କିଯାନୁତ୍ତାରିତୋ ଭାରୋ ହତ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟାନନେକଶଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ଦୁରାଚାରାନ୍ପାପବୁଦ୍ଧିନୃପାନିହ
ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ମାରି, ସମସ୍ତ ଦୁରାଚାରୀ ଏବଂ ପାପୀ ରାଜାମାନେ ଜଣି, କେତେ ଭାର ହଟିଲା?
ହତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ହତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଵିରାଟୋ ଦ୍ରୁପଦସ୍ତଥା । ବାହ୍ଲୀକଃ ସୋମଦତ୍ତଶ୍ଚ କର୍ଣୋ ଵୈକର୍ତନସ୍ତଥା
ଭୀଷ୍ମ ମରିଗଲେ, ଦ୍ରୋଣ ମରିଗଲେ, ବିରାଟ ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦ ମଧ୍ୟ ମରିଗଲେ; ବାହ୍ଳିକ, ସୋମଦତ୍ତ, ଏବଂ ବୈକର୍ତନ ପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ।
ଯୈର୍ଲୁଣ୍ଠିତଂ ଧନଂ ସର୍ଵଂ ହୃତାଶ୍ଚ ହରିଯୋଷିତଃ । କଥଂ ନ ନାଶିତା ଦୁଷ୍ଟା ଯେ ସ୍ଥିତାଃ ପୃଥିଵୀତଲେ
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଧନ ଚୋରି କଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନେଇଗଲେ—ସେଇ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯେଉଁଠି ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି, କିପରି ନଷ୍ଟ ହେଲେନି?
ଆଭୀରାଶ୍ଚ ଶକା ମ୍ଲେଚ୍ଛା ନିଷାଦାଃ କୋଟିଶସ୍ତଥା । ଭାରାଵତରଣଂ କିଂ ତତ୍କୃତଂ କୃଷ୍ଣେନ ଧୀମତା
ଆଭୀର, ଶକ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ନିଷାଦ—କୋଟି କୋଟି ଲୋକ—ବୁଦ୍ଧିମାନ କୃଷ୍ଣ ପୃଥିବୀର ଭାର ଏକଦମ ହଟାଇପାରିଲେ କି?
ସନ୍ଦେହୋଽଯଂ ମହାଭାଗ ନ ନିଵର୍ତତି ଚିତ୍ତତଃ । କଲାଵସ୍ମିନ୍ମଜାଃ ସର୍ଵାଃ ପଶ୍ଯତଃ ପାପନିଶ୍ଚଯାଃ
ଏହି ସନ୍ଦେହ, ମହାଭାଗ, ମୋ ଚିତ୍ତରୁ ଯାଉନାହିଁ; କଳିଯୁଗରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମିତା ପାପ କରିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ ଯସ୍ମିନ୍ଯୁଗେ ଯାଦୃକ୍ପ୍ରଜା ଭଵତି କାଲତଃ । ନାନ୍ଯଥା ତଦ୍ଭଵେନ୍ନୂନଂ ଯୁଗଧର୍ମୋଽତ୍ର କାରଣମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଯେଉଁ ଯୁଗରେ ଯେଉଁପରି ଲୋକ ହୋଇଥାନ୍ତି, ସେହିପରି ହୋଇଥାନ୍ତି; ଏହି ଯୁଗର ଧର୍ମ ଏହାର କାରଣ।
ଯେ ଧର୍ମରସିକା ଜୀଵାସ୍ତେ ଵୈ ସତ୍ଯଯୁଗେଽଭଵନ୍ । ଧର୍ମାର୍ଥରସିକା ଯେ ତୁ ତେ ଵୈ ତ୍ରେତାଯୁଗେଽଭଵନ୍
ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଥିଲେ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମରସିକା ଦ୍ଵାପରେ ଚାଭଵନ୍ଯୁଗେ । ଅର୍ଥକାମପରାଃ ସର୍ଵେ କଲାଵସ୍ମିନ୍ଭଵନ୍ତି ହି
ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ଥିଲେ; ଏହି କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତେ ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।
ଯୁଗଧର୍ମସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନ ଯାତି ଵ୍ଯତ୍ଯଯଂ ପୁନଃ । କାଲଃ କର୍ତାସ୍ତି ଧର୍ମସ୍ଯ ହ୍ଯଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ଵୈ ପୁନଃ
ଓ ରାଜା, ଯୁଗର ଧର୍ମ କେବେ ପୁନି ବଦଳାଏ ନାହିଁ; କାଳ ହିଁ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର କାରଣ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ରହିଛି।
ରାଜୋଵାଚ ଯେ ତୁ ସତ୍ଯଯୁଗେ ଜୀଵା ଭଵନ୍ତି ଧର୍ମତତ୍ପରାଃ । କୁତ୍ର ତେଽଦ୍ଯ ମହାଭାଗ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପୁଣ୍ଯଭାଗିନଃ
ରାଜା ପଚାରିଲେ: ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଯେଉଁ ଜୀବ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ଓ ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ସେମାନେ ଆଜି କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?
ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଦ୍ଵାପରେ ଵା ଯେ ଦାନଵ୍ରତକାରକାଃ । ଵର୍ତନ୍ତେ ମୁନଯଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କୁତ୍ର ବ୍ରୂହି ପିତାମହ
ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ, ସେମାନେ ଏବେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ପିତାମହ?
କଲାଵଦ୍ଯ ଦୁରାଚାରା ଯେଽତ୍ର ସନ୍ତି ଗତତ୍ରପାଃ । ଆଦ୍ଯେ ଯୁଗେ କ୍ଵ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ପାପିଷ୍ଠା ଦେଵନିନ୍ଦକାଃ
ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ, ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ଯୁଗରେ କେଉଁଠି ଯିବେ? ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ପାପୀମାନେ।
ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମତେ । ସର୍ଵଥା ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସ୍ମି ଯଦେତଦ୍ଧର୍ମନିର୍ଣଯମ୍
ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ଏହା ସବୁ ଏକାଏକି ଭଲଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏହି ଧର୍ମର ନିର୍ଣୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଯେ ଵୈ କୃତଯୁଗେ ରାଜନ୍ ସମ୍ଭଵନ୍ତୀହ ମାନଵାଃ । କୃତ୍ଵା ତେ ପୁଣ୍ଯକର୍ମାଣି ଦେଵଲୋକାନ୍ଵ୍ରଜନ୍ତି ଵୈ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଓ ରାଜା, କୃତଯୁଗରେ ଯେଉଁ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଶୁଭ କାମ କରି ଦେବଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚ ନୃପସତ୍ତମ । ସ୍ଵଧର୍ମନିରତା ଯାନ୍ତି ଲୋକାନ୍କର୍ମଜିତାନ୍କିଲ
ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରହି, ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକକୁ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି।
ସତ୍ଯଂ ଦଯା ତଥା ଦାନଂ ସ୍ଵଦାରଗମନଂ ତଥା । ଅଦ୍ରୋହଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସମତା ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ
ସତ୍ୟବାଦିତା, ଦୟା, ଦାନ, ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ କ୍ଷତି ନ କରିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁ ପ୍ରତି ସମଭାବ—
ଏତତ୍ସାଧାରଣଂ ଧର୍ମଂ କୃତ୍ଵା ସତ୍ଯଯୁଗେ ପୁନଃ । ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାନ୍ତୀତରେ ଵର୍ଣା ଧର୍ମତୋ ରଜକାଦଯଃ
ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଏହି ସାଧାରଣ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଅନ୍ୟ ଜାତିମାନେ, ଯଥା ଧୋବିମାନେ, ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।
ତଥା ତ୍ରେତାଯୁଗେ ରାଜନ୍ ଦ୍ଵାପରେଽଥ ଯୁଗେ ତଥା । କଲାଵସ୍ମିନ୍ଯୁଗେ ପାପା ନରକଂ ଯାନ୍ତି ମାନଵାଃ
ଏହିପରି ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ପାପୀ ମାନବମାନେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।
ତାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେ ତତ୍ର ଯାଵତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଯୁଗପର୍ଯଯଃ । ପୁନଶ୍ଚ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ଭଵନ୍ତି ଭୁଵି ମାନଵାଃ
ସେମାନେ ଯୁଗର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହନ୍ତି; ପରେ ପୁନି ଏ ଭୂମିରେ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
ଯଦା ସତ୍ଯଯୁଗସ୍ଯାଦିଃ କଲେରନ୍ତଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ । ତଦା ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପୁଣ୍ଯକୃତୋ ଜାଯନ୍ତେ କିଲ ମାନଵାଃ
ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ଓ କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଶୁଭ କାମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
ଯଦା କଲିଯୁଗସ୍ଯାଦିର୍ଦ୍ଵାପରସ୍ଯ କ୍ଷଯସ୍ତଥା । ନରକାତ୍ପାପିନଃ ସର୍ଵେ ଭଵନ୍ତି ଭୁଵି ମାନଵାଃ
