ଦଦାମି ପରମପ୍ରୀତୋ ଯୁଦ୍ଧେନ ଯୁଵଯୋଃ କିଲ । ଦାନଵା ବହଵୋ ଦୃଷ୍ଟା ଯୁଧ୍ଯମାନା ମଯା ପୁରା
ମୁଁ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଯାହା ଚାହ, ସେ ଦେଉଛି। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ଦାନବ ସହ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି।
ଯୁଵଯୋଃ ସଦୃଶଃ କୋଽପି ନ ଦୃଷ୍ଟୋ ନ ଚ ଵୈ ଶ୍ରୁତଃ । ତସ୍ମାତ୍ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି କାମଂ ଵୈ ନିସ୍ତୁଲେନ ବଲେନ ଚ
ତୁମେ ଦୁଇଁ ପରି ଆଉ କେହି ଦେଖିବାକୁ ବା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିନାହିଁ। ତେଣୁ, ତୁମର ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି।
ଭ୍ରାତ୍ରୋଶ୍ଚ ଵାଞ୍ଛିତଂ କାମଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ମହାବଲୌ । ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସାଭିମାନୌ ସ୍ମରାତୁରୌ
ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇମାନେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ଦେଉଛି। ସୂତ କହିଲେ— ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗର୍ବିତ ଓ କାମବିହ୍ୱଳ ହୋଇ—
ଵୀକ୍ଷମାଣୌ ମହାମାଯାଂ ଜଗଦାନନ୍ଦକାରିଣୀମ୍ । ତମୂଚତୁଶ୍ଚ କାମାର୍ତୌ ଵିଷ୍ଣୁଂ କମଲଲୋଚନୌ
ସେ ଦୁଇଁ ମହାମାୟାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। କାମେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, କମଳନୟନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—
ହରେ ନ ଯାଚକାଵାଵାଂ ତ୍ଵଂ କିଂ ଦାତୁମିହେଚ୍ଛସି । ଦଦାଵ ତୁଲ୍ଯଂ ଦେଵେଶ ଦାତାରୌ ନୌ ନ ଯାଚକୌ
'ହରି, ଆମେ ମାଗୁଥିବା ଲୋକ ନୁହଁ। ତୁମେ କାହିଁକି ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ନାଥ, ସମାନ ଭାବରେ ଦେଅ। ଆମେ ଦାତା, ମାଗୁଥିବା ନୁହଁ।'
ପ୍ରାର୍ଥଯ ତ୍ଵଂ ହୃଷୀକେଶ ମନୋଽଭିଲଷିତଂ ଵରମ୍ । ତୁଷ୍ଟୌ ସ୍ଵସ୍ତଵ ଯୁଦ୍ଧେନ ଵାସୁଦେଵାଦ୍ଭୁତେନ ଚ
'ତୁମେ, ହୃଷୀକେଶ, ନିଜ ମନର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ। ଭଲ ଲାଗ, ବାସୁଦେବ ସହ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧରେ।'
ତଯୋସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଜନାର୍ଦନଃ । ଭଵେତାମଦ୍ଯ ମେ ତୁଷ୍ଟୌ ମମ ଵଧ୍ଯାଵୁଭାଵପି
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କହିଲେ— 'ଆଜି ତୁମେ ମୋତେ ଖୁସି ହେଉ। ଦୁଇଁ ଜଣେ ମୋ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ।'
ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦାନଵୌ ଚାତିଵିସ୍ମିତୌ । ଵଞ୍ଚିତାଵିତି ମନ୍ଵାନୌ ତସ୍ଥତୁଃ ଶୋକସଂଯୁତୌ
ସୂତ କହିଲେ— ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇଗଲେ। ମନେ କଲେ ଯେ ଚତୁର୍ ହୋଇଛନ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ଭରି ରହିଲେ।
ଵିଚାର୍ଯ ମନସା ତୌ ତୁ ଦାନଵୌ ଵିଷ୍ଣୁମୂଚତୁଃ । ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵଂ ଜଲମଯଂ ଭୂମିଂ ସ୍ଥଲଵିଵର୍ଜିତାମ୍
ମନରେ ଭାବି, ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ପାଣିରେ ଭରିଥିବା, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶୁଷ୍କ ଭୂମି ନଥିବା ଦେଖିଲେ।
ହରେ ଯୋଽଯଂ ଵରୋ ଦତ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵଂ ଜନାର୍ଦନ । ସତ୍ଯଵାଗସି ଦେଵେଶ ଦେହି ତଂ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଵରମ୍
'ହରି, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମେ ସତ୍ୟବାଦୀ। ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ନାଥ, ଆମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛୁ, ସେଇ ଦିଅ।'
ନିର୍ଜଲେ ଵିପୁଲେ ଦେଶେ ହନସ୍ଵ ମଧୁସୂଦନ । ଵଧ୍ଯାଵାଵାଂ ତୁ ଭଵତଃ ସତ୍ଯଵାଗ୍ଭଵ ମାଧଵ
'ବିଶାଳ ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ଭୂମିରେ, ମଧୁସୂଦନ, ଆମକୁ ମାର। ଆମେ ତୁମ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ମାଧବ, ସତ୍ୟବାଦୀ ରୁହ।'
