ନହୁଷ ଉଵାଚ ଅହମିନ୍ଦ୍ରୋଽଦ୍ଯ ଭୋ ଵିପ୍ରାଃ ସର୍ଵଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ । କାର୍ଯମତ୍ର ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତୁ ଭଵନ୍ତୋ ଵିଗତସ୍ମଯାଃ
ନହୁଷ କହିଲେ: ଆଜି ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ। ଆପଣମାନେ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି, ଏହି କାମଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତୁ।
ଇନ୍ଦ୍ରାସନଂ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ନେନ୍ଦ୍ରାଣୀ ମାମୁପୈତି ଚ । ଆକାରିତା ଚ ମାଂ ସୂତେ ପ୍ରେମପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରାସନ ପାଇଛି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ମୋ ପାଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ସେ ମୋତେ ଏହି କଥା ସ୍ନେହପୂର୍ବକ କହି ଡାକିଛନ୍ତି।
ମୁନିଯାନେନ ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ମାମୁପୈହି ସୁରାଧିପ । ଦେଵଦେଵ ମହାରାଜ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ କୁରୁ ମାନଦ
ମୁନିମାନେର ଯାନରେ, ଦେବେଶ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସ, ଦେବମହାରାଜ। ମୋ ପ୍ରିୟ କାମ କର, ସମ୍ମାନଦାତା।
ଏତତ୍କାର୍ଯଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ମମାତ୍ଯନ୍ତଂ ଦୁରାସଦମ୍ । ଭଵଦ୍ଭିସ୍ତୁ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥୈଵ ଦଯାଲୁଭିଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି କାମଟି ମୋ ପାଇଁ ବହୁତ କଠିନ। ତଥାପି ଦୟାଳୁ ହୋଇ, ଏହା ଆପଣମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଦରକାର।
ମନୋ ଦହତି ମେ କାମଃ ଶକ୍ରପତ୍ନ୍ଯାଂ ପ୍ରଵର୍ତିତମ୍ । ଭଵନ୍ତଃ ଶରଣଂ ମେଽଦ୍ଯ କୁରୁଧ୍ଵଂ କାର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍
ମୋର ମନ ଶଚୀ, ଶକ୍ରଙ୍କର ପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହରେ ଜଳୁଛି। ଆଜି ଆପଣମାନେ ମୋର ଶରଣ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାମଟି କରନ୍ତୁ।
ଅଗସ୍ତିପ୍ରମୁଖାସ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମସତ୍କରମ୍ । ଅଙ୍ଗୀଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ଭାଵିତ୍ଵାତ୍କୃପଯା ପରମର୍ଷଯଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ କଥା ଶୁଣି, ଭାବନା ଓ କୃପାରେ ସେଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ।
ଅଙ୍ଗୀକୃତେଽଥ ତଦ୍ଵାକ୍ଯେ ମୁନିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ । ମୁଦଂ ପ୍ରାପ ନୃପଃ କାମଂ ପୌଲୋମୀକୃତମାନସଃ
ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ମୁନିମାନେ ରାଜାଙ୍କର କଥାକୁ ମନୋପୂର୍ବକ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ । ପୌଲୋମୀଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ମନ ହରାଇଥିବା ସେଇ ରାଜା ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ବଡ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ ।
ଆରୁହ୍ଯ ଶିବିକାଂ ରମ୍ଯାଂ ସଂସ୍ଥିତସ୍ତ୍ଵରଯାନ୍ଵିତଃ । ଵାହାନ୍କୃତ୍ଵା ମୁନୀନ୍ଦିଵ୍ଯାନ୍ସର୍ପ ସର୍ପେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ରାଜା ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ସାହରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦୋଳିରେ ବସିଗଲେ । ମୁନିମାନେ ଦୋଳି ଉଠାଇବାକୁ ଯେପରି ବାହକ ହେବେ, ସେଥିପାଇଁ ରାଜା ଆଦେଶ କଲେ, 'ତୁରନ୍ତ ଚାଲ, ଚାଲ!'