ଯେତେବେଳେ କଳିଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଶେଷ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପାପୀ ନରକରୁ ଏ ଭୂମିରେ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
ଏଵଂ କାଲସମାଚାରୋ ନାନ୍ଯଥାଭୂତ୍କଦାଚନ । ତସ୍ମାତ୍କଲିରସତ୍କର୍ତା ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ତାଦୃଶୀ ପ୍ରଜା
ଏଭଳି କାଳର ଚଳାଚଳ କେବେ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ହୁଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ କଳିଯୁଗ ଅଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟିକାରୀ, ଏବଂ ଏହି ଯୁଗରେ ଏପରି ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
କଦାଚିଦ୍ଦୈଵଯୋଗାତ୍ତୁ ପ୍ରାଣିନାଂ ଵ୍ଯତ୍ଯଯୋ ଭଵେତ୍ । କଲୌ ଯେ ସାଧଵଃ କେଚିଦ୍ଦ୍ଵାପରେ ସମ୍ଭଵନ୍ତି ତେ
କେବେ କେବେ ଦେବତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବଦଳିଯାନ୍ତି; କଳିଯୁଗରେ କିଛି ଭଲ ଲୋକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
ତଥା ତ୍ରେତାଯୁଗେ କେଚିତ୍କେଚିତ୍ସତ୍ଯଯୁଗେ ତଥା । ଦୁଷ୍ଟାଃ ସତ୍ଯଯୁଗେ ଯେ ତୁ ତେ ଭଵନ୍ତି କଲାଵପି
ଏଭଳି କିଛି ଲୋକ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ, କିଛି ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେମାନେ କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
କୃତକର୍ମପ୍ରଭାଵେଣ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯସୁଖାନି ଚ । ପୁନଶ୍ଚ ତାଦୃଶଂ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯୁଗଭାଵତଃ
ପୂର୍ବ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯୁଗର ଗୁଣାନୁସାରେ ପୁନି ଏପରି କର୍ମ କରନ୍ତି।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଯୁଗଧର୍ମାନ୍ମହାଭାଗ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵାନଶେଷତଃ । ଯସ୍ମିନ୍ଵୈ ଯାଦୃଶୋ ଧର୍ମୋ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ତଂ ତଥା
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ଓ ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ଯୁଗର ଧର୍ମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏହି ଯୁଗରେ କେଉଁ ଧର୍ମ ଅଛି ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ନିବୋଧ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଂ ତେ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ସାଧୂନାମପି ଚେତାଂସି ଯୁଗଭାଵାଦ୍ଭ୍ରମନ୍ତି ହି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଉଦାହରଣ କହିବି; ଯୁଗର ପ୍ରଭାବରେ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମନ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ।
ପିତୁର୍ଯଥା ତେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵୁଦ୍ଧିର୍ଵିପ୍ରାଵହେଲନେ । କୃତା ଵୈ କଲିନା ରାଜନ୍ ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପିତା ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିଥିଲେ, ସେହି ମତି କଳିଯୁଗର ପ୍ରଭାବରେ ହୋଇଥିଲା, ଯଦିଓ ସେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଥିଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଥିଲେ।
ଅନ୍ଯଥା କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ରାଜା ଯଯାତିକୁଲସମ୍ଭଵଃ । ତାପସସ୍ଯ ଗଲେ ସର୍ପଂ ମୃତଂ କସ୍ମାଦଯୋଜଯତ୍
ନହେଲେ, ଯୟାତିବଂଶର ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜା କାହିଁକି ଏକ ତାପସଙ୍କ ଗଳାରେ ମୃତ ସାପ ରଖିବେ?
ସର୍ଵଂ ଯୁଗବଲଂ ରାଜନ୍ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ଵିଜାନତା । ପ୍ରଯତ୍ନେନ ହି କର୍ତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମକର୍ମ ଵିଶେଷତଃ
ହେ ରାଜା, ଯିଏ ବୁଝିପାରେ, ସେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ ଯେ ସବୁ କିଛି ଯୁଗର ଶକ୍ତିରେ ହୁଏ; ତଥାପି, ବିଶେଷ କରି ଧର୍ମକାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର।