କୃତ୍ଵା ପଲାଯନଂ ଵୀରୋ ଗତୋଽସୌ ଗିରିଗହ୍ଵରେ । ଅଗମ୍ଯେ ନୃପତିସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଭଯାତୁରଃ
ସେ ଭାଗିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ଚାଲିଗଲେ; ରାଜାଙ୍କୁ ଅପହାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ରହି, ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତେ କାଲେଽଥ ଵରୁଣୋ ଯଜ୍ଞାର୍ଥୀ ନୃପତେର୍ଗୃହମ୍ । ଗତ୍ଵା ତମାହ ଭୂପାଲଂ କୁରୁ ଯଜ୍ଞଂ ଵିଶାଂପତେ
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ଯଜ୍ଞ ଚାହିଁ, ଜଳଦେବତା ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ; ସେ ଭୂପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବଡ଼ମାନ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ।'
ପ୍ରମ୍ଲାନଵଦନୋ ରାଜା ତମାହ ଵ୍ଯଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । କିଂ କରୋମି ଗତଃ କ୍ଵାପି ସୁତୋ ମେ ସୁରସତ୍ତମ
ମୁଝା ମୁଖ ଓ ଅସ୍ଥିର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋ ପୁଅ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା, ଦେବତାମାନ୍ୟ?'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞଃ କୁପିତୋ ଯାଦସାଂପତିଃ । ଶଶାପ ତଂ ନୃପଂ କୋପାଦସତ୍ଯଵାଦିନଂ ଭୃଶମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଜଳଦେବତା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; କ୍ରୋଧରେ, ସତ୍ୟ ନ କହିଥିବା ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଜଲୋଦରାଭିଧୋ ଵ୍ଯାଧିର୍ଦେହେ ଭଵତୁ ତେ ନୃପ । ଯତଃ ପ୍ରତାରିତଶ୍ଚାହଂ କୃତ୍ଵା କପଟପଣ୍ଡିତ
ହେ ରାଜା, ତୁମ ଦେହରେ 'ଜଳୋଦର' ନାମକ ରୋଗ ହେଉ; କାରଣ, ତୁମେ ମୋତେ ଭୁଲେଇଛ, ଚତୁର ଭାବେ ଠକାଇଛ।
ଇତି ଶପ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ଧାମ ସ୍ଵକଂ ପାଶଧରସ୍ତଦା । ରାଜା ଚିନ୍ତାତୁରସ୍ତସ୍ଥୌ ଭଵନେ ଵ୍ଯାଧିପୀଡିତଃ
ଏପରି ଶାପ ଦେଇ, ପାଶଧାରୀ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ; ରାଜା ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରି, ଗୃହରେ ରହିଲେ।
ଯଦାତିଵ୍ଯାଧିତୋ ରାଜା ରୋଗେଣ ଶାପଜେନ ହ । ତଦା ଶୁଶ୍ରାଵ ପୁତ୍ରୋଽପି ପିତରଂ ଵ୍ଯାଧିପୀଡିତମ୍
ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ରୋଗରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୁଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପିତା ରୋଗରେ ଭୁଗୁଛନ୍ତି।
ପାନ୍ଥିକଃ ପ୍ରାହ ପୁତ୍ରଂ ହି ପିତା ତେ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ । ଜଲୋଦରଵିକାରେଣ ଶାପଜେନ ନୃପାତ୍ମଜ
ଏକ ପଥିକ ରୋହିତକୁ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମ ପିତା ଜଳୋଦର ରୋଗ ଏବଂ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଦୁଃଖିତ।'
ଵିନଷ୍ଟଂ ଜୀଵିତଂ ତେଽଦ୍ଯ ଵୃଥା ଜାତସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେ । ଯତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପିତରଂ ଦୁଃସ୍ଥଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ଗିରିଗହ୍ଵରମ୍
ହେ ଅବିବେକୀ, ଆଜି ତୁମ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଅପରିଗଣିତ ଜନ୍ମ ହେଲା; କାରଣ, ଦୁଃଖିତ ପିତାକୁ ଛାଡ଼ି ଗିରିଗୁହାକୁ ଆସିଛ।
କିମନେନ ଶରୀରେଣ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍ । ଦେହଦଂ ଦୁଃଖିତଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଥିତୋଽସ୍ଯତ୍ର ସୁତାଧମ
ଏହି ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଜନ୍ମର କଣ ଫଳ ମିଳିଲା? ପିତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ, ଏଠାରେ ରହିଛ, ହେ ଖରାପ ପୁଅ।
ପ୍ରାଣାସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯାଃ ପିତୁଃ କାର୍ଯେ ସତ୍ପୁତ୍ରେଣେତି ନିଶ୍ଚଯଃ । ତ୍ଵଦର୍ଥେ ଦୁଃଖିତୋ ରାଜା କ୍ରନ୍ଦତି ଵ୍ଯାଧିପୀଡିତଃ
