ତଥୈଵୈତେ ମଯାଖ୍ଯାତା ପାଣ୍ଡଵାଃ ପୃଥିଵୀପତେ । ଦେଵାଂଶୋ ଵାସୁଦେଵୋଽପି ନାରାଯଣସମଦ୍ଯୁତିଃ
ଏହିପରି, ହେ ପୃଥିବୀନାଥ, ଯେପରି ମୁଁ କହିଛି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶ; ନାରାୟଣଙ୍କ ସମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶ।
ଶରୀରଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ନୂନଂ ଭାଜନଂ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ । ଶରୀରୀ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍କାମଂ ସୁଖଂ ଦୁଃଖମନନ୍ତରମ୍
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶରୀର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ପାତ୍ର; ଶରୀରୀ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟଅନୁଯାୟୀ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ପାଏ।
ଦେହୀ ନାସ୍ତି ଵଶଃ କୋଽପି ଦୈଵାଧୀନଃ ସଦୈଵ ହି । ଜନନଂ ମରଣଂ ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଚାଵଶଃ
ଦେହୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କୌଣସି ସ୍ୱାଧୀନତା ନାହିଁ; ସେ ସବୁବେଳେ ଦୈବର ଅଧୀନ, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ।
ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତେ ଵନେ ଜାତାଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତୁ ସ୍ଵଗୃହଂ ପୁନଃ । ସ୍ଵବାହୁବଲତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ରାଜସୂଯଂ କ୍ରତୂତ୍ତମମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ପରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ତାପରେ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ଵନଵାସଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତା ବହୁଦୁଃଖକରଂ ପରମ୍ । ଅର୍ଜୁନେନ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଦୁଷ୍କରଂ ହ୍ଯଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ
ପୁଣି ସେମାନେ ଅତି ଦୁଃଖଦାୟକ ବନବାସ ଭୋଗିଲେ; ଅର୍ଜୁନ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଜୟୀମାନେ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ।
ସନ୍ତୁଷ୍ଟୈସ୍ତୁ ସୁରୈର୍ଦତ୍ତଂ ଵରଦାନଂ ପୁନଃ ଶୁଭମ୍ । ନରଦେହକୃତଂ ପୁଣ୍ଯଂ କ୍ଵ ଗତଂ ଵନଵାସଜମ୍
ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ଵର ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ମାନବ ଶରୀରରେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ତିଆରି ହେଲା, ବନବାସର ଫଳ କେଉଁଠି ଗଲା?
ନରଦେହେ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଚୋଗ୍ରଂ ବଦରିକାଶ୍ରମେ । ନାର୍ଜୁନସ୍ଯ ଶରୀରେ ତତ୍ଫଲଦଂ ସମ୍ବଭୂଵ ହ
ମାନବ ଶରୀରରେ ଅର୍ଜୁନ ବଦରିକାଶ୍ରମରେ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ; ସେହି ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶରୀରରେ ମିଳିଲା।
ପ୍ରାଣିନାଂ ଦେହସମ୍ବନ୍ଧେ ଗହନା କର୍ମଣୋ ଗତିଃ । ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯା ସର୍ଵଥା ଦେଵୈର୍ମାନଵାନାଂ ତୁ କା କଥା
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀର ସହ କର୍ମର ଗତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁହ୍ୟ; ଏହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ—ତେବେ ମଣିଷମାନେ କେମିତି ବୁଝିବେ?
