ସର୍ଵଥୈଵ ନ କର୍ତଵ୍ଯୌ ହର୍ଷଶୋକୌ ମହାତ୍ମନା । ପୁରା ଵୈ ବହଵୋ ଦୈତ୍ଯା ଜିତା ଦାନଵଵୈରିଣା
ଏହିପରି, ଏକ ମହାନ ଆତ୍ମା କେବେ ଖୁସି କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ଲିନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବରୁ ବହୁ ଦେତ୍ୟ ଦାନବବିରୋଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଅଧୁନା ଚାଵଯୋଃ ସାର୍ଧଂ ଯୁଧ୍ଯମାନଃ ପରାଜିତଃ । ସୂତ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୌ ମହାବାହୂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତୌ
ଏବେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ତୁମେ ପରାଜିତ ହେଲ। ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, ସେ ଦୁଇ ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଘାନାଶୁ ମୁଷ୍ଟିନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା । ତାଵପ୍ଯତିବଲୋନ୍ମତ୍ତୌ ଜଧ୍ନତୁର୍ମୁଷ୍ଟିନା ହରିମ୍
ସେମାନେଁକୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ତୁରନ୍ତ ତାଳିରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଇ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ମଦମାତ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାଳିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଏଵଂ ପରସ୍ପରଂ ଜାତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ପରମଦାରୁଣମ୍ । ଯୁଧ୍ଯମାନୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରାଯଣସ୍ତଦା
ଏଭଳି, ସେମାନେଁ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସେ ଦୁଇ ଶୂରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି, ତାପରେ ନାରାୟଣ—
ଅପଶ୍ଯତ୍ସମ୍ମୁଖଂ ଦେଵ୍ଯାଃ କୃତ୍ଵା ଦୀନାଂ ଦୃଶଂ ହରିଃ । ସୂତ ଉଵାଚ ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଦୃଶଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ କରୁଣାରସସଂଯୁତମ୍
ହରି ଦେବୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ଚାହାଣି ଦେଲେ। ସୂତ କହିଲେ— ଏଭଳି କରୁଣାରସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି—
ଜହାସାତୀଵ ତାମ୍ରାକ୍ଷୀ ଵୀକ୍ଷମାଣା ତଦାସୁରୌ । ତୌ ଜଘାନ କଟାକ୍ଷୈଶ୍ଚ କାମବାଣୈରିଵାପରୈଃ
ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବୀ ବଡ଼ ହସିଲେ, ସେ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ତାଙ୍କର ବାକୁଡ଼ ଚାହାଣି ଦ୍ୱାରା, ମନେ ହେଲା ଯେ କାମବାଣ ମାରିଲେ।
ମନ୍ଦସ୍ମିତଯୁତୈଃ କାମଂ ପ୍ରେମଭାଵଯୁତୈରନୁ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁମୁହତୁଃ ପାପୌ ଦେଵ୍ଯା ଵକ୍ରଵିଲୋକନମ୍
ମୃଦୁ ହସ ଓ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ, ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ବାକୁଡ଼ ଚାହାଣି ଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ସେ ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ଦିରା ହୋଇଗଲେ।
ଵିଶେଷମିତି ମନ୍ଵାନୌ କାମବାଣାତିପୀଡିତୌ । ଵୀକ୍ଷମାଣୌ ସ୍ଥିତୌ ତତ୍ର ତାଂ ଦେଵୀଂ ଵିଶଦପ୍ରଭାମ୍
ଏହା କିଛି ବିଶେଷ ଭାବି, କାମବାଣରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଲେ। ଦେବୀ ଏତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ଥିଲେ।
ହରିଣାପି ଚ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଦେଵ୍ଯାସ୍ତତ୍ର ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ । ମୋହିତୌ ତୌ ପରିଜ୍ଞାଯ ଭଗଵାନ୍କାର୍ଯଵିତ୍ତମଃ
ହରି ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦେବୀ କ'ଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସେ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝି, ଭଗବାନ୍ ନିଜ କାମ୍ୟ ଜାଣିଲେ।
ଉଵାଚ ତୌ ହସନ୍ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା । ଵରଂ ଵରଯତାଂ ଵୀରୌ ଯୁଵଯୋର୍ଯୋଽଭିଵାଚ୍ଛିତଃ
