କର୍ମକ୍ଷଯେ ଜନ୍ମନାଶଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ରୁଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ସୁରାସ୍ତଥା
କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ, ଜନ୍ମର ଶେଷ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ,
ଦାନଵା ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସର୍ଵେ କର୍ମଵଶା କିଲ । ଅନ୍ଯଥା ଦେହସମ୍ବନ୍ଧଃ କଥଂ ଭଵତି ଭୂପତେ
ଦାନବ, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ—ସମସ୍ତେ କର୍ମର ଅଧୀନ। ନହେଲେ, ହେ ରାଜା, ଦେହ ସମ୍ପର୍କ କିପରି ହେବ?
କାରଣଂ ଯସ୍ତୁ ଭୋଗସ୍ଯ ଦେହିନଃ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ । ତସ୍ମାଦନେକଜନ୍ମୋତ୍ଥସଞ୍ଚିତାନାଂ ଚ କର୍ମଣାମ୍
ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭୋଗ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେଉଛି, ଏହି ଜନ୍ମରେ ଏବଂ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିବା କର୍ମଗୁଡ଼ିକ।
ମଧ୍ଯେ ଵେଗଃ ସମାଯାତି କସ୍ଯଚିତ୍କାଲପାକତଃ । ତତ୍ପ୍ରାରବ୍ଧଵଶାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କରୋତି ଚ ଯଥା ତଥା
ଏହି କର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କେତେବେଳେ ନାହିଁ କିଛି କର୍ମର ଫଳ ପକିଯାଏ; ସେହି ପ୍ରାରବ୍ଧର ଶକ୍ତିରେ, ଲୋକେ ଯେପରି ଯଥା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ପାପଂ କରୋତି ମନୁଜସ୍ତଥା ଦେଵାଦଯୋଽପି ଚ । ତଥା ନାରାଯଣୋ ରାଜନ୍ନରଶ୍ଚ ଧର୍ମଜାଵୁଭୌ
ମଣିଷ ଯେପରି ଅପକାର କରେ, ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି; ରାଜା, ଏହିପରି ଧର୍ମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ନାରାୟଣ ଓ ନର ମଧ୍ୟ ଏପରି କରନ୍ତି।
ଜାତୌ କୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନୌ କାମମଂଶୌ ନାରାଯଣସ୍ଯ ତୌ । ପୁରାଣପୀଠିକେଯଂ ଵୈ ମୁନିଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତା
କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଯେଉଁ ଜନ୍ମରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କର ଅଂଶ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି; ଏହି ପୁରୁଣା କଥା ମୁନିମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଛନ୍ତି।
ଦେଵାଂଶଃ ସ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଯୋ ଭଵେଦ୍ଵିଭଵାଧିକଃ । ନାନୃଷିଃ କୁରୁତେ କାଵ୍ଯଂ ନାରୁଦ୍ରୋ ରୁଦ୍ରମର୍ଚତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେଉଁଠି ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ୍; ଯିଏ ଋଷି ନୁହେଁ, ସେ କବିତା ରଚନା କରିପାରେନାହିଁ, ଯିଏ ରୁଦ୍ର ନୁହେଁ, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜିପାରେନାହିଁ।
ନାଦେଵାଂଶୋ ଦଦାତ୍ଯନ୍ନଂ ନାଵିଷ୍ଣୁଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଇନ୍ଦ୍ରାଦଗ୍ନେର୍ଯମାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ଧନଦାଦିତି ଭୂପତେ
ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶ ନୁହେଁ, ସେ ଅନ୍ନ ଦେଇପାରେନାହିଁ; ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ ନୁହେଁ, ସେ ପୃଥିବୀର ନାଥ ହୋଇପାରେନାହିଁ; ରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ କୁବେରଙ୍କୁ ନେଇ ଧନଦାତା ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରଭୁତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରଭାଵଂ ଚ କୋପଂ ଚୈଵ ପରାକ୍ରମମ୍ । ଆଦାଯ କ୍ରିଯତେ ନୂନଂ ଶରୀରମିତି ନିଶ୍ଚଯଃ
ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ, କ୍ରୋଧ ଓ ପରାକ୍ରମ ନେଇ ଏହି ଶରୀର ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
