କିଂ କରୋମି ପିତଃ ପ୍ରାପ୍ଯଂ କଷ୍ଟଂ କାଯପ୍ରପାତଜମ୍ । ଅନ୍ଯଦେହସମୁତ୍ପତ୍ତୌ ଜନକଂ ଵଦ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
'ପିତା, ଏହି ଦେହ ପଡ଼ିବା ଦୁଃଖ ମୋତେ ମିଳିଛି, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ନୂତନ ଦେହ ମିଳିଲେ, ଏବେ କିଏ ମୋର ପିତା ହେବ, ଆପଣ କହନ୍ତୁ।'
ତଥା ମେ ଦେହସଂଯୋଗଃ ପୂର୍ଵଵତ୍ସମପଦ୍ଯତାମ୍ । ଯାଦୃଶଂ ଜ୍ଞାନମେତସ୍ମିନ୍ଦେହେ ତତ୍ରାସ୍ତୁ ତତ୍ପିତଃ
'ମୋ ଦେହ ସହ ଯୋଗ ପୂର୍ବବତ୍ ହେଉ। ଏହି ଦେହରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେହି ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ନୂତନ ଦେହରେ ରହୁ, ହେ ପିତା।'
ସମର୍ଥୋଽସି ମହାରାଜ ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ସୁତମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ସମର୍ଥ, ଦୟା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋସ୍ତେଜସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ । ତସ୍ମାଦଯୋନିଜଃ କାଲେ ଭଵିତା ତ୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ
ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦୃଢ଼ ହେଉ। ଏହିକାରଣରୁ, ନିଶ୍ଚିତ ସମୟରେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ହେବ, ମାତୃଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପୁନର୍ଦେହଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଧର୍ମଯୁକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି । ଭୂତାତ୍ମା ଵେଦଵିତ୍କାମଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵପୂଜିତଃ
ପୁନି ଦେହ ପାଇ ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହେବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ପିତ୍ରା ପ୍ରଯଯୌ ଵରୁଣାଲଯମ୍ । କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ପିତାମହମ୍
ଏଭଳି ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ସେ ଖୁସିରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଏବଂ ପିତାମହଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ।
ଵିଵେଶ ସ ତଯୋର୍ଦେହେ ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋଃ କିଲ । ଜୀଵାଂଶେନ ଵସିଷ୍ଠୋଽଥ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହମନୁତ୍ତମମ୍
କୁହାଯାଏ, ସେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଅଂଶ ଦେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
କଦାଚିତ୍ତୂର୍ଵଶୀ ରାଜନ୍ନାଗତା ଵରୁଣାଲଯମ୍ । ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଵରାରୋହା ସଖୀଗଣସମାଵୃତା
କେବଳ ଏକଥର, ହେ ରାଜା, ଉର୍ବଶୀ ନାମକ ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଅଚାନକ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାମପ୍ସରାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ରୂପଯୌଵନସଂଯୁତାମ୍ । ଜାତୌ କାମାତୁରୌ ଦେଵୌ ତଦା ତାମୂଚତୁର୍ନୃପ
ସେ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରା, ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ଭରପୂର, ଦେଖି ଦୁଇ ଦେବତା କାମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ରାଜା।
ଵିଵଶୌ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ଦେଵକନ୍ଯାଂ ମନୋରମାମ୍ । ଆଵାଂ ତ୍ଵମନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି ଵରଯସ୍ଵ ସମାକୁଲୌ
ସେ ମନୋହର ଦେବକନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦୁଇଁଜଣ ଅସହାୟ ହୋଇ କହିଲେ—'ହେ ନିର୍ମଳ ଅଙ୍ଗବତୀ, ଆମ ପାଇଁ ଦୁଇଁଜଣକୁ ଚୟନ କର, ତୁମ ପାଇଁ ଆମେ ବିକଳ ହୋଇଛୁ।'
ଵିହରସ୍ଵ ଯଥାକାମଂ ସ୍ଥାନେଽସ୍ମିନ୍ଵରଵର୍ଣିନି । ତଥୋକ୍ତା ସା ତତୋ ଦେଵୀ ତାଭ୍ଯାଂ ତତ୍ର ସ୍ଥିତାଵଶା
'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ଣ୍ଣା, ଏଠାରେ ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କର।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଚାହିଦାରେ ଏଠାରେ ରହିଗଲେ।
