ଆଗଚ୍ଛତୁ ଶଚୀ ମହ୍ଯଂ କ୍ଷିପ୍ରମଦ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍ । ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵା ଦେଵର୍ଷଯସ୍ତଥା
"ଶଚୀ ଆଜି ଶୀଘ୍ର ମୋ ଘରକୁ ଆସୁନ୍ତୁ," ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବଋଷିମାନେ ସେଉଁଠି—
ଗତ୍ଵା ଚିନ୍ତାତୁରାଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପୌଲୋମୀଂ ପ୍ରଣତାସ୍ତତଃ । ଇନ୍ଦ୍ରପତ୍ନି ଦୁରାଚାରୋ ନହୁଷସ୍ତ୍ଵାମିହେଚ୍ଛତି
ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଆ, ସେମାନେ ଶଚୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ନହୁଷ ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାର କରି ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।"
କୁପିତୋଽସ୍ମାନୁଵାଚେଦଂ ପ୍ରେଷଯଧ୍ଵଂ ଶଚୀମିହ । କିଂ କୁର୍ମସ୍ତଦଧୀନାଃ ସ୍ମୋ ଯେନେନ୍ଦ୍ରୋଽଯଂ କୃତଃ କିଲ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ଆମକୁ କହିଲେ, "ଶଚୀଙ୍କୁ ଏଠାରେ ପଠା।" ଆମେ କଣ କରିବୁ? ଏବେ ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର ହୋଇଥିବାରୁ ଆମେ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ମନା ଦେଵୀ ବୃହସ୍ପତିମୁଵାଚ ହ । ରକ୍ଷ ମାଂ ନହୁଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଵାସ୍ମି ଶରଣଂ ଗତା
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୁଃଖିତ ଦେବୀ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ନହୁଷରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି।"
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵି ନହୁଷାତ୍ପାପମୋହିତାତ୍ । ନ ତ୍ଵାଂ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵତ୍ସେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, "ଦେବୀ, ଆପଣ ନହୁଷଙ୍କୁ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ, ସେ ପାପରେ ମୁଗ୍ଧ। ମୁଁ କେବେ ବି ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡି ନିତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ, ପ୍ରିୟ।"
ଶରଣାଗତମାର୍ତଂ ଚ ଯୋ ଦଦାତି ନରାଧମଃ । ସ ଏଵ ନରକଂ ଯାତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣି ନ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ କଦାଚନ
ଯିଏ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଶରଣ ନେଇଥିବାକୁ ଛାଡିଦିଏ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଶୃଷ୍ଟି ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକକୁ ଯାଏ। ତେଣୁ, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଚଉଡ଼ିଆ କଟିବିଶିଷ୍ଟେ, ମୁଁ କେବେ ବି ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡିବି ନାହିଁ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଣ୍ଯା ଶକ୍ରଦର୍ଶନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ନହୁଷସ୍ତ୍ଵଥ ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁରୋସ୍ତୁ ଶରଣଂ ଗତାମ୍ । ଚୁକ୍ରୋଧ ସ୍ମରବାଣାର୍ତସ୍ତମାଙ୍ଗିରସମାଶୁ ଵୈ
ଏବେ ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ନହୁଷ ଶୁଣିଲେ ଯେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ, ସେ କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ତୁରନ୍ତ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ବଂଶଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଦେଵାନାହାଙ୍ଗିରାସୂନୁର୍ହନ୍ତଵ୍ଯୋଽଯଂ ମଯା କିଲ । ଇତୀନ୍ଦ୍ରାଣୀଂ ଗୃହେ ମୂଢୋ ରକ୍ଷତୀତି ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିବି। ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ଘରେ ରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି।"
ଇତି ତଂ କୁପିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଃ ସର୍ଷିପୁରୋଗମାଃ । ଅବ୍ରୁଵନ୍ନହୁଷଂ ଘୋରଂ ସାମପୂର୍ଵଂ ଵଚସ୍ତଦା
ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ମିଶି, ନହୁଷଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—
କ୍ରୋଧଂ ସଂହର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଯଜ ପାପମତିଂ ପ୍ରଭୋ । ନିନ୍ଦନ୍ତି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନମ୍
"ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କ୍ରୋଧ ଦମନ କରନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ, ଅସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଛାଡନ୍ତୁ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପରସ୍ତ୍ରୀ ଚିନ୍ତାକୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଇଛି।"
ଶକ୍ରପତ୍ନୀ ସଦା ସାଧ୍ଵୀ ଜୀଵମାନେ ପତୌ ପୁନଃ । କଥମନ୍ଯେ ପତିଂ କୁର୍ଯାତ୍ସୁଭଗାତିପତିଵ୍ରତା
"ଶକ୍ରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସଦା ପତିବ୍ରତା, ତାଙ୍କ ପତି ଜୀବନ୍ତ ଥିବାବେଳେ ସେ କେମିତି ଅନ୍ୟକୁ ପତି ଭାବିବେ? ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ ପତିପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତିଶୀଳ।"
ତ୍ରିଲୋକୀଶସ୍ତ୍ଵମଧୁନା ଶାସ୍ତା ଧର୍ମସ୍ଯ ଵୈ ଵିଭୋ । ତ୍ଵାଦୃଶୋଽଧର୍ମମାତିଷ୍ଠେତ୍ତଦା ନଶ୍ଯେତ୍ପ୍ରଜା ଧ୍ରୁଵମ୍
"ତୁମେ ଏବେ ତିନି ଲୋକର ସ୍ୱାମୀ, ଧର୍ମର ଶାସକ। ତୁମେ ଯଦି ଅଧର୍ମ କରିବ, ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବେ।"
ସର୍ଵଥା ପ୍ରଭୁଣା କାର୍ଯଂ ଶିଷ୍ଟାଚାରସ୍ଯ ରକ୍ଷଣମ୍ । ଵାରମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ଶତଶୋ ଵର୍ତନ୍ତେଽତ୍ର ଶଚୀସମାଃ
"ସମସ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବା। ଏଠି ଶଚୀ ସମାନ ଶତଶଃ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।"
ରତିସ୍ତୁ କାରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶୃଙ୍ଗାରସ୍ଯ ମହାତ୍ମଭିଃ । ରସହାନିର୍ବଲାତ୍କାରେ କୃତେ ସତି ତୁ ଜାଯତେ
"ମହାପୁରୁଷମାନେ କହିଛନ୍ତି ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି ଶୃଙ୍ଗାରର କାରଣ। ଜବରଦସ୍ତି କଲେ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଏ।"
ଉଭଯୋଃ ସଦୃଶଂ ପ୍ରେମ ଯଦି ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମ । ତଦା ଵୈ ସୁଖସମ୍ପତ୍ତିରୁଭଯୋରୁପଜାଯତେ
"ଓ ରାଜାମାନ୍ୟ, ଯଦି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ପ୍ରେମ ଥାଏ, ତେବେ ଦୁହେଁ ପାଇଁ ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।"
ତସ୍ମାଦ୍ଭାଵମିମଂ ମୁଞ୍ଚ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନେ । ସଦ୍ଭାଵଂ କୁରୁ ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍
"ତେଣୁ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଏହି ଭାବନାକୁ ଛାଡନ୍ତୁ। ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍ତମ ଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ଆପଣ ପାଇଛନ୍ତି।"
ଋଦ୍ଧିକ୍ଷଯସ୍ତୁ ପାପେନ ପୁଣ୍ଯେନାତିଵିଵର୍ଧନମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ପାପଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସନ୍ମତିଂ କୁରୁ ପାର୍ଥିଵ
"ପାପ ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧି ହ୍ରାସ ହୁଏ, ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିଯାଏ। ତେଣୁ, ରାଜା, ପାପ ଛାଡି ଉତ୍ତମ ମନ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ।"
ନହୁଷ ଉଵାଚ ଗୌତମସ୍ଯ ଯଦା ଭୁକ୍ତା ଦାରାଃ ଶକ୍ରେଣ ଦେଵତାଃ । ଵାଚସ୍ପତେସ୍ତୁ ସୋମେନ କ୍ଵ ଯୂଯଂ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ତଦା
ନହୁଷ କହିଲେ, "ଗୌତମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ର ଭୋଗ କଲେ, ଦେବତାମାନେ, ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଯେତେବେଳେ ସୋମ ଭୋଗ କଲେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ କେଉଁଠି ଥିଲେ?"
