ଯଦା କଲିଯୁଗସ୍ଯାଦିର୍ଦ୍ଵାପରସ୍ଯ କ୍ଷଯସ୍ତଥା । ନରକାତ୍ପାପିନଃ ସର୍ଵେ ଭଵନ୍ତି ଭୁଵି ମାନଵାଃ
ଯେତେବେଳେ କଳିଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଶେଷ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପାପୀ ନରକରୁ ଏ ଭୂମିରେ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
ଏଵଂ କାଲସମାଚାରୋ ନାନ୍ଯଥାଭୂତ୍କଦାଚନ । ତସ୍ମାତ୍କଲିରସତ୍କର୍ତା ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ତାଦୃଶୀ ପ୍ରଜା
ଏଭଳି କାଳର ଚଳାଚଳ କେବେ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ହୁଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ କଳିଯୁଗ ଅଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟିକାରୀ, ଏବଂ ଏହି ଯୁଗରେ ଏପରି ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
କଦାଚିଦ୍ଦୈଵଯୋଗାତ୍ତୁ ପ୍ରାଣିନାଂ ଵ୍ଯତ୍ଯଯୋ ଭଵେତ୍ । କଲୌ ଯେ ସାଧଵଃ କେଚିଦ୍ଦ୍ଵାପରେ ସମ୍ଭଵନ୍ତି ତେ
କେବେ କେବେ ଦେବତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବଦଳିଯାନ୍ତି; କଳିଯୁଗରେ କିଛି ଭଲ ଲୋକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
ତଥା ତ୍ରେତାଯୁଗେ କେଚିତ୍କେଚିତ୍ସତ୍ଯଯୁଗେ ତଥା । ଦୁଷ୍ଟାଃ ସତ୍ଯଯୁଗେ ଯେ ତୁ ତେ ଭଵନ୍ତି କଲାଵପି
ଏଭଳି କିଛି ଲୋକ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ, କିଛି ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେମାନେ କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
କୃତକର୍ମପ୍ରଭାଵେଣ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯସୁଖାନି ଚ । ପୁନଶ୍ଚ ତାଦୃଶଂ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯୁଗଭାଵତଃ
ପୂର୍ବ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯୁଗର ଗୁଣାନୁସାରେ ପୁନି ଏପରି କର୍ମ କରନ୍ତି।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଯୁଗଧର୍ମାନ୍ମହାଭାଗ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵାନଶେଷତଃ । ଯସ୍ମିନ୍ଵୈ ଯାଦୃଶୋ ଧର୍ମୋ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ତଂ ତଥା
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ଓ ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ଯୁଗର ଧର୍ମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏହି ଯୁଗରେ କେଉଁ ଧର୍ମ ଅଛି ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ନିବୋଧ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଂ ତେ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ସାଧୂନାମପି ଚେତାଂସି ଯୁଗଭାଵାଦ୍ଭ୍ରମନ୍ତି ହି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଉଦାହରଣ କହିବି; ଯୁଗର ପ୍ରଭାବରେ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମନ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ।
ପିତୁର୍ଯଥା ତେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵୁଦ୍ଧିର୍ଵିପ୍ରାଵହେଲନେ । କୃତା ଵୈ କଲିନା ରାଜନ୍ ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପିତା ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିଥିଲେ, ସେହି ମତି କଳିଯୁଗର ପ୍ରଭାବରେ ହୋଇଥିଲା, ଯଦିଓ ସେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଥିଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଥିଲେ।
ଅନ୍ଯଥା କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ରାଜା ଯଯାତିକୁଲସମ୍ଭଵଃ । ତାପସସ୍ଯ ଗଲେ ସର୍ପଂ ମୃତଂ କସ୍ମାଦଯୋଜଯତ୍
ନହେଲେ, ଯୟାତିବଂଶର ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜା କାହିଁକି ଏକ ତାପସଙ୍କ ଗଳାରେ ମୃତ ସାପ ରଖିବେ?