କାମାର୍ତଃ ସୋଽସ୍ପୃଶନ୍ମୂଢଃ ପାଦେନ ମୁନିମସ୍ତକମ୍ । ଅଗସ୍ତିଂ ତାପସଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଲୋପାମୁଦ୍ରାପତିଂ ତଦା
କାମରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଏହି ରାଜା ମୂଢତାରେ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଛୁଇଁଦେଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ।
ଵାତାପିଭକ୍ଷକର୍ତାରଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯାପି ଶୋଷକମ୍ । କଶଯା ତାଡଯାମାସ ପଞ୍ଚବାଣଶରାହତଃ
ଯିଏ ବାତାପିକୁ ଖାଇଥିଲେ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଥିଲେ, ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କାମଦେବଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ପରି, ରାଜା ଚମୁଟିରେ ମାଡ଼ିଦେଲେ ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀହୃତଚିତ୍ତୋଽସୌ ସର୍ପେତି ପ୍ରବ୍ରୁଵନ୍ମୁନିମ୍ । ତଂ ଶଶାପ ମୁନିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କଶାଘାତମନୁସ୍ମରନ୍
ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ମନ ହରାଇଥିବା ସେ ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର 'ଚାଲ, ଚାଲ' ବୋଲି ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ । ଚମୁଟିର ଘାଉକୁ ମନେ ପକାଇ, ମୁନି କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ ।
ସର୍ପୋ ଭଵ ଦୁରାଚାର ଵନେ ଘୋରଵପୁର୍ମହାନ୍ । ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଯତ୍ର କ୍ଲେଶୋ ମହାନ୍ଭଵେତ୍
ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ଏବେ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଧାରଣ କରି ବନରେ ବଡ଼ ସାପ ହେବ । ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗିବ ।
ଵିଚରିଷ୍ଯସି ଵୀର୍ଯେଣ ପୁନଃ ସ୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ସ୍ଯସି । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ନାମ ତଵ ମୋକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ବନେ ଘୁରିବା, ପରେ ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ । ଯେବେ ତୁମେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନାମକ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବ, ସେବେ ତୁମର ମୋକ୍ଷ ହେବ ।
ପ୍ରଶ୍ନାନାମୁତ୍ତରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମପୁତ୍ରମୁଖାତ୍ତତଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଶପ୍ତଃ ସ ରାଜର୍ଷିଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ତଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ମୁଖରୁ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ: ଏଭଳି ଶାପ ପାଇଁ, ସେଇ ରାଜା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପପାତ ସହସା ସର୍ପରୂପଧରୋଽଭଵତ୍ । ବୃହସ୍ପତିସ୍ତତୋ ଗତ୍ଵା ତରସା ମାନସଂ ପ୍ରତି
ସେ ହଠାତ୍ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ସାପ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ଏହିପରେ ବୃହସ୍ପତି ତୁରନ୍ତ ମାନସାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ସର୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କଥଯାମାସ ଵିସ୍ତରାତ୍ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମଘଵା ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପ୍ରଚ୍ଯଵନାଦିକମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତାରରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ । ରାଜାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଯିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘଟଣା ଶୁଣି,
ମୁଦିତୋଽଭୂନ୍ମହାରାଜ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ରୈଵ ଵାସଵଃ । ଦେଵାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନହୁଷଂ ପତିତଂ ଭୁଵି
ମହାରାଜ ବାସବ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ରହିଲେ । ଦେବତାମାନେ ଓ ମୁନିମାନେ ନହୁଷଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି,
ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵେଽପି ତତ୍ରୈଵ ଯତ୍ରେନ୍ଦ୍ରଃ ସରସି ସ୍ଥିତଃ । ତମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମୁନିଭିଃ ସହିତାସ୍ତଦା
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହିଠାରେ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଝିଲିକା ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ । ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ମୁନିମାନେ ମିଶି ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ସମାନଯାମାସୁର୍ମାନପୂର୍ଵଂ ଶଚୀପତିମ୍ । ସମାଗତଂ ତତଃ ଶକ୍ରଂ ସର୍ଵେ ତେ ମୁନଯଃ ସୁରାଃ
ମାନସମ୍ମାନ ସହିତ ସେମାନେ ଶଚୀପତିଙ୍କୁ ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଗଲେ । ତାପରେ ସମସ୍ତ ମୁନି ଓ ଦେବତାମାନେ ଶକ୍ରଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ।
ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵାଽଽସନେ ପଶ୍ଚାଦଭିଷେକଂ ଦଧୁଃ ଶିଵମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପି ସ୍ଵାସନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶଚ୍ଯା ସହ ସୁରାଲଯେ
ତାଙ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ବସାଇ, ପରେ ମଙ୍ଗଳ ଅଭିଷେକ କରାଗଲା । ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ପୁଣି ପାଇ, ଶଚୀ ସହିତ ଦେବଲୋକରେ ବାସ କଲେ ।
ଚିକ୍ରୀଡ ନନ୍ଦନେ ରମ୍ଯେ କାନନେ ପ୍ରେମଯୁକ୍ତଯା । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵମିନ୍ଦ୍ରେଣ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୁଃଖଂ ପରମଦାରୁଣମ୍
ସେ ନନ୍ଦନ କାନନରେ ପ୍ରେମରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଖେଳିଲେ । ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ: ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ର ଅତି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିଥିଲେ ।
ହତ୍ଵାସୁରଂ କାମରୂପଂ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ମହାମୁନିମ୍ । ପୁନର୍ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ନୃପ
ଯେଉଁ ଅସୁର ଚାହିଲେ ଯେପରି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିଲେ, ସେଇ ବିଶ୍ୱରୂପ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ମାରି, ଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ସ୍ୱସ୍ଥାନ ପୁଣି ପାଇଥିଲେ, ରାଜନ ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵୃତ୍ରାସୁରଵଧାଶ୍ରଯମ୍ । ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ କଥାନକମନୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହାଯାଇଛି, ଯାହା ଭିତରେ ବୃତ୍ରାସୁର ବଧ ଆଧାରିତ । ତୁମେ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ରାଜନ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଏଠି କହାଗଲା ।
ଯାଦୃଶଂ କୁରୁତେ କର୍ମ ତାଦୃଶଂ ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଅଵଶ୍ଯମେଵ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ମଣିଷ୍ୟ ଯେପରି କର୍ମ କରେ, ସେପରି ଫଳ ମିଳେ । ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କର୍ମ ଯେଉଁହେଉ, ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
କର୍ମଣାଂ ଗହନଗତିଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କଥିତଂ ଚରିତଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଛକ୍ରସ୍ଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ । ସ୍ଥାନଭ୍ରଂଶସ୍ତଥା ଦୁଃଖପ୍ରାପ୍ତିରୁକ୍ତା ଵିଶେଷତଃ
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ, ସେ କିପରି ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ହରାଇଲେ ଓ କେମିତି ଦୁଃଖ ପାଇଲେ, ସେସବୁ ଆପଣ ଭଲଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ଯତ୍ର ଦେଵାଧିଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ମହିମାତୀଵ ଵର୍ଣିତଃ । ସନ୍ଦେହୋଽତ୍ର ମମାପ୍ଯସ୍ତି ଯଚ୍ଛକ୍ରୋଽପି ମହାତପାଃ
ଏଠାରେ ଦେବୀ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହିମା ବିଶେଷ ଭାବରେ କହାଯାଇଛି; ତଥାପି ମୋର ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅଛି—ଏତେ ତପସ୍ୱୀ ଇନ୍ଦ୍ର କିପରି
ଦେଵାଧିପତ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ଦୁଃସହଂ ଦୁଃଖମନ୍ଵଭୂତ୍ । ମଖାନାଂ ତୁ ଶତଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତଂ ସ୍ଥାନମନୁତ୍ତମମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଧିପତ୍ୟ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ? ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିବା ପରେ ସେ ପୁନି ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ।
ଦେଵେଶତ୍ଵଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଭ୍ରଷ୍ଟଃ ସ୍ଥାନାଦସୌ କଥମ୍ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ କାରଣଂ କରୁଣାନିଧେ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ କିପରି ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରୁ ଖସିଗଲେ? ହେ କରୁଣାସାଗର, ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରାଣାନାଂ ପ୍ରଵର୍ତକଃ । ନାଵାଚ୍ଯଂ ମହତାଂ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛିଷ୍ଯେ ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତେ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ପୁରାଣମାନଙ୍କର ଆରମ୍ଭକାରୀ; ଏକ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କିଛି ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତସ୍ମାତ୍କୁରୁ ମହାଭାଗ ମତ୍ସନ୍ଦେହାପନୋଦନମ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ପୃଷ୍ଟଃ ସ ରାଜ୍ଞା ଵୈ ତଦା ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ମୋର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