ଭଗବାନ୍ ମୃଦୁ ହସି, ଘନମେଘ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ— 'ଓ ବୀରମାନେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ଦାୟିକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ।'
ଦଦାମି ପରମପ୍ରୀତୋ ଯୁଦ୍ଧେନ ଯୁଵଯୋଃ କିଲ । ଦାନଵା ବହଵୋ ଦୃଷ୍ଟା ଯୁଧ୍ଯମାନା ମଯା ପୁରା
ମୁଁ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଯାହା ଚାହ, ସେ ଦେଉଛି। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ଦାନବ ସହ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି।
ଯୁଵଯୋଃ ସଦୃଶଃ କୋଽପି ନ ଦୃଷ୍ଟୋ ନ ଚ ଵୈ ଶ୍ରୁତଃ । ତସ୍ମାତ୍ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି କାମଂ ଵୈ ନିସ୍ତୁଲେନ ବଲେନ ଚ
ତୁମେ ଦୁଇଁ ପରି ଆଉ କେହି ଦେଖିବାକୁ ବା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିନାହିଁ। ତେଣୁ, ତୁମର ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି।
ଭ୍ରାତ୍ରୋଶ୍ଚ ଵାଞ୍ଛିତଂ କାମଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ମହାବଲୌ । ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସାଭିମାନୌ ସ୍ମରାତୁରୌ
ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇମାନେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ଦେଉଛି। ସୂତ କହିଲେ— ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗର୍ବିତ ଓ କାମବିହ୍ୱଳ ହୋଇ—
ଵୀକ୍ଷମାଣୌ ମହାମାଯାଂ ଜଗଦାନନ୍ଦକାରିଣୀମ୍ । ତମୂଚତୁଶ୍ଚ କାମାର୍ତୌ ଵିଷ୍ଣୁଂ କମଲଲୋଚନୌ
ସେ ଦୁଇଁ ମହାମାୟାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। କାମେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, କମଳନୟନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—
ହରେ ନ ଯାଚକାଵାଵାଂ ତ୍ଵଂ କିଂ ଦାତୁମିହେଚ୍ଛସି । ଦଦାଵ ତୁଲ୍ଯଂ ଦେଵେଶ ଦାତାରୌ ନୌ ନ ଯାଚକୌ
'ହରି, ଆମେ ମାଗୁଥିବା ଲୋକ ନୁହଁ। ତୁମେ କାହିଁକି ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ନାଥ, ସମାନ ଭାବରେ ଦେଅ। ଆମେ ଦାତା, ମାଗୁଥିବା ନୁହଁ।'
ପ୍ରାର୍ଥଯ ତ୍ଵଂ ହୃଷୀକେଶ ମନୋଽଭିଲଷିତଂ ଵରମ୍ । ତୁଷ୍ଟୌ ସ୍ଵସ୍ତଵ ଯୁଦ୍ଧେନ ଵାସୁଦେଵାଦ୍ଭୁତେନ ଚ
'ତୁମେ, ହୃଷୀକେଶ, ନିଜ ମନର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ। ଭଲ ଲାଗ, ବାସୁଦେବ ସହ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧରେ।'
ତଯୋସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଜନାର୍ଦନଃ । ଭଵେତାମଦ୍ଯ ମେ ତୁଷ୍ଟୌ ମମ ଵଧ୍ଯାଵୁଭାଵପି
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କହିଲେ— 'ଆଜି ତୁମେ ମୋତେ ଖୁସି ହେଉ। ଦୁଇଁ ଜଣେ ମୋ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ।'
ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦାନଵୌ ଚାତିଵିସ୍ମିତୌ । ଵଞ୍ଚିତାଵିତି ମନ୍ଵାନୌ ତସ୍ଥତୁଃ ଶୋକସଂଯୁତୌ
ସୂତ କହିଲେ— ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇଗଲେ। ମନେ କଲେ ଯେ ଚତୁର୍ ହୋଇଛନ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ଭରି ରହିଲେ।
ଵିଚାର୍ଯ ମନସା ତୌ ତୁ ଦାନଵୌ ଵିଷ୍ଣୁମୂଚତୁଃ । ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵଂ ଜଲମଯଂ ଭୂମିଂ ସ୍ଥଲଵିଵର୍ଜିତାମ୍
ମନରେ ଭାବି, ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ପାଣିରେ ଭରିଥିବା, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶୁଷ୍କ ଭୂମି ନଥିବା ଦେଖିଲେ।
ହରେ ଯୋଽଯଂ ଵରୋ ଦତ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵଂ ଜନାର୍ଦନ । ସତ୍ଯଵାଗସି ଦେଵେଶ ଦେହି ତଂ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଵରମ୍
'ହରି, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମେ ସତ୍ୟବାଦୀ। ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ନାଥ, ଆମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛୁ, ସେଇ ଦିଅ।'
ନିର୍ଜଲେ ଵିପୁଲେ ଦେଶେ ହନସ୍ଵ ମଧୁସୂଦନ । ଵଧ୍ଯାଵାଵାଂ ତୁ ଭଵତଃ ସତ୍ଯଵାଗ୍ଭଵ ମାଧଵ