ଯଃ କଶ୍ଚିଦ୍ବଲଵାଁଲ୍ଲୋକେ ଭାଗ୍ଯଵାନଥ ଭୋଗଵାନ୍ । ଵିଦ୍ଯାଵାନ୍ଦାନଵାନ୍ଵାପି ସ ଦେଵାଂଶଃ ପ୍ରପଢ୍ଯତେ
ଏହି ସଂସାରରେ ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଭୋଗବାନ୍, ଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଧନୀ, ସେ ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ତଥୈଵୈତେ ମଯାଖ୍ଯାତା ପାଣ୍ଡଵାଃ ପୃଥିଵୀପତେ । ଦେଵାଂଶୋ ଵାସୁଦେଵୋଽପି ନାରାଯଣସମଦ୍ଯୁତିଃ
ଏହିପରି, ହେ ପୃଥିବୀନାଥ, ଯେପରି ମୁଁ କହିଛି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶ; ନାରାୟଣଙ୍କ ସମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶ।
ଶରୀରଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ନୂନଂ ଭାଜନଂ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ । ଶରୀରୀ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍କାମଂ ସୁଖଂ ଦୁଃଖମନନ୍ତରମ୍
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶରୀର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ପାତ୍ର; ଶରୀରୀ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟଅନୁଯାୟୀ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ପାଏ।
ଦେହୀ ନାସ୍ତି ଵଶଃ କୋଽପି ଦୈଵାଧୀନଃ ସଦୈଵ ହି । ଜନନଂ ମରଣଂ ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଚାଵଶଃ
ଦେହୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କୌଣସି ସ୍ୱାଧୀନତା ନାହିଁ; ସେ ସବୁବେଳେ ଦୈବର ଅଧୀନ, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ।
ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତେ ଵନେ ଜାତାଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତୁ ସ୍ଵଗୃହଂ ପୁନଃ । ସ୍ଵବାହୁବଲତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ରାଜସୂଯଂ କ୍ରତୂତ୍ତମମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ପରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ତାପରେ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ଵନଵାସଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତା ବହୁଦୁଃଖକରଂ ପରମ୍ । ଅର୍ଜୁନେନ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଦୁଷ୍କରଂ ହ୍ଯଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ
ପୁଣି ସେମାନେ ଅତି ଦୁଃଖଦାୟକ ବନବାସ ଭୋଗିଲେ; ଅର୍ଜୁନ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଜୟୀମାନେ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ।
ସନ୍ତୁଷ୍ଟୈସ୍ତୁ ସୁରୈର୍ଦତ୍ତଂ ଵରଦାନଂ ପୁନଃ ଶୁଭମ୍ । ନରଦେହକୃତଂ ପୁଣ୍ଯଂ କ୍ଵ ଗତଂ ଵନଵାସଜମ୍
ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ଵର ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ମାନବ ଶରୀରରେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ତିଆରି ହେଲା, ବନବାସର ଫଳ କେଉଁଠି ଗଲା?
ନରଦେହେ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଚୋଗ୍ରଂ ବଦରିକାଶ୍ରମେ । ନାର୍ଜୁନସ୍ଯ ଶରୀରେ ତତ୍ଫଲଦଂ ସମ୍ବଭୂଵ ହ
ମାନବ ଶରୀରରେ ଅର୍ଜୁନ ବଦରିକାଶ୍ରମରେ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ; ସେହି ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶରୀରରେ ମିଳିଲା।
ପ୍ରାଣିନାଂ ଦେହସମ୍ବନ୍ଧେ ଗହନା କର୍ମଣୋ ଗତିଃ । ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯା ସର୍ଵଥା ଦେଵୈର୍ମାନଵାନାଂ ତୁ କା କଥା
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀର ସହ କର୍ମର ଗତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁହ୍ୟ; ଏହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ—ତେବେ ମଣିଷମାନେ କେମିତି ବୁଝିବେ?