ଵାସୁଦେଵୋଽପି ସଞ୍ଜାତଃ କାରାଗାରେଽତିସଙ୍କଟେ । ନୀତୋଽସୌ ଵସୁଦେଵେନ ନନ୍ଦଗୋପସ୍ଯ ଗୋକୁଲମ୍
ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଅତି ସଂକୁଚିତ କାରାଗାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।
ଏକାଦଶୈଵ ଵର୍ଷାଣି ସଂସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଭାରତ । ପୁନଃ ସ ମଥୁରାଂ ଗତ୍ଵା ଜଘାନୋଗ୍ରସୁତଂ ବଲାତ୍
ସେଠାରେ ସେ ଏକୋନେଉଁ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ, ହେ ଭାରତ; ପରେ ମଥୁରାକୁ ଯାଇ, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁଅଁକୁ ଶକ୍ତିରେ ମାରିଦେଲେ।
ମୋଚଯାମାସ ପିତରୌ ବନ୍ଧନାଦ୍ଭୃଶଦୁଃଖିତୌ । ଉଗ୍ରସେନଂ ଚ ରାଜାନଞ୍ଚକାର ମଧୁରାପୁରେ
କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାଗିଦାର ଜନକ ଜନନୀଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ମଧୁରା ନଗରରେ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ରାଜା କରିଦେଲେ।
ଜଗାମ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ସ ମ୍ଲେଚ୍ଛରାଜଭଯାତ୍ପୁନଃ । ସର୍ଵଂ ଭାଵିଵଶାତ୍କୃଷ୍ଣଃ କୃତଵାନ୍ପୌରୁଷଂ ମହତ୍
ମ୍ଲେଚ୍ଛ ରାଜାଙ୍କ ଭୟରୁ କୃଷ୍ଣ ପୁନି ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ଗଲେ; ସମସ୍ତ କାମ କୃଷ୍ଣ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବଡ଼ ପୁରୁଷାର୍ଥ କରିଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା କାର୍ଯାଣ୍ଯନେକାନି ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ଜନାର୍ଦନଃ । ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଭାସେ ତୁ ସକୁଟୁମ୍ବୋ ଦିଵଂ ଗତଃ
ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପରିବାର ସହିତ ପ୍ରଭାସରେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ପୁତ୍ରାଃ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ସୁହୃଦୋ ଭ୍ରାତରୋ ଜାମଯସ୍ତଥା । ପ୍ରଭାସେ ଯାଦଵାଃ ସର୍ଵେ ଵିପ୍ରଶାପାତ୍କ୍ଷଯଂ ଗତାଃ
ପୁଅ, ନାତି, ମିତ୍ର, ଭାଇ, ଜାମାତି—ପ୍ରଭାସରେ ସମସ୍ତ ଯାଦବ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ।
ଏଵଂ ତେ କଥିତା ରାଜନ୍ କର୍ମଣୋ ଗହନା ଗତିଃ । ଵାସୁଦେଵୋଽପି ଵ୍ଯାଧସ୍ଯ ବାଣେନ ନିଧନଂ ଗତଃ
ଏଭଳି ରାଜା, କର୍ମର ଅଗୋଚର ଗତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଭାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶିକାରିର ବାଣରେ ନିଧନ ହୋଇଥିଲେ।
ଯୁଗଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଭାରାଵତାରଣାର୍ଥାଯ କଥିତଂ ଜନ୍ମ କୃଷ୍ଣଯୋଃ । ସଂଶଯୋଽଯଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୃଦଯେ ମମ ତିଷ୍ଠତି
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି; ତଥାପି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ରହିଛି।
ପୃଥିଵୀ ଗୋସ୍ଵରୂପେଣ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଗତା । ଦ୍ଵାପରାନ୍ତେଽତିଦୀନାର୍ତା ଗୁରୁଭାରପ୍ରପୀଡିତା
ପୃଥିବୀ ଗାଁ ରୂପେ ନେଇ, ଦ୍ୱାପର ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲା; ଏହି ସମୟରେ ତିନି ଅତି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଭାରରେ ଦବିତ ଥିଲେ।
ଵେଧସା ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ କମଲାପତିରୀଶ୍ଵରଃ । ଭୂଭାରୋତ୍ତାରଣାର୍ଥାଯ ସାଧୂନାଂ ରକ୍ଷଣାଯ ଚ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ଭଗବାନଙ୍କୁ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ଏବଂ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ଭଗଵନ୍ ଭାରତେ ଖଣ୍ଡେ ଦେଵୈଃ ସହ ଜନାର୍ଦନ । ଅଵତାରଂ ଗୃହାଣାଶୁ ଵସୁଦେଵଗୃହେ ଵିଭୋ
ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ଭାରତ ଭୂମିରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରେ ଶୀଘ୍ର ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଧାତ୍ରା ଭଗଵାନ୍ଦେଵକୀସୁତଃ । ବଭୂଵ ସହ ରାମେଣ ଭୂଭାରୋତ୍ତାରଣାଯ ଵୈ
ଏଭଳି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ, ଦେବକୀପୁତ୍ର ଭଗବାନ ରାମ ସହିତ ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କିଯାନୁତ୍ତାରିତୋ ଭାରୋ ହତ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟାନନେକଶଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ଦୁରାଚାରାନ୍ପାପବୁଦ୍ଧିନୃପାନିହ
ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ମାରି, ସମସ୍ତ ଦୁରାଚାରୀ ଏବଂ ପାପୀ ରାଜାମାନେ ଜଣି, କେତେ ଭାର ହଟିଲା?
ହତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ହତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଵିରାଟୋ ଦ୍ରୁପଦସ୍ତଥା । ବାହ୍ଲୀକଃ ସୋମଦତ୍ତଶ୍ଚ କର୍ଣୋ ଵୈକର୍ତନସ୍ତଥା
ଭୀଷ୍ମ ମରିଗଲେ, ଦ୍ରୋଣ ମରିଗଲେ, ବିରାଟ ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦ ମଧ୍ୟ ମରିଗଲେ; ବାହ୍ଳିକ, ସୋମଦତ୍ତ, ଏବଂ ବୈକର୍ତନ ପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ।
ଯୈର୍ଲୁଣ୍ଠିତଂ ଧନଂ ସର୍ଵଂ ହୃତାଶ୍ଚ ହରିଯୋଷିତଃ । କଥଂ ନ ନାଶିତା ଦୁଷ୍ଟା ଯେ ସ୍ଥିତାଃ ପୃଥିଵୀତଲେ
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଧନ ଚୋରି କଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନେଇଗଲେ—ସେଇ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯେଉଁଠି ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି, କିପରି ନଷ୍ଟ ହେଲେନି?
ଆଭୀରାଶ୍ଚ ଶକା ମ୍ଲେଚ୍ଛା ନିଷାଦାଃ କୋଟିଶସ୍ତଥା । ଭାରାଵତରଣଂ କିଂ ତତ୍କୃତଂ କୃଷ୍ଣେନ ଧୀମତା
ଆଭୀର, ଶକ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ନିଷାଦ—କୋଟି କୋଟି ଲୋକ—ବୁଦ୍ଧିମାନ କୃଷ୍ଣ ପୃଥିବୀର ଭାର ଏକଦମ ହଟାଇପାରିଲେ କି?
ସନ୍ଦେହୋଽଯଂ ମହାଭାଗ ନ ନିଵର୍ତତି ଚିତ୍ତତଃ । କଲାଵସ୍ମିନ୍ମଜାଃ ସର୍ଵାଃ ପଶ୍ଯତଃ ପାପନିଶ୍ଚଯାଃ
ଏହି ସନ୍ଦେହ, ମହାଭାଗ, ମୋ ଚିତ୍ତରୁ ଯାଉନାହିଁ; କଳିଯୁଗରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମିତା ପାପ କରିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ ଯସ୍ମିନ୍ଯୁଗେ ଯାଦୃକ୍ପ୍ରଜା ଭଵତି କାଲତଃ । ନାନ୍ଯଥା ତଦ୍ଭଵେନ୍ନୂନଂ ଯୁଗଧର୍ମୋଽତ୍ର କାରଣମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଯେଉଁ ଯୁଗରେ ଯେଉଁପରି ଲୋକ ହୋଇଥାନ୍ତି, ସେହିପରି ହୋଇଥାନ୍ତି; ଏହି ଯୁଗର ଧର୍ମ ଏହାର କାରଣ।
ଯେ ଧର୍ମରସିକା ଜୀଵାସ୍ତେ ଵୈ ସତ୍ଯଯୁଗେଽଭଵନ୍ । ଧର୍ମାର୍ଥରସିକା ଯେ ତୁ ତେ ଵୈ ତ୍ରେତାଯୁଗେଽଭଵନ୍
ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଥିଲେ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମରସିକା ଦ୍ଵାପରେ ଚାଭଵନ୍ଯୁଗେ । ଅର୍ଥକାମପରାଃ ସର୍ଵେ କଲାଵସ୍ମିନ୍ଭଵନ୍ତି ହି
ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ଥିଲେ; ଏହି କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତେ ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।
ଯୁଗଧର୍ମସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନ ଯାତି ଵ୍ଯତ୍ଯଯଂ ପୁନଃ । କାଲଃ କର୍ତାସ୍ତି ଧର୍ମସ୍ଯ ହ୍ଯଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ଵୈ ପୁନଃ
ଓ ରାଜା, ଯୁଗର ଧର୍ମ କେବେ ପୁନି ବଦଳାଏ ନାହିଁ; କାଳ ହିଁ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର କାରଣ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ରହିଛି।
ରାଜୋଵାଚ ଯେ ତୁ ସତ୍ଯଯୁଗେ ଜୀଵା ଭଵନ୍ତି ଧର୍ମତତ୍ପରାଃ । କୁତ୍ର ତେଽଦ୍ଯ ମହାଭାଗ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପୁଣ୍ଯଭାଗିନଃ
ରାଜା ପଚାରିଲେ: ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଯେଉଁ ଜୀବ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ଓ ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ସେମାନେ ଆଜି କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?