'ବିଶାଳ ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ଭୂମିରେ, ମଧୁସୂଦନ, ଆମକୁ ମାର। ଆମେ ତୁମ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ମାଧବ, ସତ୍ୟବାଦୀ ରୁହ।'
ସ୍ମୃତ୍ଵା ଚକ୍ରଂ ତଦା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତାଵୁଵାଚ ହସନ୍ହରିଃ । ହନ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ଵାଂ ମହାଭାଗୌ ନିର୍ଜଲେ ଵିପୁଲେ ସ୍ଥଲେ
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ହସି କହିଲେ— 'ଆଜି ମୁଁ ଦୁଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ବିଶାଳ ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ଭୂମିରେ ମାରିଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଦେଵଦେଵେଶ ଊରୂ କୃତ୍ଵାତିଵିସ୍ତରୌ । ଦର୍ଶଯାମାସ ତୌ ତତ୍ର ନିର୍ଜଲଂ ଚ ଜଲୋପରି
ଏଭଳି କହି ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଉରୁକୁ ବହୁତ ବଡ଼ କରିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ପାଣି ଉପରେ ଶୁଷ୍କ ଭାବରେ ଦେଖାଇଲେ।
ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ଦାନଵୌ ଵାରି ଶିରସୀ ମୁଞ୍ଚତାମିହ । ସତ୍ଯଵାଗହମଦ୍ଯୈଵ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଚ ଵାଂ ତଥା
ଏଠାରେ କୌଣସି ପାଣି ନାହିଁ, ହେ ଦାନବମାନେ, ତୁମେ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ମୋ ଉରୁ ଉପରେ ରଖ। ମୁଁ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଏବଂ ଆଜି ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିପରି ହେବି।
ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତଥ୍ଯଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଚ ତୌ । ଵର୍ଧଯାମାସତୁର୍ଦେହଂ ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରକମ୍
ସେଇ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ମନରେ ଭାବି, ସେଇ ଦୁଇ ଦାନବ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ହଜାର ଯୋଜନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ କରିଦେଲେ।
ଭଗଵାନ୍ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଚକ୍ରେ ଜଘନଂ ଵିସ୍ମିତୌ ତଦା । ଶୀର୍ଷେ ସନ୍ଦଧତାଂ ତତ୍ର ଜଘନେ ପରମାଦ୍ଭୁତେ
ତାପରେ ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ଉରୁକୁ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ କରିଦେଲେ, ଯାହା ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ମୁଣ୍ଡ ଉରୁ ଉପରେ ରଖିଲେ।
ରଥାଂଗେନ ତଦା ଛିନ୍ନେ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା । ଜଘନୋପରି ଵେଗେନ ପ୍ରକୃଷ୍ଟେ ଶିରସୀ ତଯୋଃ
ସେଇବେଳେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ରଥର ଚକା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଉରୁ ଉପରେ ଥିବା ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ।
ଗତପ୍ରାଣୌ ତଦା ଜାତୌ ଦାନଵୌ ମଧୁକୈଟଭୌ । ସାଗରଃ ସକଲୋ ଵ୍ଯାପ୍ତସ୍ତଦା ଵୈ ମେଦସା ତଯୋଃ
ସେଇ ସମୟରେ ମଧୁ ଏବଂ କୈଟଭ ଦୁଇ ଦାନବ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଚର୍ବି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ପୂରିଗଲା।
ମେଦିନୀତି ତତୋ ଜାତଂ ନାମ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଃ ସମନ୍ତତଃ । ଅଭକ୍ଷ୍ଯା ମୃତ୍ତିକା ତେନ କାରଣେନ ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ
ସେଇ ଚର୍ବି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତଠାରେ 'ମେଦିନୀ' ନାମ ହେଲା। ଏହି କାରଣରୁ ମୁନିମାନେ ମାଟିକୁ ଖାଇବା ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ଇତି ଵଃ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ । ମହାଵିଦ୍ଯା ମହାମାଯା ସେଵନୀଯା ସଦା ବୁଧୈଃ
ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୁଁ କହିଦେଲି। ମହାବିଦ୍ୟା ଏବଂ ମହାମାୟାକୁ ସଦା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।