ଵାସୁଦେଵୋଽପି ସଞ୍ଜାତଃ କାରାଗାରେଽତିସଙ୍କଟେ । ନୀତୋଽସୌ ଵସୁଦେଵେନ ନନ୍ଦଗୋପସ୍ଯ ଗୋକୁଲମ୍
ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଅତି ସଂକୁଚିତ କାରାଗାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।
ଏକାଦଶୈଵ ଵର୍ଷାଣି ସଂସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଭାରତ । ପୁନଃ ସ ମଥୁରାଂ ଗତ୍ଵା ଜଘାନୋଗ୍ରସୁତଂ ବଲାତ୍
ସେଠାରେ ସେ ଏକୋନେଉଁ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ, ହେ ଭାରତ; ପରେ ମଥୁରାକୁ ଯାଇ, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁଅଁକୁ ଶକ୍ତିରେ ମାରିଦେଲେ।
ମୋଚଯାମାସ ପିତରୌ ବନ୍ଧନାଦ୍ଭୃଶଦୁଃଖିତୌ । ଉଗ୍ରସେନଂ ଚ ରାଜାନଞ୍ଚକାର ମଧୁରାପୁରେ
କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାଗିଦାର ଜନକ ଜନନୀଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ମଧୁରା ନଗରରେ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ରାଜା କରିଦେଲେ।
ଜଗାମ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ସ ମ୍ଲେଚ୍ଛରାଜଭଯାତ୍ପୁନଃ । ସର୍ଵଂ ଭାଵିଵଶାତ୍କୃଷ୍ଣଃ କୃତଵାନ୍ପୌରୁଷଂ ମହତ୍
ମ୍ଲେଚ୍ଛ ରାଜାଙ୍କ ଭୟରୁ କୃଷ୍ଣ ପୁନି ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ଗଲେ; ସମସ୍ତ କାମ କୃଷ୍ଣ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବଡ଼ ପୁରୁଷାର୍ଥ କରିଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା କାର୍ଯାଣ୍ଯନେକାନି ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ଜନାର୍ଦନଃ । ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଭାସେ ତୁ ସକୁଟୁମ୍ବୋ ଦିଵଂ ଗତଃ
ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପରିବାର ସହିତ ପ୍ରଭାସରେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ପୁତ୍ରାଃ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ସୁହୃଦୋ ଭ୍ରାତରୋ ଜାମଯସ୍ତଥା । ପ୍ରଭାସେ ଯାଦଵାଃ ସର୍ଵେ ଵିପ୍ରଶାପାତ୍କ୍ଷଯଂ ଗତାଃ
ପୁଅ, ନାତି, ମିତ୍ର, ଭାଇ, ଜାମାତି—ପ୍ରଭାସରେ ସମସ୍ତ ଯାଦବ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ।
ଏଵଂ ତେ କଥିତା ରାଜନ୍ କର୍ମଣୋ ଗହନା ଗତିଃ । ଵାସୁଦେଵୋଽପି ଵ୍ଯାଧସ୍ଯ ବାଣେନ ନିଧନଂ ଗତଃ
ଏଭଳି ରାଜା, କର୍ମର ଅଗୋଚର ଗତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଭାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶିକାରିର ବାଣରେ ନିଧନ ହୋଇଥିଲେ।
ଯୁଗଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଭାରାଵତାରଣାର୍ଥାଯ କଥିତଂ ଜନ୍ମ କୃଷ୍ଣଯୋଃ । ସଂଶଯୋଽଯଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୃଦଯେ ମମ ତିଷ୍ଠତି
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି; ତଥାପି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ରହିଛି।
ପୃଥିଵୀ ଗୋସ୍ଵରୂପେଣ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଗତା । ଦ୍ଵାପରାନ୍ତେଽତିଦୀନାର୍ତା ଗୁରୁଭାରପ୍ରପୀଡିତା
ପୃଥିବୀ ଗାଁ ରୂପେ ନେଇ, ଦ୍ୱାପର ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲା; ଏହି ସମୟରେ ତିନି ଅତି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଭାରରେ ଦବିତ ଥିଲେ।
ଵେଧସା ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ କମଲାପତିରୀଶ୍ଵରଃ । ଭୂଭାରୋତ୍ତାରଣାର୍ଥାଯ ସାଧୂନାଂ ରକ୍ଷଣାଯ ଚ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ଭଗବାନଙ୍କୁ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ଏବଂ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ଭଗଵନ୍ ଭାରତେ ଖଣ୍ଡେ ଦେଵୈଃ ସହ ଜନାର୍ଦନ । ଅଵତାରଂ ଗୃହାଣାଶୁ ଵସୁଦେଵଗୃହେ ଵିଭୋ
ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ଭାରତ ଭୂମିରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରେ ଶୀଘ୍ର ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଧାତ୍ରା ଭଗଵାନ୍ଦେଵକୀସୁତଃ । ବଭୂଵ ସହ ରାମେଣ ଭୂଭାରୋତ୍ତାରଣାଯ ଵୈ
ଏଭଳି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ, ଦେବକୀପୁତ୍ର ଭଗବାନ ରାମ ସହିତ ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।