ସମାନୀଯ ଶୁନଃଶେପଂ ସଚିଵଃ କାର୍ଯତତ୍ପରଃ । ରାଜ୍ଞେ ନିଵେଦଯାମାସ ପଶୁଯୋଗ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜାତ୍ମଜମ୍
କାମରେ ଲାଗିଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀ ଶୁନଃଶେପକୁ ନେଇ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅକୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ରାଜାତିମୁଦିତସ୍ତେନ ଵିପ୍ରାନାନୀଯ ସର୍ଵତଃ । କାରଯାମାସ ସମ୍ଭାରାନ୍ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଵେଦଵିତ୍ତମାନ୍
ରାଜା ଏହି ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଯୋଗାଇଲେ।
ପ୍ରାରବ୍ଧେ ତୁ ମଖେ ତତ୍ର ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ । ବଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୁନଃଶେପଂ ନିଷିଷେଧ ନୃପଂ ତଦା
ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଶୁନଃଶେପକୁ ବାନ୍ଧିଥିବା ଦେଖି, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରାଜାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ରାଜନ୍ମା ସାହସଂ କାର୍ଷୀର୍ମୁଞ୍ଚୈନଂ ଦ୍ଵିଜବାଲକମ୍ । ପ୍ରାର୍ଥଯାମ୍ଯହମାଯୁଷ୍ମନ୍ ସୁଖଂ ତେଽଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ରାଜା, ଏହି ଅସାବଧାନ କାମ କରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିଶୁକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବିନମ୍ର ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ସୁଖ ମିଳିବ।
କ୍ରନ୍ଦତ୍ଯଯଂ ଶୁନଃଶେପଃ କରୁଣା ମାଂ ଦୁନୋତ୍ଯପି । ଦଯାଵାନ୍ଭଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର କୁରୁ ମେ ଵଚନଂ ନୃପ
ଶୁନଃଶେପ କାନ୍ଦୁଛି; ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ମୋତେ ଭଲି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି। ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଦୟାଳୁ ହେଉ, ଏ ଶିଶୁ ପାଇଁ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ପରଦେହସ୍ଯ ରକ୍ଷାଯୈ ସ୍ଵଦେହଂ ଯେ ଦଯାପରାଃ । ଦଦତି କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵର୍ଗକାମାଃ ଶୁଚିଵ୍ରତାଃ
ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ଦୟାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ଦେହ ଦେଇଛନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରି ଏବଂ ପବିତ୍ର ନିୟମ ରଖି।
ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଦେହସ୍ଯ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ହଂସି ଦ୍ଵିଜସୁତଂ ବଲାତ୍ । ପାପଂ ମା କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦଯାଵାନ୍ ଭଵ ବାଲକେ
ତୁମେ ନିଜ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ଶକ୍ତି ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅକୁ ମାରୁଛ। ଏହି ପାପ କରିବେନି, ହେ ରାଜାଧିରାଜ; ଏ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଦୟାଳୁ ହେଉ।
ସର୍ଵେଷାଂ ସଦୃଶୀ ପ୍ରୀତିର୍ଦେହେ ଵେତ୍ସି ସ୍ଵଯଂ ନୃପ । ମୁଞ୍ଚୈନଂ ବାଲକଂ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଯଦି ମେ ଵଚଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେହ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ସମାନ ଅଟେ, ଏହି କଥା ତୁମେ ନିଜେ ଜାଣୁଛ। ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ଛାଡିଦିଅ, ଯଦି ମୋ କଥାର ମୂଲ୍ୟ ଅଛି।
ଵ୍ଯାସ କ୍ତ୍ଵଚ ଅନାଦୃତ୍ଯ ଚ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ରାଜା ଦୁଃଖାତୁରୋ ଭୃଶମ୍ । ନ ମୁମୋଚ ମୁନିସ୍ତସ୍ମୈ ଚୂକୋପାତୀଵ ତାପସଃ
ସେହି କଥାକୁ ଅଗ୍ରହ କରି, ରାଜା ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାବିତ ହେଲେ; ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଲେନି, ତାପସୀ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ।
ଉପଦେଶଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଶୁନଃଶେପାଯ କୌଶିକଃ । ମନ୍ତ୍ରଂ ପାଶଧରସ୍ଯାଥ ଦଯାଵାନ୍ଵେଦଵିତ୍ତମଃ
କୌଶିକ ଦୟାଳୁ ଏବଂ ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ, ଶୁନଃଶେପକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ପାଶଧାରୀର ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଲେ।
ଶୁନଃଶେପୋଽପି ତଂ ମନ୍ତ୍ରମସକୃଦ୍ଵଧକର୍ଶିତଃ । ସ୍ତୁତସ୍ଵରେଣ ଚୁକ୍ରୋଶ ସଂସ୍ମରନ୍ଵରୁଣଂ ଭୃଶମ୍
ଶୁନଃଶେପ, ମୃତ୍ୟୁର ଭୟରେ ବାରମ୍ବାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା, ସେ ମନ୍ତ୍ରକୁ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ପଢିଲେ, ଭଳି ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସ୍ତୁଵନ୍ତଂ ମୁନିପୁତ୍ରଂ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵୈ ଯାଦସାଂ ପତିଃ । ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ଶୁନଃଶେପଂ ମୁମୋଚ କରୁଣାର୍ଣଵଃ
ମୁନିପୁତ୍ର ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଜଳର ମାଲିକ ଏଠାକୁ ଆସି, ଶୁନଃଶେପକୁ ଦୟାର ନଦୀ ହୋଇ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ରୋଗହୀନଂ ନୃପଂ କୃତ୍ଵା ଵରୁଣଃ ସ୍ଵଗୃହଂ ଯଯୌ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ତଂ ପୁତ୍ରଂ କୃତଵାନ୍ମୋଚିତଂ ମୃତେଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ରୋଗମୁକ୍ତ କରି, ବରୁଣ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ପୁଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ନ କୃତଂ ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞା କୌଶିକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ରୋଷଂ ଦଧାର ମନସା ରାଜୋପରି ସ ଗାଧିଜଃ
ରାଜା କୌଶିକ ମହାତ୍ମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଲେନି; ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ପ୍ରତି ମନରେ କ୍ରୋଧ ଧରିଲେ।
ଏକସ୍ମିନ୍ସମଯେ ରାଜା ହଯାରୂଢୋ ଵନଂ ଗତଃ । ସୂକରଂ ହନ୍ତୁକାମସ୍ତୁ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ କୌଶିକୀତଟେ
ଏକ ଦିନ, ରାଜା ଘୋଡା ଚଢି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ କୌଶିକୀ ନଦୀ ତଟରେ ଶୁଅ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ଵୃଦ୍ଧବ୍ରାହ୍ମଣଵେଷେଣ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଵଞ୍ଚିତଃ । ସର୍ଵସ୍ଵଂ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ତସ୍ଯ ଗୃହୀତଂ ରାଜ୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣର ଭୂମିକା ନେଇ ରାଜାକୁ ଠକିଲେ; ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଚାହିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଦଖଲ କଲେ।
ପୀଡିତୋଽସୌ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଯଜମାନୋ ଯତୋ ଭୃଶମ୍ । ଵସିଷ୍ଠଃ କୌଶିକଂ ପ୍ରାହ ଵନେ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡିତ ହେଲେ; ବଶିଷ୍ଠ ବନରେ ଯାଞ୍ଚାରେ ଆସିଥିବା କୌଶିକଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଧମ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ଵୃଥା ବ୍ରାହ୍ମଣଵେଷଭୃତ୍ । ବକଧର୍ମ ଵୃଥା କିଂ ତ୍ଵଂ ଗର୍ଵଂ ଵହସି ଦାମ୍ଭିକ
ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟର ନିମ୍ନତମ, ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି, ବ୍ରାହ୍ମଣର ଭୂଷା ଅପରାଥରେ ପିନ୍ଧିଛ; ବକ ପ୍ରକୃତି ଅନୁସରିଛ; କାହିଁକି ଏତେ ଅହଂକାର ଧରୁଛ, ମୃଷ୍ଟ?
କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯଜମାନୋ ମମାପ୍ଯସୌ । ଅପରାଧଂ ଵିନା ଜାଲ୍ମ ଗମିତୋ ଦୁଃଖମଦ୍ଭୁତମ୍
ମୋର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ରାଜା, ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନରପତି, କାହିଁକି ତୁମେ ଅପରାଥ ନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପକାଇଦେଲେ?
