କୃତାର୍ହଣଂ ସୁଖାସୀନଂ ଭୂପତିସ୍ତଂ ସୁରୋତ୍ତମମ୍ । ଉଵାଚ ଵିନଯୋପେତୋ ହେତୁଗର୍ଭଂ ଵଚସ୍ତଦା
ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଆସନ ଦେଇ, ସୁବିଧା ଭଲଭାବେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ନମ୍ରତା ସହିତ ହେତୁପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
ଅସଂସ୍କୃତଂ ସୁତଂ ସ୍ଵାମିନ୍ଯୂପେ ବଧ୍ନାମି ତଂ କଥମ୍ । ସଂସ୍କତ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରିଯଂ କୃତ୍ଵା ଯଜେଽହଂ ଯଜ୍ଞମୁତ୍ତମମ୍
ସ୍ୱାମୀ, ଅପ୍ରସ୍ତୁତ ପୁଅକୁ କିପରି ବଳିସ୍ଥଳରେ ବାନ୍ଧିବି? ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, କ୍ଷତ୍ରିୟ କରି, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ କରିବି।
ଦଯସେ ଯଦି ଦେଵ ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୀନଂ ସ୍ଵସେଵକମ୍ । ଅସଂସ୍କୃତସ୍ଯ ବାଲସ୍ଯ ନାଧିକାରୋଽସ୍ତି କୁତ୍ରଚିତ୍
ହେ ଦେବ, ଯଦି ଆପଣ ଦୟା କରନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ସେବକ ଦୁଃଖିତ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଅପ୍ରସ୍ତୁତ ଶିଶୁର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର ଅଧିକାର ନାହିଁ।
ଵରୁଣ ଉଵାଚ ପ୍ରତାରଯସି ରାଜେନ୍ଦ୍ର କୃତ୍ଵା ସମଯମଗ୍ରତଃ । ଦୁସ୍ତ୍ଯଜସ୍ତଵ ଜାନାମି ସୁତସ୍ନେହୋ ହ୍ଯପୁତ୍ରିଣଃ
ବରୁଣ କହିଲେ: ରାଜା, ଆମ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ମୋତେ ଠକାଉଛ; ତୁମେ ଅପୁତ୍ର ଥିଲାପରେ ପୁଅ ପାଇଁ ତୁମ ସ୍ନେହ ଛାଡିବା ଅତି କଷ୍ଟ।
ଗୃହଂ ଵ୍ରଜାମି ଭୂପାଲ ଵଚନାତ୍ତଵ କୋମଲାତ୍ । କିଯତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯାହମାଗମିଷ୍ଯାମି ତେ ଗୃହମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମ ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ଘରକୁ ଫେରିଯିବି; କିଛି ସମୟ ପରେ ଆଉଥରେ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବି।
ଭଵିତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ତାତ ତଦା ସତ୍ଯଵଚୋଽନ୍ଵିତମ୍ । ଅନ୍ଯଥା ତ୍ଵଯି ମୁଞ୍ଚାମି କୋପଂ ଶାପସମନ୍ଵିତମ୍
ତେବେ, ତୁମେ ନିଜ କଥା ରଖିବା ଉଚିତ; ନାହିଁ ହେଲେ, ମୁଁ ତୁପରେ କ୍ରୋଧ ଓ ଶାପ ଦେଇବି।
ରାଜୋଵାଚ ସମାଵର୍ତନକର୍ମାନ୍ତେ ସର୍ଵଥା ଯାଦସାଂପତେ । କୃତ୍ଵା ପୁତ୍ରପଶୁଂ ଯଜ୍ଞେ ଯଜିଷ୍ଯେ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ରାଜା କହିଲେ: ପଠାଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ପରେ, ମୁଁ ଜଳଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ କରିବି। ପୁଅକୁ ବଳି ଭାବେ ଦେଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିଦିପୂର୍ବକ ଯଜ୍ଞ କରିବି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵରୁଣଃ ପ୍ରୀତମାନସଃ । ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ନୃପସ୍ତୁ ସୁସ୍ଥିତୋଽଭଵତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ଜଳଦେବତା ଅନ୍ତରରେ ଖୁସି ହେଲେ; 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜା ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ରୋହିତାଖ୍ଯ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ଵିଵୃଦ୍ଧିମାନ୍ । ସଞ୍ଜାତଶ୍ଚତୁରଃ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନାଂ ଚ ଵିଶାରଦଃ
ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ରୋହିତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେଖିବାକୁ ବଡ଼ ହେଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଦକ୍ଷ ହେଲେ।
ଯଜ୍ଞସ୍ଯ କାରଣଂ ତେନ ଜ୍ଞାତଂ ସର୍ଵଂ ସଵିସ୍ତରମ୍ । ଭଯଭୀତସ୍ତତଃ ସୋଽପି ମତ୍ଵା ମରଣମାତ୍ମନଃ
ସେ ଯଜ୍ଞର କାରଣ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଜାଣିଲେ; ତାପରେ, ନିଜ ପ୍ରାଣ ନେଇ ଭୟଭୀତ ହେଇଗଲେ।
କୃତ୍ଵା ପଲାଯନଂ ଵୀରୋ ଗତୋଽସୌ ଗିରିଗହ୍ଵରେ । ଅଗମ୍ଯେ ନୃପତିସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଭଯାତୁରଃ
ସେ ଭାଗିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ଚାଲିଗଲେ; ରାଜାଙ୍କୁ ଅପହାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ରହି, ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତେ କାଲେଽଥ ଵରୁଣୋ ଯଜ୍ଞାର୍ଥୀ ନୃପତେର୍ଗୃହମ୍ । ଗତ୍ଵା ତମାହ ଭୂପାଲଂ କୁରୁ ଯଜ୍ଞଂ ଵିଶାଂପତେ
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ଯଜ୍ଞ ଚାହିଁ, ଜଳଦେବତା ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ; ସେ ଭୂପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବଡ଼ମାନ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ।'
ପ୍ରମ୍ଲାନଵଦନୋ ରାଜା ତମାହ ଵ୍ଯଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । କିଂ କରୋମି ଗତଃ କ୍ଵାପି ସୁତୋ ମେ ସୁରସତ୍ତମ
ମୁଝା ମୁଖ ଓ ଅସ୍ଥିର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋ ପୁଅ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା, ଦେବତାମାନ୍ୟ?'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞଃ କୁପିତୋ ଯାଦସାଂପତିଃ । ଶଶାପ ତଂ ନୃପଂ କୋପାଦସତ୍ଯଵାଦିନଂ ଭୃଶମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଜଳଦେବତା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; କ୍ରୋଧରେ, ସତ୍ୟ ନ କହିଥିବା ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଜଲୋଦରାଭିଧୋ ଵ୍ଯାଧିର୍ଦେହେ ଭଵତୁ ତେ ନୃପ । ଯତଃ ପ୍ରତାରିତଶ୍ଚାହଂ କୃତ୍ଵା କପଟପଣ୍ଡିତ
ହେ ରାଜା, ତୁମ ଦେହରେ 'ଜଳୋଦର' ନାମକ ରୋଗ ହେଉ; କାରଣ, ତୁମେ ମୋତେ ଭୁଲେଇଛ, ଚତୁର ଭାବେ ଠକାଇଛ।
ଇତି ଶପ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ଧାମ ସ୍ଵକଂ ପାଶଧରସ୍ତଦା । ରାଜା ଚିନ୍ତାତୁରସ୍ତସ୍ଥୌ ଭଵନେ ଵ୍ଯାଧିପୀଡିତଃ
ଏପରି ଶାପ ଦେଇ, ପାଶଧାରୀ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ; ରାଜା ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରି, ଗୃହରେ ରହିଲେ।
ଯଦାତିଵ୍ଯାଧିତୋ ରାଜା ରୋଗେଣ ଶାପଜେନ ହ । ତଦା ଶୁଶ୍ରାଵ ପୁତ୍ରୋଽପି ପିତରଂ ଵ୍ଯାଧିପୀଡିତମ୍
ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ରୋଗରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୁଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପିତା ରୋଗରେ ଭୁଗୁଛନ୍ତି।
ପାନ୍ଥିକଃ ପ୍ରାହ ପୁତ୍ରଂ ହି ପିତା ତେ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ । ଜଲୋଦରଵିକାରେଣ ଶାପଜେନ ନୃପାତ୍ମଜ
ଏକ ପଥିକ ରୋହିତକୁ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମ ପିତା ଜଳୋଦର ରୋଗ ଏବଂ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଦୁଃଖିତ।'
ଵିନଷ୍ଟଂ ଜୀଵିତଂ ତେଽଦ୍ଯ ଵୃଥା ଜାତସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେ । ଯତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପିତରଂ ଦୁଃସ୍ଥଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ଗିରିଗହ୍ଵରମ୍
ହେ ଅବିବେକୀ, ଆଜି ତୁମ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଅପରିଗଣିତ ଜନ୍ମ ହେଲା; କାରଣ, ଦୁଃଖିତ ପିତାକୁ ଛାଡ଼ି ଗିରିଗୁହାକୁ ଆସିଛ।
କିମନେନ ଶରୀରେଣ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍ । ଦେହଦଂ ଦୁଃଖିତଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଥିତୋଽସ୍ଯତ୍ର ସୁତାଧମ
ଏହି ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଜନ୍ମର କଣ ଫଳ ମିଳିଲା? ପିତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ, ଏଠାରେ ରହିଛ, ହେ ଖରାପ ପୁଅ।
ପ୍ରାଣାସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯାଃ ପିତୁଃ କାର୍ଯେ ସତ୍ପୁତ୍ରେଣେତି ନିଶ୍ଚଯଃ । ତ୍ଵଦର୍ଥେ ଦୁଃଖିତୋ ରାଜା କ୍ରନ୍ଦତି ଵ୍ଯାଧିପୀଡିତଃ
ସତ୍ପୁଅ ପିତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରାଣ ଦେବା ଉଚିତ; ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ରାଜା ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତଥ୍ଯଂ ପାନ୍ଥିକାଦ୍ଧର୍ମସଂଯୁତମ୍ । ଯଦା ଚକ୍ରେ ମନୋ ଗନ୍ତୁଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତାତଂ ଵ୍ଯଥାତୁରମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ପଥିକଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମମୟ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସେ ନିଜ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଦୁଃଖିତ ପିତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି।
