ଯ ଜନସ୍ଯାତ୍ର ଵଲ୍ଲଭସ୍ତେ ସୁତଃ ସଦା
'ସେ ସମସ୍ତ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ତୁମ ପାଇଁ କୀର୍ତ୍ତି ଆଣିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବେ, ହେ ନିର୍ମଳ; ତୁମ ପୁଅ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହେବେ।'
ଭଵିଷ୍ଯତି ଗୁଣୈଃ ପୂର୍ଣଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକୈଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ । ସୂତ ଉଵାଚ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ତଦା
'ସେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ସତ୍ୟବୀର୍ୟ ହେବେ।' ସୂତ କହିଲେ: ଏହି ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ସେତିକି—
ଶୂଲପାଣିଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗାମାଶ୍ରମମାତ୍ମନଃ । ସ ଗତ୍ଵାଶ୍ରମମେଵାଶୁ ବହୁଵର୍ଷଶ୍ରମାତୁରଃ
ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ବହୁ ବର୍ଷର ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ସେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅରଣୀସହିତଂ ଗୁହ୍ଯଂ ମମନ୍ଥାଗ୍ନିଂ ଚିକୀର୍ଷଯା । ମନ୍ଥନଂ କୁର୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ ଚିତ୍ତେ ଚିନ୍ତାଭରସ୍ତଦା
ଗୁପ୍ତ ଅରଣୀ କାଠ ସହିତ, ସେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ମନ୍ଥନ କରିଲେ; ମନ୍ଥନ କରୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ମନ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲା।
ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ସହସା ସୁତୋତ୍ପତ୍ତୌ ମହାତ୍ମନଃ । ମନ୍ଥାନାରଣିସଂଯୋଗାନ୍ମନ୍ଥନାଚ୍ଚ ସମୁଦ୍ଭଵଃ
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ପୁଅ ଉତ୍ପାଦନର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଥିବାବେଳେ, ହଠାତ୍ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ମନ୍ଥନ କାଠ ଓ ମନ୍ଥନ କାର୍ଯ୍ୟର ସଂଯୋଗରୁ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—
ପାଵକସ୍ଯ ଯଥା ତଦ୍ଵତ୍କଥଂ ମେ ସ୍ଯାତ୍ସୁତୋଦ୍ଭଵଃ । ପୁତ୍ରାରଣିସ୍ତୁ ଯା ଖ୍ଯାତା ସା ମମାଦ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
'ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଏଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି କିପରି ମୋ ପୁଅ ହେବ? ପୁତ୍ରାରଣୀ ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେ ଆଜି ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ।'
ତରୁଣୀ ରୂପସମ୍ପନ୍ନା କୁଲୋତ୍ପନ୍ତା ପତିଵ୍ରତା । କଥଂ କରୋମି କାନ୍ତାଂ ଚ ପାଦଯୋଃ ଶୃଙ୍ଖଲାସମାମ୍
'ଏକ ଯୁବତୀ, ରୂପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍—ଏମିତି ପ୍ରିୟା, ପାଦରେ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବାକୁ, କିପରି ମୁଁ ଲାଭ କରିପାରିବି?'
ପୁତ୍ରୋତ୍ପାଦନଦକ୍ଷାଂ ଚ ପାତିଵ୍ରତ୍ଯେ ସଦା ସ୍ଥିତାମ୍ । ପତିଵ୍ରତାପି ଦକ୍ଷାପି ରୂପଵତ୍ଯପି କାମିନୀ
ଯିଏ ସନ୍ତାନ ପ୍ରଦାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ସଦା ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ପତିବ୍ରତା, ଦକ୍ଷ, ସୁନ୍ଦରୀ କିମ୍ବା ଆକାଙ୍କ୍ଷାପୂର୍ଣ୍ଣ ନାରୀ ହେଉଥିବେ—
ସଦା ବନ୍ଧନରୂପା ଚ ସ୍ଵେଚ୍ଛାସୁଖଵିଧାଯିନୀ । ଶିଵୋଽପି ଵର୍ତତେ ନିତ୍ଯଂ କାମିନୀପାଶସଂଯୁତଃ
ସେ ସଦା ବନ୍ଧନର ଉତ୍ସ ହେଉଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ସୁଖ ଦେଇପାରନ୍ତି; ଏହିପରି କାମନାମୟୀ ନାରୀଙ୍କର ବନ୍ଧନରେ ମହାଦେବ ମଧ୍ୟ ସଦା ବନ୍ଧିତ ରହନ୍ତି।