ସତ୍ପୁଅ ପିତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରାଣ ଦେବା ଉଚିତ; ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ରାଜା ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତଥ୍ଯଂ ପାନ୍ଥିକାଦ୍ଧର୍ମସଂଯୁତମ୍ । ଯଦା ଚକ୍ରେ ମନୋ ଗନ୍ତୁଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତାତଂ ଵ୍ଯଥାତୁରମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ପଥିକଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମମୟ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସେ ନିଜ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଦୁଃଖିତ ପିତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି।
ତଦା ଵିପ୍ରଵପୁର୍ଭୂତ୍ଵା ଵାସଵସ୍ତମୁପାଗମତ୍ । ରହଃ ପ୍ରାହ ହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଦଯାଵାନିଵ ଭାରତ
ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧରି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଆସିଲେ; ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ, ଦୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ, ଉପଦେଶ ଦେଇ କହିଲେ, 'ହେ ଭାରତବଂଶୀ।'
ମୂର୍ଖୋଽସି ରାଜପୁତ୍ର ତ୍ଵଂ ଗମନାଯ ମତିଂ ଵୃଥା । କରୋଷି ପିତରଂ ତ୍ଵଦ୍ଯ ନ ଜାନାସି ଵ୍ଯଥାଯୁତମ୍
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମେ ଅବିବେକୀ; ନିର୍ଥକ ଭାବରେ ପିତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛ; ଆଜି ତୁମେ ବୁଝିପାରୁନାହାଁ, ପିତା ଦୁଃଖରେ ଭରିଛନ୍ତି।
ଆଡୀବକଯୁଦ୍ଧ ଵର୍ଣନସହିତଂ ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ସାହସଂ କୃତଵାନ୍ ରାଜା ପୂର୍ଵଂ ଯତ୍କଥିତୋ ମଖଃ । ଵରୁଣାଯ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଃ ପୁତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ପଶୁଂ ପ୍ରିଯମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ରାଜା ଏକ ସାହସିକ କାମ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କଥା ହୋଇଛି—ଏହା ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ। ସେ ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ ଯେ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ପଶୁ ଭାବେ ଦେବେ।
ଗତେ ତ୍ଵଯି ପିତା ପୁତ୍ରଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଯୂପେଽଘୃଣଃ ପୁନଃ । ପଶୁଂ କୃତ୍ଵା ମହାବୁଦ୍ଧେ ଵଧିଷ୍ଯତି ଵ୍ଯଥାତୁରଃ
ତୁମେ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ତାଙ୍କ ନିର୍ମମ ପିତା ନିଜ ପୁଅକୁ ପୁଣି ଯଜ୍ଞ ଶ୍ତମ୍ଭରେ ବାନ୍ଧିଲେ, ଏବଂ ପଶୁ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ବଳି ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ଭୟ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ନିଷିଦ୍ଧସ୍ତତ୍ପୁତ୍ରଃ ଶକ୍ରେଣାମିତତେଜସା । ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ରୈଵ ମାଯେଶୀମାଯଯା ମୋହିତୋ ଭୃଶମ୍
ଏପରି ଭାବରେ, ଶକ୍ରଙ୍କ ଅସୀମ ତେଜରେ ପୁଅକୁ ବଳି ଦେବା ନିଷେଧ କରାଯିବା ପରେ, ସେ ଏଠାରେ ରହିଗଲେ, ଦେବୀଙ୍କ ମାୟାରେ ବହୁତ ଭ୍ରମିତ ହେଇଥିଲେ।
ଯଦା ପୁନଃ ପୁନଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତରଂ ରୋଗପୀଡିତମ୍ । ଗମନାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ତଦେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧଯତ୍
ପୁଅ ପୁଣିପୁଣି ଶୁଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପିତା ରୋଗରେ ପୀଡିତ, ତେଣୁ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ; କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଽତିଦୁଃଖାର୍ତଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଗୁରୁମନ୍ତିକେ । ସ୍ଥିତଂ ଵସିଷ୍ଠମେକାନ୍ତେ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ହିତତତ୍ପରମ୍
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ, ଏକାନ୍ତରେ ବସିଥିବା, ସବୁ କଥା ଜଣା, ନିଜ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିବା ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ରାଜୋଵାଚ ଭଗଵନ୍ କି କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ କାତରୋଽସ୍ମି ଵ୍ଯଥାକୁଲଃ । ତ୍ରାହି ମାଂ ଦୁଃଖମନସଂ ମହାଵ୍ଯାଧିଭଯାତୁରମ୍