ବକଧ୍ଯାନପରୋ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ ବକୋ ଭଵ । ଇତି ଶପ୍ତୋ ଵସିଷ୍ଠେନ କୌଶିକଃ ପ୍ରାହ ତଂ ପୁନଃ
ତୁମେ ବକ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିବାରୁ, ତୁମେ ବକ ହେବ; ବଶିଷ୍ଠ ଏପରି ଶାପ ଦେଲେ, କୌଶିକ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵମପ୍ଯାଡିର୍ଭଵାଯୁଷ୍ମନ୍ ବକୋଽହଂ ଯାଵଦେଵ ହି । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ପରସ୍ପରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଶାପଂ ତୌ କ୍ରୋଧପୀଡିତୌ
ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେବା, ଏକ ଡାଙ୍କା ହେବେ; ମୁଁ ଏକ ଦେଖା ହେବି, ଏହି ଭଳି ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ବ୍ୟାସ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—ଏଭଳି, ଦୁଇଜଣ ରାଗରେ ଭରି ଏକାପରକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଅଣ୍ଡଜୌ ତରସା ଜାତୌ ସରସ୍ଯାଡୀବକୌ ମୁନୀ । ଏକସ୍ମିନ୍ପାଦପେ ନୀଡଂ କୃତ୍ଵାସୌ ବକରୂପଭାକ୍
ଦୁଇ ମୁନି, ଡିଂଗା ମାନେ ଅଣ୍ଡୁ ରୁପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଝିଅ ଝିଅ ହେଇ ଏକ ହ୍ରଦରେ ଡାଙ୍କା ଓ ଦେଖା ହେଲେ; ଏକ ଦେଖା ଗଛରେ ଏକ ଘଉଁ ତିଆରି କଲା।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯେ ସରସି ମାନସେ । ଅନ୍ଯସ୍ମିତ୍ପାଦପେ କୃତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠୋ ନୀଡମୁତ୍ତମମ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦିବ୍ୟ ମାନସ ହ୍ରଦରେ ଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ଗଛରେ ବସିଷ୍ଠ ଏକ ଉତ୍ତମ ଘଉଁ ତିଆରି କଲେ।
ଆଡୀରୂପଧରସ୍ତସ୍ଥାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଦ୍ଵେଷତତ୍ପରୌ । ଦିନେ ଦିନେ ତୌ ସଂଗ୍ରାମଂ ଚକ୍ରତୁଃ କ୍ରୋଧସଂଯୁତୌ
ଡାଙ୍କା ଓ ଦେଖା ରୁପ ଧରି, ଦୁଇଜଣ ଏକାପର ଉପରେ ଦ୍ୱେଷରେ ଲଗି ରହିଲେ; ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଇଜଣ ରାଗରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଦୁଃଖଦଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ କ୍ରନ୍ଦମାନାଵୁଭୌ ଭୃଶମ୍ । ଚଞ୍ଚୁପକ୍ଷପ୍ରହାରୈସ୍ତୁ ନଖାଘାତୈଃ ପରସ୍ପରମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ, ଦୁଇଜଣ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲେ; ଚଞ୍ଚୁ, ପାଖି, ନଖ ଦ୍ୱାରା ଏକାପରକୁ ଆଘାତ କରିଲେ।
ଜଘ୍ନତୂ ରୁଧିରକ୍ଲିନୌ ପୁଷ୍ପିତାଵିଵ କିଂଶୁକୌ । ଏଵଂ ବହୂନି ଵର୍ଷାଣି ପକ୍ଷିରୂପଧରୌ ମୁନୀ
ଦୁଇଜଣ ଏକାପରକୁ ଆଘାତ କରି, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲେ; ଦୁଇଟି ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି। ଏଭଳି, ବହୁ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଇ ମୁନି ପକ୍ଷୀ ରୁପରେ ରହିଲେ।
ସ୍ଥିତୌ ତତ୍ର ମହାରାଜ ଶାପପାଶେନ ଯନ୍ତ୍ରିତୌ । ରାଜୋଵାଚ କଥଂ ମୁକ୍ତୌ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ଶାପାଦ୍ଵସିଷ୍ଠକୌଶିକୌ
ମହାରାଜ, ଶାପର ଜାଲରେ ବନ୍ଧି ଦୁଇଜଣ ଏଠାରେ ରହିଲେ। ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ବସିଷ୍ଠ ଓ କୌଶିକ, ଦୁଇ ମୁନି, କିପରି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ?
ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଯୁଧ୍ଯମାନାବ୍ଵୁଭୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଏହା କହ, ମୋର ଭୟଙ୍କର ଆଗ୍ରହ ଅଛି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି,
ତତ୍ରାଜଗାମାନିମିଷୈର୍ଵୃତଃ ସର୍ଵୈର୍ଦଯାପରୈଃ । ତାଵାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଜଗତ୍କର୍ତା ଯୁଦ୍ଧତୋ ଵିନିଵାର୍ଯ ଚ
ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତର ପିତାମହ, ଦୟାଳୁ ଅନିଦ୍ର ଦେବମାନେ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ କରି, ଯୁଦ୍ଧରୁ ରୋକିଲେ।
ଶାପଂ ସଂମୋଚଯାମାସ ତଯୋଃ କ୍ଷିପ୍ତଂ ପରସ୍ପରମ୍ । ତତୋ ଜଗ୍ମୁଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵାନି ଧିଷ୍ଣ୍ଯାନି ପଦ୍ମଭୂଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଏକାପରକୁ ଦିଅଥିବା ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଓ ପଦ୍ମଜ, ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।