ସ୍ମୃତ୍ଵା ଚକ୍ରଂ ତଦା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତାଵୁଵାଚ ହସନ୍ହରିଃ । ହନ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ଵାଂ ମହାଭାଗୌ ନିର୍ଜଲେ ଵିପୁଲେ ସ୍ଥଲେ
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ହସି କହିଲେ— 'ଆଜି ମୁଁ ଦୁଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ବିଶାଳ ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ଭୂମିରେ ମାରିଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଦେଵଦେଵେଶ ଊରୂ କୃତ୍ଵାତିଵିସ୍ତରୌ । ଦର୍ଶଯାମାସ ତୌ ତତ୍ର ନିର୍ଜଲଂ ଚ ଜଲୋପରି
ଏଭଳି କହି ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଉରୁକୁ ବହୁତ ବଡ଼ କରିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ପାଣି ଉପରେ ଶୁଷ୍କ ଭାବରେ ଦେଖାଇଲେ।
ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ଦାନଵୌ ଵାରି ଶିରସୀ ମୁଞ୍ଚତାମିହ । ସତ୍ଯଵାଗହମଦ୍ଯୈଵ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଚ ଵାଂ ତଥା
ଏଠାରେ କୌଣସି ପାଣି ନାହିଁ, ହେ ଦାନବମାନେ, ତୁମେ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ମୋ ଉରୁ ଉପରେ ରଖ। ମୁଁ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଏବଂ ଆଜି ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିପରି ହେବି।
ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତଥ୍ଯଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଚ ତୌ । ଵର୍ଧଯାମାସତୁର୍ଦେହଂ ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରକମ୍
ସେଇ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ମନରେ ଭାବି, ସେଇ ଦୁଇ ଦାନବ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ହଜାର ଯୋଜନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ କରିଦେଲେ।
ଭଗଵାନ୍ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଚକ୍ରେ ଜଘନଂ ଵିସ୍ମିତୌ ତଦା । ଶୀର୍ଷେ ସନ୍ଦଧତାଂ ତତ୍ର ଜଘନେ ପରମାଦ୍ଭୁତେ
ତାପରେ ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ଉରୁକୁ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ କରିଦେଲେ, ଯାହା ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ମୁଣ୍ଡ ଉରୁ ଉପରେ ରଖିଲେ।
ରଥାଂଗେନ ତଦା ଛିନ୍ନେ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା । ଜଘନୋପରି ଵେଗେନ ପ୍ରକୃଷ୍ଟେ ଶିରସୀ ତଯୋଃ
ସେଇବେଳେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ରଥର ଚକା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଉରୁ ଉପରେ ଥିବା ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ।
ଗତପ୍ରାଣୌ ତଦା ଜାତୌ ଦାନଵୌ ମଧୁକୈଟଭୌ । ସାଗରଃ ସକଲୋ ଵ୍ଯାପ୍ତସ୍ତଦା ଵୈ ମେଦସା ତଯୋଃ
ସେଇ ସମୟରେ ମଧୁ ଏବଂ କୈଟଭ ଦୁଇ ଦାନବ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଚର୍ବି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ପୂରିଗଲା।
ମେଦିନୀତି ତତୋ ଜାତଂ ନାମ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଃ ସମନ୍ତତଃ । ଅଭକ୍ଷ୍ଯା ମୃତ୍ତିକା ତେନ କାରଣେନ ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ
ସେଇ ଚର୍ବି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତଠାରେ 'ମେଦିନୀ' ନାମ ହେଲା। ଏହି କାରଣରୁ ମୁନିମାନେ ମାଟିକୁ ଖାଇବା ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ଇତି ଵଃ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ । ମହାଵିଦ୍ଯା ମହାମାଯା ସେଵନୀଯା ସଦା ବୁଧୈଃ
ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୁଁ କହିଦେଲି। ମହାବିଦ୍ୟା ଏବଂ ମହାମାୟାକୁ ସଦା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଆରାଧ୍ଯା ପରମା ଶକ୍ତିଃ ସର୍ଵୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ । ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିଦଧିକଂ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ତିନି ଭୁବନରେ ଏଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ।
ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯଂ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥନିର୍ଣଯଃ । ପୂଜନୀଯା ପରା ଶକ୍ତିର୍ନିର୍ଗୁଣା ସଗୁଣାଥଵା
ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁଣି ସତ୍ୟ—ଏହି ହେଉଛି ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥର ନିଷ୍ପତ୍ତି। ନିର୍ଗୁଣ କିମ୍ବା ସଗୁଣ ଯେପରି ହେଉନାହିଁ, ପରାଶକ୍ତି ସଦା ପୂଜନୀୟ।
ଶିଵଵରଦାନଵର୍ଣନମ୍ ଋଷଯ ଊଚୁଃ ସୂତ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵ୍ଯାସେନାମିତତେଜସା । କୃତ୍ଵା ପୁରାଣମଖିଲଂ ଶୁକାଯାଧ୍ଯାପିତଂ ଶୁଭମ୍
ଶିବଙ୍କର ଦାନବମାନେକୁ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ସୂତ, ତୁମେ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସ ଏହି ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ରଚନା କରି ଶୁକଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସେନ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା କଥମୁତ୍ପାଦିତଃ ଶୁକଃ । ଵିସ୍ତରଂ ବ୍ରୂହି ସକଲଂ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତଂ କୃଷ୍ଣତସ୍ତ୍ଵଯା
କିନ୍ତୁ ବ୍ୟାସ ତପସ୍ୟା କରି କିପରି ଶୁକଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ? କୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ଯେଉଁ ସବୁ ଶୁଣିଛ, ସେସବୁ ଏଖାନ୍ତିକ ଭାବରେ ଆମକୁ କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୁକୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଵ୍ଯାସାତ୍ସତ୍ଯଵତୀସୁତାତ୍ । ଯଥୋତ୍ପନ୍ନଃ ଶୁକଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଯୋଗିନାଂ ପ୍ରଵରୋ ମୁନିଃ
ସୂତ କହିଲେ: ମୁଁ ବ୍ୟାସ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଶୁକଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି, ଯେଉଁ ଶୁକ ସଂଯମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ମେରୁଶୃଙ୍ଗେ ମହାରମ୍ଯେ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ତପଶ୍ଚଚାର ସୋଽତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ଏକ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଜପନ୍ନେକାକ୍ଷରଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଵାଗ୍ବୀଜଂ ନାରଦାଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍ । ଧ୍ଯାଯନ୍ପରାଂ ମହାମାଯାଂ ପୁତ୍ରକାମସ୍ତପୋନିଧିଃ
ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିଥିବା ଏକାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ପୁଅ ଆଶାରେ ତାଙ୍କର ମନକୁ ପରା ମହାମାୟା ଉପରେ ଲଗାଇ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ଅଗ୍ନେର୍ଭୂମେସ୍ତଥା ଵାଯୋରନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଯ ଚାପ୍ଯଯମ୍ । ଵୀର୍ଯେଣ ସମ୍ମିତଃ ପୁତ୍ରୋ ମମ ଭୂଯାଦିତି ସ୍ମ ହ
ମୋ ପୁଅ ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ—ଏହିପରି ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ଅତିଷ୍ଠତ୍ସ ଗତାହାରଃ ଶତସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରଭୁଃ । ଆରାଧଯନ୍ମହାଦେଵଂ ତଥୈଵ ଚ ସଦାଶିଵାମ୍
ସେ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନାହାର ରହି, ମହାଦେବ ଓ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ଶକ୍ତିଃ ସର୍ଵତ୍ର ପୂଜ୍ଯେତି ଵିଚାର୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅଶକ୍ତୋ ନିନ୍ଦ୍ଯତେ ଲୋକେ ଶକ୍ତସ୍ତୁ ପରିପୂଜ୍ଯତେ
ପୁନଃପୁନଃ ଭାବିଲେ—ଶକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜ୍ୟ। ଯିଏ ଅଶକ୍ତ, ସେ ଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ; ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ପାଏ।