ମୋଚଯାମାସ ପିତରୌ ବନ୍ଧନାଦ୍ଭୃଶଦୁଃଖିତୌ । ଉଗ୍ରସେନଂ ଚ ରାଜାନଞ୍ଚକାର ମଧୁରାପୁରେ
କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାଗିଦାର ଜନକ ଜନନୀଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ମଧୁରା ନଗରରେ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ରାଜା କରିଦେଲେ।
ଜଗାମ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ସ ମ୍ଲେଚ୍ଛରାଜଭଯାତ୍ପୁନଃ । ସର୍ଵଂ ଭାଵିଵଶାତ୍କୃଷ୍ଣଃ କୃତଵାନ୍ପୌରୁଷଂ ମହତ୍
ମ୍ଲେଚ୍ଛ ରାଜାଙ୍କ ଭୟରୁ କୃଷ୍ଣ ପୁନି ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ଗଲେ; ସମସ୍ତ କାମ କୃଷ୍ଣ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବଡ଼ ପୁରୁଷାର୍ଥ କରିଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା କାର୍ଯାଣ୍ଯନେକାନି ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ଜନାର୍ଦନଃ । ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଭାସେ ତୁ ସକୁଟୁମ୍ବୋ ଦିଵଂ ଗତଃ
ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପରିବାର ସହିତ ପ୍ରଭାସରେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ପୁତ୍ରାଃ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ସୁହୃଦୋ ଭ୍ରାତରୋ ଜାମଯସ୍ତଥା । ପ୍ରଭାସେ ଯାଦଵାଃ ସର୍ଵେ ଵିପ୍ରଶାପାତ୍କ୍ଷଯଂ ଗତାଃ
ପୁଅ, ନାତି, ମିତ୍ର, ଭାଇ, ଜାମାତି—ପ୍ରଭାସରେ ସମସ୍ତ ଯାଦବ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ।
ଏଵଂ ତେ କଥିତା ରାଜନ୍ କର୍ମଣୋ ଗହନା ଗତିଃ । ଵାସୁଦେଵୋଽପି ଵ୍ଯାଧସ୍ଯ ବାଣେନ ନିଧନଂ ଗତଃ
ଏଭଳି ରାଜା, କର୍ମର ଅଗୋଚର ଗତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଭାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶିକାରିର ବାଣରେ ନିଧନ ହୋଇଥିଲେ।
ଯୁଗଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଭାରାଵତାରଣାର୍ଥାଯ କଥିତଂ ଜନ୍ମ କୃଷ୍ଣଯୋଃ । ସଂଶଯୋଽଯଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୃଦଯେ ମମ ତିଷ୍ଠତି
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି; ତଥାପି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ରହିଛି।
ପୃଥିଵୀ ଗୋସ୍ଵରୂପେଣ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଗତା । ଦ୍ଵାପରାନ୍ତେଽତିଦୀନାର୍ତା ଗୁରୁଭାରପ୍ରପୀଡିତା
ପୃଥିବୀ ଗାଁ ରୂପେ ନେଇ, ଦ୍ୱାପର ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲା; ଏହି ସମୟରେ ତିନି ଅତି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଭାରରେ ଦବିତ ଥିଲେ।
ଵେଧସା ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ କମଲାପତିରୀଶ୍ଵରଃ । ଭୂଭାରୋତ୍ତାରଣାର୍ଥାଯ ସାଧୂନାଂ ରକ୍ଷଣାଯ ଚ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ଭଗବାନଙ୍କୁ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ଏବଂ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ଭଗଵନ୍ ଭାରତେ ଖଣ୍ଡେ ଦେଵୈଃ ସହ ଜନାର୍ଦନ । ଅଵତାରଂ ଗୃହାଣାଶୁ ଵସୁଦେଵଗୃହେ ଵିଭୋ
ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ଭାରତ ଭୂମିରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରେ ଶୀଘ୍ର ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଧାତ୍ରା ଭଗଵାନ୍ଦେଵକୀସୁତଃ । ବଭୂଵ ସହ ରାମେଣ ଭୂଭାରୋତ୍ତାରଣାଯ ଵୈ
ଏଭଳି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ, ଦେବକୀପୁତ୍ର ଭଗବାନ ରାମ ସହିତ ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କିଯାନୁତ୍ତାରିତୋ ଭାରୋ ହତ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟାନନେକଶଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ଦୁରାଚାରାନ୍ପାପବୁଦ୍ଧିନୃପାନିହ
ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ମାରି, ସମସ୍ତ ଦୁରାଚାରୀ ଏବଂ ପାପୀ ରାଜାମାନେ ଜଣି, କେତେ ଭାର ହଟିଲା?
ହତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ହତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଵିରାଟୋ ଦ୍ରୁପଦସ୍ତଥା । ବାହ୍ଲୀକଃ ସୋମଦତ୍ତଶ୍ଚ କର୍ଣୋ ଵୈକର୍ତନସ୍ତଥା
ଭୀଷ୍ମ ମରିଗଲେ, ଦ୍ରୋଣ ମରିଗଲେ, ବିରାଟ ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦ ମଧ୍ୟ ମରିଗଲେ; ବାହ୍ଳିକ, ସୋମଦତ୍ତ, ଏବଂ ବୈକର୍ତନ ପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ।
ଯୈର୍ଲୁଣ୍ଠିତଂ ଧନଂ ସର୍ଵଂ ହୃତାଶ୍ଚ ହରିଯୋଷିତଃ । କଥଂ ନ ନାଶିତା ଦୁଷ୍ଟା ଯେ ସ୍ଥିତାଃ ପୃଥିଵୀତଲେ
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଧନ ଚୋରି କଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନେଇଗଲେ—ସେଇ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯେଉଁଠି ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି, କିପରି ନଷ୍ଟ ହେଲେନି?
ଆଭୀରାଶ୍ଚ ଶକା ମ୍ଲେଚ୍ଛା ନିଷାଦାଃ କୋଟିଶସ୍ତଥା । ଭାରାଵତରଣଂ କିଂ ତତ୍କୃତଂ କୃଷ୍ଣେନ ଧୀମତା
ଆଭୀର, ଶକ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ନିଷାଦ—କୋଟି କୋଟି ଲୋକ—ବୁଦ୍ଧିମାନ କୃଷ୍ଣ ପୃଥିବୀର ଭାର ଏକଦମ ହଟାଇପାରିଲେ କି?
ସନ୍ଦେହୋଽଯଂ ମହାଭାଗ ନ ନିଵର୍ତତି ଚିତ୍ତତଃ । କଲାଵସ୍ମିନ୍ମଜାଃ ସର୍ଵାଃ ପଶ୍ଯତଃ ପାପନିଶ୍ଚଯାଃ
ଏହି ସନ୍ଦେହ, ମହାଭାଗ, ମୋ ଚିତ୍ତରୁ ଯାଉନାହିଁ; କଳିଯୁଗରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମିତା ପାପ କରିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ ଯସ୍ମିନ୍ଯୁଗେ ଯାଦୃକ୍ପ୍ରଜା ଭଵତି କାଲତଃ । ନାନ୍ଯଥା ତଦ୍ଭଵେନ୍ନୂନଂ ଯୁଗଧର୍ମୋଽତ୍ର କାରଣମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଯେଉଁ ଯୁଗରେ ଯେଉଁପରି ଲୋକ ହୋଇଥାନ୍ତି, ସେହିପରି ହୋଇଥାନ୍ତି; ଏହି ଯୁଗର ଧର୍ମ ଏହାର କାରଣ।
ଯେ ଧର୍ମରସିକା ଜୀଵାସ୍ତେ ଵୈ ସତ୍ଯଯୁଗେଽଭଵନ୍ । ଧର୍ମାର୍ଥରସିକା ଯେ ତୁ ତେ ଵୈ ତ୍ରେତାଯୁଗେଽଭଵନ୍
ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଥିଲେ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମରସିକା ଦ୍ଵାପରେ ଚାଭଵନ୍ଯୁଗେ । ଅର୍ଥକାମପରାଃ ସର୍ଵେ କଲାଵସ୍ମିନ୍ଭଵନ୍ତି ହି
ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ଥିଲେ; ଏହି କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତେ ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।
ଯୁଗଧର୍ମସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନ ଯାତି ଵ୍ଯତ୍ଯଯଂ ପୁନଃ । କାଲଃ କର୍ତାସ୍ତି ଧର୍ମସ୍ଯ ହ୍ଯଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ଵୈ ପୁନଃ
ଓ ରାଜା, ଯୁଗର ଧର୍ମ କେବେ ପୁନି ବଦଳାଏ ନାହିଁ; କାଳ ହିଁ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର କାରଣ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ରହିଛି।
ରାଜୋଵାଚ ଯେ ତୁ ସତ୍ଯଯୁଗେ ଜୀଵା ଭଵନ୍ତି ଧର୍ମତତ୍ପରାଃ । କୁତ୍ର ତେଽଦ୍ଯ ମହାଭାଗ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପୁଣ୍ଯଭାଗିନଃ
ରାଜା ପଚାରିଲେ: ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଯେଉଁ ଜୀବ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ଓ ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ସେମାନେ ଆଜି କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?
ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଦ୍ଵାପରେ ଵା ଯେ ଦାନଵ୍ରତକାରକାଃ । ଵର୍ତନ୍ତେ ମୁନଯଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କୁତ୍ର ବ୍ରୂହି ପିତାମହ
ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ, ସେମାନେ ଏବେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ପିତାମହ?
କଲାଵଦ୍ଯ ଦୁରାଚାରା ଯେଽତ୍ର ସନ୍ତି ଗତତ୍ରପାଃ । ଆଦ୍ଯେ ଯୁଗେ କ୍ଵ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ପାପିଷ୍ଠା ଦେଵନିନ୍ଦକାଃ
ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ, ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ଯୁଗରେ କେଉଁଠି ଯିବେ? ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ପାପୀମାନେ।
ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମତେ । ସର୍ଵଥା ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସ୍ମି ଯଦେତଦ୍ଧର୍ମନିର୍ଣଯମ୍
ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ଏହା ସବୁ ଏକାଏକି ଭଲଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏହି ଧର୍ମର ନିର୍ଣୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଯେ ଵୈ କୃତଯୁଗେ ରାଜନ୍ ସମ୍ଭଵନ୍ତୀହ ମାନଵାଃ । କୃତ୍ଵା ତେ ପୁଣ୍ଯକର୍ମାଣି ଦେଵଲୋକାନ୍ଵ୍ରଜନ୍ତି ଵୈ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଓ ରାଜା, କୃତଯୁଗରେ ଯେଉଁ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଶୁଭ କାମ କରି ଦେବଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚ ନୃପସତ୍ତମ । ସ୍ଵଧର୍ମନିରତା ଯାନ୍ତି ଲୋକାନ୍କର୍ମଜିତାନ୍କିଲ
ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରହି, ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକକୁ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି।
ସତ୍ଯଂ ଦଯା ତଥା ଦାନଂ ସ୍ଵଦାରଗମନଂ ତଥା । ଅଦ୍ରୋହଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସମତା ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ
ସତ୍ୟବାଦିତା, ଦୟା, ଦାନ, ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ କ୍ଷତି ନ କରିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁ ପ୍ରତି ସମଭାବ—
ଏତତ୍ସାଧାରଣଂ ଧର୍ମଂ କୃତ୍ଵା ସତ୍ଯଯୁଗେ ପୁନଃ । ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାନ୍ତୀତରେ ଵର୍ଣା ଧର୍ମତୋ ରଜକାଦଯଃ
ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଏହି ସାଧାରଣ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଅନ୍ୟ ଜାତିମାନେ, ଯଥା ଧୋବିମାନେ, ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।
ତଥା ତ୍ରେତାଯୁଗେ ରାଜନ୍ ଦ୍ଵାପରେଽଥ ଯୁଗେ ତଥା । କଲାଵସ୍ମିନ୍ଯୁଗେ ପାପା ନରକଂ ଯାନ୍ତି ମାନଵାଃ
ଏହିପରି ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ପାପୀ ମାନବମାନେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।
ତାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେ ତତ୍ର ଯାଵତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଯୁଗପର୍ଯଯଃ । ପୁନଶ୍ଚ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ଭଵନ୍ତି ଭୁଵି ମାନଵାଃ
ସେମାନେ ଯୁଗର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହନ୍ତି; ପରେ ପୁନି ଏ ଭୂମିରେ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
ଯଦା ସତ୍ଯଯୁଗସ୍ଯାଦିଃ କଲେରନ୍ତଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ । ତଦା ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପୁଣ୍ଯକୃତୋ ଜାଯନ୍ତେ କିଲ ମାନଵାଃ
ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ଓ କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଶୁଭ କାମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।