ସୁଷୁଵେ ତନଯଂ ନାରୀ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍ । ମୁଦଂ ପ୍ରାପ ନୃପସ୍ତତ୍ର ପୁତ୍ରେ ଜାତେ ଵିଶାମ୍ପତେ
ରାଣୀ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିଲା। ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବାରେ, ରାଜା ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
କୃତଵାଞ୍ଜାତକର୍ମାଦିସଂସ୍କାରଵିଧିମୁତ୍ତମମ୍ । ଦଦୌ ହିରଣ୍ଯଂ ଗା ଦୋଗ୍ଧୀର୍ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ
ରାଜା ଜନ୍ମ ଉତ୍ସବ ଓ ଅନ୍ୟ ସଂସ୍କାର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ସୁନା ଓ ଦୁହୁଁ ଦେଲେ।
ଜନ୍ମୋତ୍ସଵେଽତିସଂଵୃତ୍ତେ ଗେହେ ଵୈ ଯାଦସାମ୍ପତିଃ । ଆଜଗାମ ମହାରାଜ ଵିପ୍ରଵେଷଧରସ୍ତଥା
ପୁଅ ଜନ୍ମ ଉତ୍ସବ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଯାଦସାମ୍ପତି ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଷରେ ଆସିଲେ, ମହାରାଜା।
ପୂଜିତଃ ପାର୍ଥିଵେନାଥ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିଧିଵଦାସନମ୍ । କାର୍ଯେ ପୃଷ୍ଟେଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵରୁଣୋଽସ୍ମୀତି ଭୂପତିମ୍
ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ବସିବା ସ୍ଥାନ ଦେଲେ ଏବଂ କାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତାପରେ ବରୁଣ ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୁରୁ ଯଜ୍ଞଂ ସୁତଂ କୃତ୍ଵା ପଶୁଂ ପରମପାଵନମ୍ । ସତ୍ଯଵାଗ୍ଭଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସଂକଲ୍ପସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା କୃତଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମ ପୁଅକୁ ପଶୁ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କର। ତୁମେ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ, ସତ୍ୟବାଦୀ ହେବା।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜା ଵିହ୍ଵଲୋଽତିଵ୍ଯଥାକୁଲଃ । ସଂସ୍ତଭ୍ଯାଧିଂ ନୃପଃ ପ୍ରାହ ଵରୁଣଂ ସତ୍କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଅତି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ; ଦୁଃଖ ଦମନ କରି, ହାତ ଜୋଡି ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ଵାମିନ୍କରୋମି ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ସର୍ଵଥା ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ମଯା ତେ ଯତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଭଵାମି ସତ୍ଯଵାଗହମ୍
ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବି। ମୁଁ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି, ସତ୍ୟ ରଖିବି।
ପୂର୍ଣେ ମାସେ ଵିଶୁଧ୍ଯେତ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୁରୋତ୍ତମ । ଵିଶୁଦ୍ଧାଯାଂ ତୁ ଭାର୍ଯାଯାଂ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସ ପଶୋର୍ମଖଃ
ହେ ଦେବ, ଏକ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ରାଜାଙ୍କର ନୀତିସ୍ଥ ରାଣୀ ପବିତ୍ର ହେବେ; ତାପରେ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ପୁଅକୁ ପଶୁ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ ରାଜ୍ଞା ଵରୁଣଃ ସ୍ଵଗୃହଂ ଗତଃ । ରାଜା ବଭୂଵ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ କିଞ୍ଚିଚ୍ଚିନ୍ତାତୁରସ୍ତଥା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା ଏପରି କହିବା ପରେ, ବରୁଣ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ କିଛି ଚିନ୍ତା ରହିଗଲା।
ପୂର୍ଣେ ମାସି ପୁନଃ ପାଶୀ ପରୀକ୍ଷାର୍ଥଂ ନୃପାଲଯେ । ଆଜଗାମ ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂତ୍ଵା ସୁଵେଷଃ ସୁଷ୍ଠୁଭାଷକଃ
ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ପାଶଧାରୀ ଭଗବାନ ରାଜାଙ୍କ ଦେଖା ପାଇଁ ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ, ସୁସଜ୍ଜିତ ଏବଂ ଭଲ କଥା କହିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଷରେ ଆସିଲେ।
କୃତାର୍ହଣଂ ସୁଖାସୀନଂ ଭୂପତିସ୍ତଂ ସୁରୋତ୍ତମମ୍ । ଉଵାଚ ଵିନଯୋପେତୋ ହେତୁଗର୍ଭଂ ଵଚସ୍ତଦା
ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଆସନ ଦେଇ, ସୁବିଧା ଭଲଭାବେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ନମ୍ରତା ସହିତ ହେତୁପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
ଅସଂସ୍କୃତଂ ସୁତଂ ସ୍ଵାମିନ୍ଯୂପେ ବଧ୍ନାମି ତଂ କଥମ୍ । ସଂସ୍କତ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରିଯଂ କୃତ୍ଵା ଯଜେଽହଂ ଯଜ୍ଞମୁତ୍ତମମ୍
ସ୍ୱାମୀ, ଅପ୍ରସ୍ତୁତ ପୁଅକୁ କିପରି ବଳିସ୍ଥଳରେ ବାନ୍ଧିବି? ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, କ୍ଷତ୍ରିୟ କରି, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ କରିବି।
ଦଯସେ ଯଦି ଦେଵ ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୀନଂ ସ୍ଵସେଵକମ୍ । ଅସଂସ୍କୃତସ୍ଯ ବାଲସ୍ଯ ନାଧିକାରୋଽସ୍ତି କୁତ୍ରଚିତ୍
ହେ ଦେବ, ଯଦି ଆପଣ ଦୟା କରନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ସେବକ ଦୁଃଖିତ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଅପ୍ରସ୍ତୁତ ଶିଶୁର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର ଅଧିକାର ନାହିଁ।
ଵରୁଣ ଉଵାଚ ପ୍ରତାରଯସି ରାଜେନ୍ଦ୍ର କୃତ୍ଵା ସମଯମଗ୍ରତଃ । ଦୁସ୍ତ୍ଯଜସ୍ତଵ ଜାନାମି ସୁତସ୍ନେହୋ ହ୍ଯପୁତ୍ରିଣଃ
ବରୁଣ କହିଲେ: ରାଜା, ଆମ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ମୋତେ ଠକାଉଛ; ତୁମେ ଅପୁତ୍ର ଥିଲାପରେ ପୁଅ ପାଇଁ ତୁମ ସ୍ନେହ ଛାଡିବା ଅତି କଷ୍ଟ।
ଗୃହଂ ଵ୍ରଜାମି ଭୂପାଲ ଵଚନାତ୍ତଵ କୋମଲାତ୍ । କିଯତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯାହମାଗମିଷ୍ଯାମି ତେ ଗୃହମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମ ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ଘରକୁ ଫେରିଯିବି; କିଛି ସମୟ ପରେ ଆଉଥରେ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବି।
ଭଵିତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ତାତ ତଦା ସତ୍ଯଵଚୋଽନ୍ଵିତମ୍ । ଅନ୍ଯଥା ତ୍ଵଯି ମୁଞ୍ଚାମି କୋପଂ ଶାପସମନ୍ଵିତମ୍
ତେବେ, ତୁମେ ନିଜ କଥା ରଖିବା ଉଚିତ; ନାହିଁ ହେଲେ, ମୁଁ ତୁପରେ କ୍ରୋଧ ଓ ଶାପ ଦେଇବି।
ରାଜୋଵାଚ ସମାଵର୍ତନକର୍ମାନ୍ତେ ସର୍ଵଥା ଯାଦସାଂପତେ । କୃତ୍ଵା ପୁତ୍ରପଶୁଂ ଯଜ୍ଞେ ଯଜିଷ୍ଯେ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ରାଜା କହିଲେ: ପଠାଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ପରେ, ମୁଁ ଜଳଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ କରିବି। ପୁଅକୁ ବଳି ଭାବେ ଦେଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିଦିପୂର୍ବକ ଯଜ୍ଞ କରିବି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵରୁଣଃ ପ୍ରୀତମାନସଃ । ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ନୃପସ୍ତୁ ସୁସ୍ଥିତୋଽଭଵତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ଜଳଦେବତା ଅନ୍ତରରେ ଖୁସି ହେଲେ; 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜା ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ରୋହିତାଖ୍ଯ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ଵିଵୃଦ୍ଧିମାନ୍ । ସଞ୍ଜାତଶ୍ଚତୁରଃ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନାଂ ଚ ଵିଶାରଦଃ
ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ରୋହିତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେଖିବାକୁ ବଡ଼ ହେଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଦକ୍ଷ ହେଲେ।
ଯଜ୍ଞସ୍ଯ କାରଣଂ ତେନ ଜ୍ଞାତଂ ସର୍ଵଂ ସଵିସ୍ତରମ୍ । ଭଯଭୀତସ୍ତତଃ ସୋଽପି ମତ୍ଵା ମରଣମାତ୍ମନଃ
ସେ ଯଜ୍ଞର କାରଣ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଜାଣିଲେ; ତାପରେ, ନିଜ ପ୍ରାଣ ନେଇ ଭୟଭୀତ ହେଇଗଲେ।
କୃତ୍ଵା ପଲାଯନଂ ଵୀରୋ ଗତୋଽସୌ ଗିରିଗହ୍ଵରେ । ଅଗମ୍ଯେ ନୃପତିସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଭଯାତୁରଃ
ସେ ଭାଗିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ଚାଲିଗଲେ; ରାଜାଙ୍କୁ ଅପହାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ରହି, ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତେ କାଲେଽଥ ଵରୁଣୋ ଯଜ୍ଞାର୍ଥୀ ନୃପତେର୍ଗୃହମ୍ । ଗତ୍ଵା ତମାହ ଭୂପାଲଂ କୁରୁ ଯଜ୍ଞଂ ଵିଶାଂପତେ
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ଯଜ୍ଞ ଚାହିଁ, ଜଳଦେବତା ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ; ସେ ଭୂପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବଡ଼ମାନ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ।'
ପ୍ରମ୍ଲାନଵଦନୋ ରାଜା ତମାହ ଵ୍ଯଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । କିଂ କରୋମି ଗତଃ କ୍ଵାପି ସୁତୋ ମେ ସୁରସତ୍ତମ
ମୁଝା ମୁଖ ଓ ଅସ୍ଥିର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋ ପୁଅ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା, ଦେବତାମାନ୍ୟ?'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞଃ କୁପିତୋ ଯାଦସାଂପତିଃ । ଶଶାପ ତଂ ନୃପଂ କୋପାଦସତ୍ଯଵାଦିନଂ ଭୃଶମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଜଳଦେବତା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; କ୍ରୋଧରେ, ସତ୍ୟ ନ କହିଥିବା ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଜଲୋଦରାଭିଧୋ ଵ୍ଯାଧିର୍ଦେହେ ଭଵତୁ ତେ ନୃପ । ଯତଃ ପ୍ରତାରିତଶ୍ଚାହଂ କୃତ୍ଵା କପଟପଣ୍ଡିତ
ହେ ରାଜା, ତୁମ ଦେହରେ 'ଜଳୋଦର' ନାମକ ରୋଗ ହେଉ; କାରଣ, ତୁମେ ମୋତେ ଭୁଲେଇଛ, ଚତୁର ଭାବେ ଠକାଇଛ।
ଇତି ଶପ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ଧାମ ସ୍ଵକଂ ପାଶଧରସ୍ତଦା । ରାଜା ଚିନ୍ତାତୁରସ୍ତସ୍ଥୌ ଭଵନେ ଵ୍ଯାଧିପୀଡିତଃ
ଏପରି ଶାପ ଦେଇ, ପାଶଧାରୀ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ; ରାଜା ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରି, ଗୃହରେ ରହିଲେ।
ଯଦାତିଵ୍ଯାଧିତୋ ରାଜା ରୋଗେଣ ଶାପଜେନ ହ । ତଦା ଶୁଶ୍ରାଵ ପୁତ୍ରୋଽପି ପିତରଂ ଵ୍ଯାଧିପୀଡିତମ୍
ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ରୋଗରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୁଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପିତା ରୋଗରେ ଭୁଗୁଛନ୍ତି।
ପାନ୍ଥିକଃ ପ୍ରାହ ପୁତ୍ରଂ ହି ପିତା ତେ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ । ଜଲୋଦରଵିକାରେଣ ଶାପଜେନ ନୃପାତ୍ମଜ
ଏକ ପଥିକ ରୋହିତକୁ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମ ପିତା ଜଳୋଦର ରୋଗ ଏବଂ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଦୁଃଖିତ।'
ଵିନଷ୍ଟଂ ଜୀଵିତଂ ତେଽଦ୍ଯ ଵୃଥା ଜାତସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେ । ଯତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପିତରଂ ଦୁଃସ୍ଥଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ଗିରିଗହ୍ଵରମ୍
ହେ ଅବିବେକୀ, ଆଜି ତୁମ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଅପରିଗଣିତ ଜନ୍ମ ହେଲା; କାରଣ, ଦୁଃଖିତ ପିତାକୁ ଛାଡ଼ି ଗିରିଗୁହାକୁ ଆସିଛ।
କିମନେନ ଶରୀରେଣ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍ । ଦେହଦଂ ଦୁଃଖିତଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଥିତୋଽସ୍ଯତ୍ର ସୁତାଧମ
ଏହି ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଜନ୍ମର କଣ ଫଳ ମିଳିଲା? ପିତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ, ଏଠାରେ ରହିଛ, ହେ ଖରାପ ପୁଅ।