କୃତ୍ଵା ଭାଵଂ ସ୍ଥିରଂ ଦେଵୀ ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋର୍ଗୃହେ । ସା ଗୃହୀତ୍ଵା ତଯୋର୍ଭାଵଂ ସଂସ୍ଥିତା ଚାରୁଦର୍ଶନା
ଦେବୀ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହରେ ମନ ଦୃଢ଼ କରି, ତାଙ୍କ ଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଏବଂ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ।
ତଯୋସ୍ତୁ ପତିତଂ ଵୀର୍ଯଂ କୁମ୍ଭେ ଦୈଵାଦନାଵୃତେ । ତସ୍ମାଜ୍ଜାତୌ ମୁନୀ ରାଜନ୍ଦ୍ଵାଵେଵାତିମନୋହରୌ
ଦେବତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ ଖୋଲା କୁମ୍ଭରେ ପଡ଼ିଗଲା; ସେଠାରୁ, ହେ ରାଜା, ଦୁଇଁଜଣ ଅତି ମନୋହର ଋଷି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅଗସ୍ତିଃ ପ୍ରଥମସ୍ତତ୍ର ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚାପରସ୍ତଥା । ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋର୍ଵୀର୍ଯାତ୍ତାପସାଵୃଷିସତ୍ତମୌ
ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛନ୍ତି ବଶିଷ୍ଠ; ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ତପସ୍ବୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ହେଲେ।
ପ୍ରଥମସ୍ତୁ ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ବାଲ ଏଵ ମହାତପାଃ । ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁସ୍ତୁ ଵସିଷ୍ଠଂ ତଂ ବାଲଂ ଵଵ୍ରେ ପୁରୋହିତମ୍
ପ୍ରଥମ ତପସ୍ବୀ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟବିକୁ ଗଲେ; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ସେଇ ଶିଶୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଚୟନ କଲେ।
ଵଂଶସ୍ଯାସ୍ଯ ସୁଖାର୍ଥଂ ତେ ପାଲଯାମାସ ପାର୍ଥିଵ । ଵିଶେଷେଣ ମୁନିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରୀତ୍ଯା ଯୁକ୍ତୋ ବଭୂଵ ହ
ତାଙ୍କର ବଂଶର ସୁଖ ପାଇଁ, ରାଜା ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ରଖିଲେ; ବିଶେଷ କରି ମୁନି ଭାବେ ଜାଣି, ସେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ନେହରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଚ କାରଣମ୍ । ଶାପାଦ୍ଦେହାନ୍ତରପ୍ରାପ୍ତିର୍ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋଃ କୁଲେ
ଏହି ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଗୋତ୍ରରେ ଅନ୍ୟ ଦେହ ପାଇଥିବା କାରଣ ସହ।
ଦେଵୀମହିମ୍ନି ନାନାଭାଵଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଦେହପ୍ରାପ୍ତିର୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ କଥିତା ଭଵତା କିଲ । ନିମିଃ କଥଂ ପୁନର୍ଦେହଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନିତି ମେ ଵଦ
ଦେବୀଙ୍କର ମହିମା ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ—'ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତି ବିଷୟରେ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି; ନିମି କିପରି ପୁନି ଦେହ ପାଇଥିଲେ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଵସିଷ୍ଠେନ ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁନର୍ଦେହୋ ନରାଧିପ । ନିମିନା ନ ତଥା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦେହଃ ଶାପାଦନନ୍ତରମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—'ବଶିଷ୍ଠ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପୁନି ଦେହ ପାଇଥିଲେ, ହେ ରାଜା, କିନ୍ତୁ ନିମି ଶାପ ପରେ ସେଭଳି ଦେହ ପାଇଲେ ନାହିଁ।'
ଯଦା ଶପ୍ତୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ତଦା ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ରତୌ ଋତ୍ଵିଜୋ ଯେ ଵୃତା ରାଜ୍ଞା ତେ ସର୍ଵେ ସମଚିନ୍ତଯନ୍
ଯେତେବେଳେ ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋତ୍ବିଜମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଚିନ୍ତା କଲେ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମହୋଽସ୍ମାଭିଃ ଶାପଦଗ୍ଧୋ ମହୀପତିଃ । ଅସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ତ୍ଵସମ୍ପୂର୍ଣେ ଦୀକ୍ଷାଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ଧାର୍ମିକଃ
