ପତତ୍ଵିଦଂ ଶରୀରଂ ତେ ଵିଦେହୋ ଭଵ ଭୂପତେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତଦ୍ଵ୍ଯାହୃତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ପରିଚାରକାଃ
'ହେ ଭୂପତି, ଏହି ତୁମର ଦେହ ପଡ଼ିଯାଉ, ତୁମେ ଦେହହୀନ ହେଉ।' ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାଜାଙ୍କର ସେବକମାନେ
ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରବୋଧଯାମାସୁର୍ମୁନିମାହୁଃ ପ୍ରକୋପିତମ୍ । କୁପିତଂ ତଂ ସମାଗତ୍ଯ ରାଜା ଵିଗତକଲ୍ମଷଃ
ସତ୍ୱରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଗାଇ ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ ଯେ, ମୁନି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ, ରାଜା ନିର୍ମଳ ହୃଦୟରେ କ୍ରୋଧିତ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ହେତୁଗର୍ଭଂ ଚ ଯୁକ୍ତିମତ୍ । . ମମ ଦୋଷୋ ନ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଗତସ୍ତ୍ଵଂ ତୃଷ୍ଣଯାଽଽକୁଲଃ
ରାଜା ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ, ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କାରଣସହିତ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ— 'ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏହି ଦୋଷ ମୋର ନୁହେଁ, ଆପଣ ତୃଷ୍ଣା ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।'
ହିତ୍ଵା ମାଂ ଯଜମାନଂ ଵୈ ପ୍ରାର୍ଥିତୋଽପି ମଯା ଭୃଶମ୍ । ନ ଲଜ୍ଜସେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତ୍ଵା କର୍ମ ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍
'ମୁଁ ଯଜମାନ ଥିଲି, ମୁଁ ବହୁତ ଅନୁରୋଧ କଲି, ତଥାପି ଆପଣ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଷ୍କର କାମ କରି ଆପଣ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ।'
ସନ୍ତୋଷେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାନନ୍ଧର୍ମସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯମ୍ । ପୁତ୍ରୋଽସି ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଵିତ୍ତମଃ
'ସନ୍ତୋଷରେ ଥିବା, ଧର୍ମର ନିଶ୍ଚିତତା ଜାଣିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଂତାନ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।'
ନ ଵେତ୍ସି ଵିପ୍ରଧର୍ମସ୍ଯ ଗତିଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଂ ଦୁରତ୍ଯଯାମ୍ । ଆତ୍ମଦୋଷଂ ମଯି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୃଷା ମାଂ ଶସ୍ତୁମିଚ୍ଛସି
'ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଦୁର୍ଲଂଘ୍ୟ ଗତି ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ନିଜ ଦୋଷକୁ ମୋ ଉପରେ ଲଗାଇ, ଅସତ୍ୟରେ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।'
ତ୍ଯାଜ୍ଯସ୍ତୁ ସୁଜନୈଃ କ୍ରୋଧଶ୍ଚଣ୍ଡାଲାଦଧିକୋ ଯତଃ । ଵୃଥା କ୍ରୋଧପରୀତେନ ମଯି ଶାପଃ ପ୍ରପାତିତଃ
'ଭଲ ଲୋକମାନେ କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ, କ୍ରୋଧ ଚଣ୍ଡାଳଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଖରାପ। ଅନାବଶ୍ୟକ କ୍ରୋଧରେ ଆପଣ ମୋ ଉପରେ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି।'
ତଵାପି ଚ ପତତ୍ଵଦ୍ଯ ଦେହୋଽଯଂ କ୍ରୋଧସଂଯୁତଃ । ଏଵଂ ଶପ୍ତୋ ମୁନୀ ରାଜ୍ଞା ରାଜା ଚ ମୁନିନା ତଥା
'ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଦେହ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ପଡ଼ିଯିବ।' ଏଭଳି ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଏବଂ ମୁନି ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି ଶାପ ଦେଲେ।
ପରସ୍ପରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶାପଂ ଦୁଃଖିତୌ ତୌ ବଭୂଵତୁଃ । ଵସିଷ୍ଠସ୍ତ୍ଵତିଚିନ୍ତାର୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଗତଃ
ଏଭଳି ପରସ୍ପରେ ଶାପ ପାଇ ଦୁହେଁ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଅତି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ନିଵେଦଯାମାସ ତଥା ଶାପଂ ଭୂପକୃତଂ ମହତ୍ । ଵସିଷ୍ଟ ଉଵାଚ ରାଜ୍ଞା ଶପ୍ତୋଽସ୍ମି ଦେହୋଽଯଂ ପତତ୍ଵଦ୍ଯ ତଵେତି ଵୈ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଶାପ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ— 'ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ଶାପ ପାଇଛି: "ଆଜି ତୁମର ଦେହ ପଡ଼ିଯାଉ।"'
କିଂ କରୋମି ପିତଃ ପ୍ରାପ୍ଯଂ କଷ୍ଟଂ କାଯପ୍ରପାତଜମ୍ । ଅନ୍ଯଦେହସମୁତ୍ପତ୍ତୌ ଜନକଂ ଵଦ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
'ପିତା, ଏହି ଦେହ ପଡ଼ିବା ଦୁଃଖ ମୋତେ ମିଳିଛି, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ନୂତନ ଦେହ ମିଳିଲେ, ଏବେ କିଏ ମୋର ପିତା ହେବ, ଆପଣ କହନ୍ତୁ।'
ତଥା ମେ ଦେହସଂଯୋଗଃ ପୂର୍ଵଵତ୍ସମପଦ୍ଯତାମ୍ । ଯାଦୃଶଂ ଜ୍ଞାନମେତସ୍ମିନ୍ଦେହେ ତତ୍ରାସ୍ତୁ ତତ୍ପିତଃ
'ମୋ ଦେହ ସହ ଯୋଗ ପୂର୍ବବତ୍ ହେଉ। ଏହି ଦେହରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେହି ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ନୂତନ ଦେହରେ ରହୁ, ହେ ପିତା।'
ସମର୍ଥୋଽସି ମହାରାଜ ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ସୁତମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ସମର୍ଥ, ଦୟା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋସ୍ତେଜସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ । ତସ୍ମାଦଯୋନିଜଃ କାଲେ ଭଵିତା ତ୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ
ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦୃଢ଼ ହେଉ। ଏହିକାରଣରୁ, ନିଶ୍ଚିତ ସମୟରେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ହେବ, ମାତୃଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପୁନର୍ଦେହଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଧର୍ମଯୁକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି । ଭୂତାତ୍ମା ଵେଦଵିତ୍କାମଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵପୂଜିତଃ
ପୁନି ଦେହ ପାଇ ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହେବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ପିତ୍ରା ପ୍ରଯଯୌ ଵରୁଣାଲଯମ୍ । କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ପିତାମହମ୍
ଏଭଳି ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ସେ ଖୁସିରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଏବଂ ପିତାମହଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ।
ଵିଵେଶ ସ ତଯୋର୍ଦେହେ ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋଃ କିଲ । ଜୀଵାଂଶେନ ଵସିଷ୍ଠୋଽଥ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହମନୁତ୍ତମମ୍
କୁହାଯାଏ, ସେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଅଂଶ ଦେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
କଦାଚିତ୍ତୂର୍ଵଶୀ ରାଜନ୍ନାଗତା ଵରୁଣାଲଯମ୍ । ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଵରାରୋହା ସଖୀଗଣସମାଵୃତା
କେବଳ ଏକଥର, ହେ ରାଜା, ଉର୍ବଶୀ ନାମକ ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଅଚାନକ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାମପ୍ସରାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ରୂପଯୌଵନସଂଯୁତାମ୍ । ଜାତୌ କାମାତୁରୌ ଦେଵୌ ତଦା ତାମୂଚତୁର୍ନୃପ
ସେ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରା, ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ଭରପୂର, ଦେଖି ଦୁଇ ଦେବତା କାମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ରାଜା।
ଵିଵଶୌ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ଦେଵକନ୍ଯାଂ ମନୋରମାମ୍ । ଆଵାଂ ତ୍ଵମନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି ଵରଯସ୍ଵ ସମାକୁଲୌ
ସେ ମନୋହର ଦେବକନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦୁଇଁଜଣ ଅସହାୟ ହୋଇ କହିଲେ—'ହେ ନିର୍ମଳ ଅଙ୍ଗବତୀ, ଆମ ପାଇଁ ଦୁଇଁଜଣକୁ ଚୟନ କର, ତୁମ ପାଇଁ ଆମେ ବିକଳ ହୋଇଛୁ।'
ଵିହରସ୍ଵ ଯଥାକାମଂ ସ୍ଥାନେଽସ୍ମିନ୍ଵରଵର୍ଣିନି । ତଥୋକ୍ତା ସା ତତୋ ଦେଵୀ ତାଭ୍ଯାଂ ତତ୍ର ସ୍ଥିତାଵଶା
'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ଣ୍ଣା, ଏଠାରେ ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କର।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଚାହିଦାରେ ଏଠାରେ ରହିଗଲେ।
କୃତ୍ଵା ଭାଵଂ ସ୍ଥିରଂ ଦେଵୀ ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋର୍ଗୃହେ । ସା ଗୃହୀତ୍ଵା ତଯୋର୍ଭାଵଂ ସଂସ୍ଥିତା ଚାରୁଦର୍ଶନା
ଦେବୀ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହରେ ମନ ଦୃଢ଼ କରି, ତାଙ୍କ ଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଏବଂ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ।
ତଯୋସ୍ତୁ ପତିତଂ ଵୀର୍ଯଂ କୁମ୍ଭେ ଦୈଵାଦନାଵୃତେ । ତସ୍ମାଜ୍ଜାତୌ ମୁନୀ ରାଜନ୍ଦ୍ଵାଵେଵାତିମନୋହରୌ
ଦେବତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ ଖୋଲା କୁମ୍ଭରେ ପଡ଼ିଗଲା; ସେଠାରୁ, ହେ ରାଜା, ଦୁଇଁଜଣ ଅତି ମନୋହର ଋଷି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅଗସ୍ତିଃ ପ୍ରଥମସ୍ତତ୍ର ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚାପରସ୍ତଥା । ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋର୍ଵୀର୍ଯାତ୍ତାପସାଵୃଷିସତ୍ତମୌ
ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛନ୍ତି ବଶିଷ୍ଠ; ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ତପସ୍ବୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ହେଲେ।
ପ୍ରଥମସ୍ତୁ ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ବାଲ ଏଵ ମହାତପାଃ । ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁସ୍ତୁ ଵସିଷ୍ଠଂ ତଂ ବାଲଂ ଵଵ୍ରେ ପୁରୋହିତମ୍
ପ୍ରଥମ ତପସ୍ବୀ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟବିକୁ ଗଲେ; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ସେଇ ଶିଶୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଚୟନ କଲେ।
ଵଂଶସ୍ଯାସ୍ଯ ସୁଖାର୍ଥଂ ତେ ପାଲଯାମାସ ପାର୍ଥିଵ । ଵିଶେଷେଣ ମୁନିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରୀତ୍ଯା ଯୁକ୍ତୋ ବଭୂଵ ହ
ତାଙ୍କର ବଂଶର ସୁଖ ପାଇଁ, ରାଜା ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ରଖିଲେ; ବିଶେଷ କରି ମୁନି ଭାବେ ଜାଣି, ସେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ନେହରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଚ କାରଣମ୍ । ଶାପାଦ୍ଦେହାନ୍ତରପ୍ରାପ୍ତିର୍ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋଃ କୁଲେ
ଏହି ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଗୋତ୍ରରେ ଅନ୍ୟ ଦେହ ପାଇଥିବା କାରଣ ସହ।
ଦେଵୀମହିମ୍ନି ନାନାଭାଵଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଦେହପ୍ରାପ୍ତିର୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ କଥିତା ଭଵତା କିଲ । ନିମିଃ କଥଂ ପୁନର୍ଦେହଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନିତି ମେ ଵଦ
ଦେବୀଙ୍କର ମହିମା ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ—'ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତି ବିଷୟରେ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି; ନିମି କିପରି ପୁନି ଦେହ ପାଇଥିଲେ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଵସିଷ୍ଠେନ ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁନର୍ଦେହୋ ନରାଧିପ । ନିମିନା ନ ତଥା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦେହଃ ଶାପାଦନନ୍ତରମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—'ବଶିଷ୍ଠ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପୁନି ଦେହ ପାଇଥିଲେ, ହେ ରାଜା, କିନ୍ତୁ ନିମି ଶାପ ପରେ ସେଭଳି ଦେହ ପାଇଲେ ନାହିଁ।'
ଯଦା ଶପ୍ତୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ତଦା ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ରତୌ ଋତ୍ଵିଜୋ ଯେ ଵୃତା ରାଜ୍ଞା ତେ ସର୍ଵେ ସମଚିନ୍ତଯନ୍
ଯେତେବେଳେ ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋତ୍ବିଜମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଚିନ୍ତା କଲେ।