ରାଜା କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଆଜି ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ଭୟଭିତ ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ; ମୋ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଛି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୋଗରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ନୁପାଯୋଽସ୍ତି ରୋଗନାଶଂ ପ୍ରତି ସ୍ତୁତଃ । ତ୍ରଯୋଦଶଵିଧାଃ ପୁତ୍ରାଃ କଥିତା ଧର୍ମସଂଗ୍ରହେ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: ରାଜା, ଶୁଣ; ରୋଗ ନାଶ ପାଇଁ ଏକ ଉତ୍ତମ ବିଧି ଅଛି। ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥରେ ତେରଟି ପୁଅ ପ୍ରକାର ବିବର୍ଣ୍ତି ଦିଆଯାଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍କ୍ରୀତଂ ସୁତଂ କୃତ୍ଵା ଯଜସ୍ଵ ମଖମୁତ୍ତମମ୍ । ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟମାନଯସ୍ଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
ତେଣୁ, କିନ୍ଦା ପୁଅକୁ ନେଇ, ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ କର; ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ନେଇଆ।
ଏଵଂ କୃତେ ମଖେ ଭୂପ ରୋଗନାଶୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଵରୁଣୋଽପି ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଭଵିଷ୍ଯତି ଯଥାସୁଖମ୍
ରାଜା, ଏଭଳି ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ, ରୋଗ ନାଶ ହେବ; ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହେବେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ପ୍ରୋଵାଚ ମନ୍ତ୍ରିଣମ୍ । ଅନ୍ଵେଷଯ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଵିଷଯେଷ୍ଵତିଯତ୍ନତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମହାବୁଦ୍ଧି, ରାଜ୍ୟରେ ଏହି କାମ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା କରି ଖୋଜ।'
କଦାଚିତ୍କୋଽପି ଲୋଭାର୍ଥୀ ଦଦାତି ସ୍ଵସୁତଂ ପିତା । ସମାନଯ ଧନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯାଵତ୍ପ୍ରାର୍ଥଯତେଽପ୍ଯସୌ
କେବେ କେବେ ଲୋଭରେ କିଛି ପିତା ନିଜ ପୁଅକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେ ଚାହିଁଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ନେଇଆ।
ସର୍ଵଥୈଵ ସମାନେଯୋ ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ଦ୍ଵିଜବାଲକଃ । ନ କାର୍ଯା କୃପଣା ବୁଦ୍ଧିସ୍ତ୍ଵଯା ମତ୍କାର୍ଯହେତଵେ
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିଶୁକୁ କିପରି ନେଇଆଯିବା ଦରକାର; ମୋ କାମ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୟାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରାର୍ଥନୀଯସ୍ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରଃ କସ୍ଯଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜଵାଦିନଃ । ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଦେହି ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ କର୍ତଵ୍ଯୋଽସୌ ପଶୁଃ କିଲ
ତୁମେ କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ଅନୁରୋଧ କରିବା ଦରକାର; ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ପଶୁ ଭାବେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।
ଇତି ସଞ୍ଚୋଦିତସ୍ତେନ ସଚିଵଃ କାର୍ଯହେତଵେ । ଅନ୍ଵେଷଯାମାସ ପୁରେ ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମେ ଗୃହେ ଗୃହେ
ଏଭଳି ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ରୀ କାମ ପାଇଁ ସହର, ଗ୍ରାମ ଏବଂ ଘର ଘର ଖୋଜିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଏଵମନ୍ଵେଷତସ୍ତସ୍ଯ ଵିଷଯେ କଶ୍ଚିଦାତୁରଃ । ନିର୍ଧନସ୍ତ୍ରିସୁତଶ୍ଚାସୀଦଜୀଗର୍ତେତି ନାମତଃ
ଏଭଳି ରାଜ୍ୟରେ ଖୋଜିବା ସମୟରେ, ତିନିପୁଅ ଥିବା ଏକ ଦରିଦ୍ର ଏବଂ ରୋଗାଳୁ ଲୋକ ମିଳିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଅଜୀଗର୍ତ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ଶୁନଃଶେପଂ ମଧ୍ଯମଂ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମଃ । ଆନଯାମାସ ଦତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଂ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ଯଦ୍ଧନଂ ତଦା
ମହାବୁଦ୍ଧି ମନ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ଶୁନଃଶେପକୁ, ଚାହିଁଥିବା ଧନ ଦେଇ, ନେଇଆଣିଲେ।