ଏବେ ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ରାଜା ଶାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅଧୂରା ରହିଛି, ସେ ଏଉଁଠି ଦୀକ୍ଷାଧାରୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅଛନ୍ତି।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯମେତଦ୍ଵିପରୀତମଭୂତ୍କିଲ । ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵିଭାଵତ୍ଵାଦଶକ୍ତାଃ ସ୍ମ ନିଵାରଣେ
ଏହି ଘଟଣା ଆମ ଆଶା ବିପରୀତ ଘଟିଗଲା, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବାକୁ ଥିଲା, ଆମେ ଏହାକୁ ରୋକିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲୁ।
ମନ୍ତ୍ରୈର୍ବହୁଵିଧୈର୍ଦେହଂ ତଦା ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ରକ୍ଷିତଂ ଧାରଯାମାସୁଃ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛ୍ଵସନସଂଯୁତମ୍
ବହୁ ପ୍ରକାର ମନ୍ତ୍ର ପଢି, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦେହକୁ ଆମେ ରକ୍ଷା କଲୁ, ଅଳ୍ପ ଶ୍ୱାସ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଧାରଣ କରିଲୁ।
ଗନ୍ଧୈର୍ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ ପୂଜ୍ଯମାନଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତିଷ୍ଟଭ୍ଯ ନିର୍ଵିକାରଂ ସୁପୂଜିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ଦେଇ, ପୁନିପୁନି ପୂଜା କରି, ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ସେଉଁଠି ଅଚଳ ଭାବେ ରଖିଲୁ, ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କଲୁ।
ସମାପ୍ତେ ଚ କ୍ରତୌ ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ସମାଗତାଃ । ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିସ୍ତୁ ସ୍ତୁତାଃ ସର୍ଵେ ସୁପ୍ରୀତାଶ୍ଚାଭଵନ୍ନୃପ
ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଉଁଠି ଆସିଗଲେ; ଋତ୍ବିଜମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ରାଜା।
ଵିଜ୍ଞପ୍ତା ମୁନିଭିଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ନିର୍ଵିଣ୍ଣାତ୍ମାନମବ୍ରୁଵନ୍ । ପ୍ରସନ୍ନାଃ ସ୍ମ ମହୀପାଲ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ
ମୁନିମାନେ ସ୍ତୁତି କରି ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ମହୀରକ୍ଷକ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ଚାହିଁନିଅ।'
ଯଜ୍ଞେନାନେନ ରାଜର୍ଷେ ଵରଂ ଜନ୍ମ ଵିଧୀଯତେ । ଦେଵଦେହଂ ନୃଦେହଂ ଵା ଯତ୍ତେ ମନସି ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା, ରାଜାଋଷି, ତୁମକୁ ଜନ୍ମର ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିବ—ଦେବତା ହେଉ କି ମଣିଷ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ଅଛି।
ଦୃପ୍ତଃ କାମଂ ପୁରୋଧାସ୍ତେ ମୃତ୍ଯୁଲୋକେ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତୋ ନିମେରାତ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟସ୍ତାନୁଵାଚ ହ
ତୁମ ପୁରୋହିତ ଅହଂକାରୀ ଥିଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁଲୋକରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ନିମିଙ୍କ ଆତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନ ଦେହେ ମମ ଵାଞ୍ଛାସ୍ତି ସର୍ଵଦୈଵ ଵିନଶ୍ଵରେ । ଵାସୋ ମେ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଦୃଷ୍ଟାଵସ୍ତୁ ସୁରୋତ୍ତମାଃ
ମୋତେ ଦେହ ପ୍ରତି କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ସଦା ବିନଶ୍ୱର; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନୟନରେ ମୋର ବାସ ହେଉ।
ନେତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵାଯୁଭୂତଶ୍ଚରାମ୍ଯହମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତାଃ ସୁରାସ୍ତତ୍ର ନିମେରାତ୍ମାନମବ୍ରୁଵନ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନୟନରେ ବାୟୁ ଭଳି ଚଳିବି। ଏଭଳି କଥା କହିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ନିମିଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ କହିଲେ।