ସର୍ଵଂ ଯୁଗବଲଂ ରାଜନ୍ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ଵିଜାନତା । ପ୍ରଯତ୍ନେନ ହି କର୍ତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମକର୍ମ ଵିଶେଷତଃ
ହେ ରାଜା, ଯିଏ ବୁଝିପାରେ, ସେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ ଯେ ସବୁ କିଛି ଯୁଗର ଶକ୍ତିରେ ହୁଏ; ତଥାପି, ବିଶେଷ କରି ଧର୍ମକାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର।
ନୂନଂ ସତ୍ଯଯୁଗେ ରାଜନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ । ପରାଶକ୍ତ୍ଯର୍ଚନରତା ଦେଵୀଦର୍ଶନଲାଲସାଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ସତ୍ୟଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ସର୍ବଶକ୍ତି ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆତୁର ଥିଲେ।
ଗାଯତ୍ରୀପ୍ରଣଵାସକ୍ତା ଗାଯତ୍ରୀଧ୍ଯାନକାରିଣଃ । ଗାଯତ୍ରୀଜପସଂସକ୍ତା ମାଯାବୀଜୈକଜାପିନଃ
ସେମାନେ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଣବରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ, ଗାୟତ୍ରୀ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ଗାୟତ୍ରୀ ଜପରେ ଲିନ ଥିଲେ ଏବଂ ମାୟା ବୀଜ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଜପ କରୁଥିଲେ।
ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମେ ପରାମ୍ବାଯାଃ ପ୍ରାସାଦକରଣୋତ୍ସୁକାଃ । ସ୍ଵକର୍ମନିରତାଃ ସର୍ଵେ ସତ୍ଯଶୌଚଦଯାନ୍ଵିତାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାଁରେ ସେମାନେ ପରାମ୍ବାଙ୍କର ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ, ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଦୟାରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।
ତ୍ରଯ୍ଯୁକ୍ତକର୍ମନିରତାସ୍ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନଵିଶାରଦାଃ । ଅଭଵନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଜାଭରଣତତ୍ପରାଃ
ସେଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ତିନି ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲେ।
ଵୈଶ୍ଯାସ୍ତୁ କୃଷିଵାଣିଜ୍ଯଗୋସେଵାନିରତାସ୍ତଥା । ଶୂଦ୍ରାଃ ସେଵାପରାସ୍ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯେ ସତ୍ଯଯୁଗେ ନୃପ
ବୈଶ୍ୟମାନେ କୃଷି, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଗୋସେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ସେବାରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲେ, ସେହି ପବିତ୍ର ସତ୍ୟଯୁଗରେ, ହେ ରାଜା।
ପରାମ୍ବାପୂଜନାସକ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣାଃ ପରେ ଯୁଗେ । ତଥା ତ୍ରେତାଯୁଗେ କିଞ୍ଚିନ୍ନ୍ଯୂନା ଧର୍ମସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତିଃ
ସେହି ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକେ ପରାମ୍ବାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଧର୍ମର ସ୍ଥିତି କିଛି କମିଗଲା।
ଦ୍ଵାପରେ ଚ ଵିଶେଷେଣ ନ୍ଯୂନା ସତ୍ଯଯୁଗସ୍ଥିତିଃ । ପୂର୍ଵଂ ଯେ ରାକ୍ଷସା ରାଜନ୍ ତେ କଲୌ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ସତ୍ୟଯୁଗର ଅବସ୍ଥା ବିଶେଷ କମିଗଲା; ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବେ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ସେମାନେ କଳିଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ପାଖଣ୍ଡନିରତାଃ ପ୍ରାଯୋ ଭଵନ୍ତି ଜନଵଞ୍ଚକାଃ । ଅସତ୍ଯଵାଦିନଃ ସର୍ଵେ ଵେଦଧର୍ମଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଅଧିକାଂଶ ଲୋକେ ପାଖଣ୍ଡରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ଲୋକମାନେକୁ ଠକାନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି, ବେଦ ଧର୍ମରୁ ବିଞ୍ଜିତ।
ଦାମ୍ଭିକା ଲୋକଚତୁରା ମାନିନୋ ଵେଦଵର୍ଜିତାଃ । ଶୂଦ୍ରସେଵାପରାଃ କେଚିନ୍ନାନାଧର୍ମପ୍ରଵର୍ତକାଃ
ଢୋଙ୍ଗୀ, ଜଗତରେ ଚତୁର, ଅହଂକାରୀ, ବେଦ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା; କିଛି ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ସେବାରେ ଲାଗିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଅଧର୍ମର ପ୍ରଚାରକ।