ପରୋପଦେଶେ କୁଶଲା ପ୍ରଭଵନ୍ତି ନରାଃ କିଲ । କର୍ତା ଚୈଵୋପଦେଷ୍ଟା ଚ ଦୁର୍ଲଭଃ ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍
ଅନ୍ୟମାନେ କୁହାକୁ ଉପଦେଶ ଦେବାରେ ଲୋକେ ବହୁତ ଚତୁର ଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜେ କାମ କରି, ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଶିଖାଇବା ଲୋକ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ମାମାଗଚ୍ଛତୁ ସା ଦେଵୀ ହିତଂ ସ୍ଯାଦଦ୍ଭୁତଂ ହି ଵଃ । ଏତସ୍ଯାଃ ପରମଂ ଦେଵାଃ ସୁଖମେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଦେବୀ ମୋ ପାଖକୁ ଆସୁନ୍ତୁ; ଏହା ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ମଧ୍ୟ ହେବ। ଏହି ଦେବୀ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ମିଳିବ।
ଅନ୍ଯଥା ନ ହି ତୁଷ୍ଯେଽହଂ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଵଃ । ଵିନଯାଦ୍ଵା ବଲାଦ୍ଵାପି ତାମାଶୁ ପ୍ରାପଯନ୍ତ୍ଵିହ
ନହେଲେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବିନି—ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ସମ୍ମାନ କିମ୍ବା ବଳଦ୍ୱାରା, ଯେଭଳି ହେଉ, ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ଆଣ।
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵାଶ୍ଚ ମୁନଯସ୍ତଥା । ତମୂଚୁଶ୍ଚାତିସନ୍ତ୍ରସ୍ତା ନହୁଷଂ ମଦନାତୁରମ୍
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଭୟରେ ଅତି ଆତୁର ହୋଇ, କାମରେ ଅନ୍ଧ ନହୁଷଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀମାନଯିଷ୍ଯାମଃ ସାମପୂର୍ଵଂ ତଵାନ୍ତିକମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ତଦା ଜଗ୍ମୁର୍ବୃହସ୍ପତିନିକେତନମ୍
‘ଆମେ ପ୍ରଥମେ ମୃଦୁ କଥା କହି ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିବୁ।’ ଏମିତି କହି ସେମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତେ ଗତ୍ଵାଙ୍ଗିରସଃ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରୋଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସୁରାଃ । ଜାନୀମଃ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତାମିନ୍ଦ୍ରାଣୀଂ ତଵ ଵେଶ୍ମନି
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ଆମେ ଜାଣୁଛୁ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ତୁମ ଘରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି।’
ସା ଦେଯା ନହୁଷାଯାଦ୍ଯ ଵାସଵୋଽସୌ କୃତୋ ଯତଃ । ଵୃଣୋତ୍ଵିଯଂ ଵରାରୋହା ପତିତ୍ଵେ ଵରଵର୍ଣିନୀ
‘ଆଜି ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନହୁଷଙ୍କୁ ଦେବା ଦରକାର, କାରଣ ସେ ଏବେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଶୋଭାବତୀ ଜଣେ ସୁନ୍ଦରୀ ତାଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଚୟନ କରୁନ୍ତୁ।’
ବୃହସ୍ପତିଃ ସୁରାନାହ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦାରୁଣଂ ଵଚଃ । ନାହଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତୁ ପୌଲୋମୀଂ ସତୀଂ ଚ ଶରଣାଗତାମ୍
ବୃହସ୍ପତି ଏହି କଠିନ କଥା ଶୁଣି ଦେବମାନେକୁ କହିଲେ: ‘ମୁଁ ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ପୌଳୋମୀକୁ କେବେ ଛାଡିବି ନାହିଁ।’
ଦେଵା ଊଚୁଃ ଉପାଯୋଽନ୍ଯଃ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯୋ ଯେନ ସୋଽଦ୍ଯ ପ୍ରସୀଦତି । ଅନ୍ଯଥା କୋପସଂଯୁକ୍ତୋ ଦୁରାରାଧ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦେବମାନେ କହିଲେ: ‘ଏହା ପାଇଁ ଆଉ କିଛି ଉପାୟ ଖୋଜିବା ଦରକାର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଆଜି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ। ନହେଲେ, ଯଦି ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର ହେବ।’
ଗୁରୁରୁଵାଚ ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଶଚୀ ଭୂପଂ ପ୍ରଲୋଭ୍ଯ ଵଚସା ଭୃଶମ୍ । କରୋତୁ ସମଯଂ ବାଲା ପତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୃତଂ ଭଜେ
ଗୁରୁ କହିଲେ: ‘ଶଚୀ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, କଥାରେ ରଞ୍ଜିତ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ମନାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ ପତି ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ରଖିବେ ଯେ, ପତିକୁ ଆଣିଲେ ତେବେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ।’
ଇନ୍ଦ୍ରେ ଜୀଵତି ମେ କାନ୍ତେ କଥମନ୍ଯଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଅନ୍ଵେଷଣାର୍ଥଂ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
‘ମୋ ପ୍ରିୟ ଇନ୍ଦ୍ର ବଞ୍ଚିଥିବାବେଳେ, ମୁଁ କିପରି ଅନ୍ୟକୁ ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି? ମୋତେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଯିବାକୁ ହେବ।’
ଇତି ସା ସମଯଂ କୃତ୍ଵା ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଚ ଭୂପତିମ୍ । ଭର୍ତୁରାନଯନେ ଯତ୍ନଂ କରୋତୁ ମମ ଵାକ୍ଯତଃ
ଏଭଳି ଶର୍ତ୍ତ ରଖି, ରାଜାଙ୍କୁ ଠକାଇ, ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ମୋ କଥା ଅନୁସାରେ ଚେଷ୍ଟା କରୁନ୍ତୁ।