ତଦା ଵିପ୍ରଵପୁର୍ଭୂତ୍ଵା ଵାସଵସ୍ତମୁପାଗମତ୍ । ରହଃ ପ୍ରାହ ହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଦଯାଵାନିଵ ଭାରତ
ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧରି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଆସିଲେ; ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ, ଦୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ, ଉପଦେଶ ଦେଇ କହିଲେ, 'ହେ ଭାରତବଂଶୀ।'
ମୂର୍ଖୋଽସି ରାଜପୁତ୍ର ତ୍ଵଂ ଗମନାଯ ମତିଂ ଵୃଥା । କରୋଷି ପିତରଂ ତ୍ଵଦ୍ଯ ନ ଜାନାସି ଵ୍ଯଥାଯୁତମ୍
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମେ ଅବିବେକୀ; ନିର୍ଥକ ଭାବରେ ପିତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛ; ଆଜି ତୁମେ ବୁଝିପାରୁନାହାଁ, ପିତା ଦୁଃଖରେ ଭରିଛନ୍ତି।
ଆଡୀବକଯୁଦ୍ଧ ଵର୍ଣନସହିତଂ ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ସାହସଂ କୃତଵାନ୍ ରାଜା ପୂର୍ଵଂ ଯତ୍କଥିତୋ ମଖଃ । ଵରୁଣାଯ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଃ ପୁତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ପଶୁଂ ପ୍ରିଯମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ରାଜା ଏକ ସାହସିକ କାମ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କଥା ହୋଇଛି—ଏହା ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ। ସେ ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ ଯେ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ପଶୁ ଭାବେ ଦେବେ।
ଗତେ ତ୍ଵଯି ପିତା ପୁତ୍ରଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଯୂପେଽଘୃଣଃ ପୁନଃ । ପଶୁଂ କୃତ୍ଵା ମହାବୁଦ୍ଧେ ଵଧିଷ୍ଯତି ଵ୍ଯଥାତୁରଃ
ତୁମେ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ତାଙ୍କ ନିର୍ମମ ପିତା ନିଜ ପୁଅକୁ ପୁଣି ଯଜ୍ଞ ଶ୍ତମ୍ଭରେ ବାନ୍ଧିଲେ, ଏବଂ ପଶୁ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ବଳି ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ଭୟ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ନିଷିଦ୍ଧସ୍ତତ୍ପୁତ୍ରଃ ଶକ୍ରେଣାମିତତେଜସା । ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ରୈଵ ମାଯେଶୀମାଯଯା ମୋହିତୋ ଭୃଶମ୍
ଏପରି ଭାବରେ, ଶକ୍ରଙ୍କ ଅସୀମ ତେଜରେ ପୁଅକୁ ବଳି ଦେବା ନିଷେଧ କରାଯିବା ପରେ, ସେ ଏଠାରେ ରହିଗଲେ, ଦେବୀଙ୍କ ମାୟାରେ ବହୁତ ଭ୍ରମିତ ହେଇଥିଲେ।
ଯଦା ପୁନଃ ପୁନଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତରଂ ରୋଗପୀଡିତମ୍ । ଗମନାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ତଦେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧଯତ୍
ପୁଅ ପୁଣିପୁଣି ଶୁଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପିତା ରୋଗରେ ପୀଡିତ, ତେଣୁ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ; କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଽତିଦୁଃଖାର୍ତଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଗୁରୁମନ୍ତିକେ । ସ୍ଥିତଂ ଵସିଷ୍ଠମେକାନ୍ତେ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ହିତତତ୍ପରମ୍
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ, ଏକାନ୍ତରେ ବସିଥିବା, ସବୁ କଥା ଜଣା, ନିଜ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିବା ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ରାଜୋଵାଚ ଭଗଵନ୍ କି କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ କାତରୋଽସ୍ମି ଵ୍ଯଥାକୁଲଃ । ତ୍ରାହି ମାଂ ଦୁଃଖମନସଂ ମହାଵ୍ଯାଧିଭଯାତୁରମ୍
ରାଜା କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଆଜି ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ଭୟଭିତ ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ; ମୋ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଛି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୋଗରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।