ଵେଦନିନ୍ଦାକରାଃ କ୍ରୂରା ଧର୍ମଭ୍ରଷ୍ଟାତିଵାଦୁକାଃ । ଯଥା ଯଥା କଲିର୍ଵୃଦ୍ଧିଂ ଯାତି ରାଜଂସ୍ତଥା ତଥା
କ୍ରୂର, ବେଦ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା, ଧର୍ମରୁ ପତିତ, ଅତିକଥନ କରୁଥିବା; ଯେପରି କଳିଯୁଗ ବଢ଼ିଯାଏ, ହେ ରାଜା, ସେପରି—
ଧର୍ମସ୍ଯ ସତ୍ଯମୂଲସ୍ଯ କ୍ଷଯଃ ସର୍ଵାତ୍ମନା ଭଵେତ୍ । ତଥୈଵ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚ ଧର୍ମଵର୍ଜିତାଃ
ସତ୍ୟରେ ଭିତ୍ତି ଥିବା ଧର୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ହୁଏ; ଏହିପରି କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମହୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଅସତ୍ଯଵାଦିନଃ ପାପାସ୍ତଥା ଵର୍ଣେତରାଃ କଲୌ । ଶୂଦ୍ରଧର୍ମରତା ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହପରାଯଣାଃ
କଳିଯୁଗରେ ସେମାନେ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି, ପାପୀ ଓ ମିଶ୍ରିତ ବର୍ଣ୍ଣର ହୋଇଯାନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୂଦ୍ରର ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ଦାନ ଗ୍ରହଣରେ ଏକାଗ୍ର।
ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କଲୌ ରାଜନ୍ ଯୁଗେ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଗତାଃ କିଲ । କାମଚାରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କାମଲୋଭମୋହସମନ୍ଵିତାଃ
କଳିଯୁଗ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ, ହେ ରାଜା, ଜନନୀମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିବେ, କାମନା, ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଭରିଯିବେ।
ପାପା ମିଥ୍ଯାଭିଵାଦିନ୍ଯଃ ସଦା କ୍ଲେଶରତା ନୃପ । ସ୍ଵଭର୍ତୃଵଞ୍ଜକା ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମଭାଷଣପଣ୍ଡିତାଃ
ପାପିଷ୍ଠ, ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବା, ସଦା ବିବାଦରେ ଆନନ୍ଦ ମାନୁଥିବା, ହେ ରାଜା; ସେମାନେ ସଦା ପତିଙ୍କୁ ଠକିବେ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ କଥାରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଦେଖାଇବେ।
ଭଵନ୍ତ୍ଯେଵଂଵିଧା ନାର୍ଯଃ ପାପିଷ୍ଠାଶ୍ଚ କଲୌ ଯୁଗେ । ଆହାରଶୁଦ୍ଧ୍ଯା ନୃପତେ ଚିତ୍ତଶୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ଜାଯତେ
କଳିଯୁଗରେ ଏପରି ଅଧମ ଓ ପାପିଷ୍ଠା ଜଣେ ଜଣେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ରାଜା। ଖାଦ୍ୟର ପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ମନର ପବିତ୍ରତା ହୁଏ।
ଶୁଦ୍ଧେ ଚିତ୍ତେ ପ୍ରକାଶଃ ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମସ୍ଯ ନୃପସତ୍ତମ । ଵୃତ୍ତସଙ୍କରଦୋଷେଣ ଜାଯତେ ଧର୍ମସଙ୍କରଃ
ମନ ପବିତ୍ର ହେଲେ ଧର୍ମର ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା। ଆଚରଣ ମିଶ୍ରିତ ହେଲେ ଧର୍ମରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସେ।
ଧର୍ମସ୍ଯ ସଙ୍କରେ ଜାତେ ନୂନଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵର୍ଣସଙ୍କରଃ । ଏଵଂ କଲିଯୁଗେ ଭୂପ ସର୍ଵଧର୍ମଵିଵର୍ଜିତେ
ଧର୍ମରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାତିରେ ମିଶ୍ରଣ ହୁଏ। ଏଭଳି କଳିଯୁଗରେ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ।
ସ୍ଵଵର୍ଣଧର୍ମଵାର୍ତୈଷା ନ କୁତ୍ରାପ୍ଯୁପଲଭ୍ଯତେ । ମହାନ୍ତୋଽପି ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଅଧର୍ମଂ କୁର୍ଵତେ ନୃପ
ନିଜ ଜାତିର ଧର୍ମ ପାଳନ କେଉଁଠି ମିଳୁନାହିଁ। ବଡ଼ ବଡ଼ ଧର୍ମଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ଅଧର୍ମ କରନ୍ତି।
କଲିସ୍ଵଭାଵ ଏଵୈଷ ପରିହାର୍ଯୋ ନ କେନଚିତ୍ । ତସ୍ମାଦତ୍ର ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସ୍ଵଭାଵାତ୍ପାପକାରିଣାମ୍
କଳିର ଏହି ଗୁଣ ସ୍ୱାଭାବିକ, ଏହାକୁ କେହି ବି ଟାଳିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିଠାରେ ଲୋକମାନେ ନିଜର ପାପୀ ସ୍ୱଭାବରୁ—
ନିଷ୍କୃତିର୍ନ ହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସାମାନ୍ଯୋପାଯତୋ ଭଵେତ୍ । ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଭଗଵନ୍ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦ
ରାଜାନ୍ତକୁ କହିବାକୁ ଯେ, ସାଧାରଣ ଉପାୟରେ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।