ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଭିଭୂତଶ୍ଚ କଲ୍ମଷୈଃ । ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନୋ ଵସତ୍ଯପ୍ସୁ ଚେଷ୍ଟମାନ ଇଵୋରଗଃ
ପାପରେ ଅତିକ୍ରମିତ ଦେବେନ୍ଦ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିବାଯୋଗ୍ୟ ନଥିଲା। ସେ ଜଳ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଲେ, ଅଜଗର ପରି ଚୁପଚାପ।
ଅସହାଯସ୍ତୁରାଷାଡୈଚ୍ଚିନ୍ତାର୍ତୋ ଵିକଲେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ତତଃ ପ୍ରନଷ୍ଟେ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭଯାର୍ଦିତେ
ସହାୟ ନଥିବା, ଚିନ୍ତାରେ ତଳମଳାଉଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର — ତୁରାଷାଡ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ହରାଇଗଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମିତ।
ସୁରାଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରାଶ୍ଚାସନ୍ନୁତ୍ପାତାଶ୍ଚାଭଵନ୍ନଥ । ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵା ଭଯାର୍ତାଶ୍ଚାଭଵନ୍ଭୃଶମ୍
ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତାରେ ତଳମଳାଉଥିଲେ, ଦୁର୍ଘଟନା ଆସିଗଲା। ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହେଲେ।
ଅରାଜକଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵମଭିଭୂତମୁପଦ୍ରଵୈଃ । ଅଵର୍ଷଣଂ ତଦା ଜାତଂ ପୃଥିଵୀ କ୍ଷୀଣଵୈଭଵା
ସମସ୍ତ ଜଗତ ରାଜା ବିନା, ବିପଦରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ବର୍ଷା ହେଲାନାହିଁ, ପୃଥିବୀର ଶ୍ରୀ ହରାଇଗଲା।
ଵିଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ରୋତସୋ ନଦ୍ଯଃ ସରାଂସ୍ଯନୁଦକାନି ଵୈ । ଏଵଂ ତ୍ଵରାଜକେ ଜାତେ ଦେଵତା ମୁନଯସ୍ତଥା
ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ଧାରା ହରାଇଲେ, ସରୋବରମାନେ ଶୁଖିଗଲେ। ଏପରି ରାଜା ବିନା ଅବସ୍ଥାରେ, ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ—
ଵିଚାର୍ଯ ନହୁଷଂ ଚକ୍ରୁଃ ଶକ୍ରଂ ସର୍ଵେ ଦିଵୌକସଃ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନହୁଷୋ ରାଜା ଧର୍ମିଷ୍ଠୋଽପି ରଜୋବଲାତ୍
ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ସମସ୍ତ ଦିବିଯ ଜନ ନହୁଷକୁ ଶକ୍ର ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଧର୍ମିକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରଜୋଗୁଣର ପ୍ରଭାବରେ ନହୁଷ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ।
ବଭୂଵ ଵିଷଯାସକ୍ତଃ ପଞ୍ଚବାଣଶରାହତଃ । ଅପ୍ସରୋଭିର୍ଵୃତଃ କ୍ରୀଡନ୍ଦେଵୋଦ୍ଯାନେଷୁ ଭାରତ
କାମଦେବର ପଞ୍ଚବାଣରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ନହୁଷ ଭୋଗରେ ଲିନ ହେଲେ। ଅପ୍ସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ଦେବ ଉଦ୍ୟାନରେ ଖେଳୁଥିଲେ।
ଶକ୍ରପତ୍ନୀଗୁଣାଞ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଚକମେ ତାଂ ସ ପାର୍ଥିଵଃ । ଋଷୀନାହ କିମିନ୍ଦ୍ରାଣୀ ନୋପଗଚ୍ଛତି ମାଂ କିଲ
ଶକ୍ରପତ୍ନୀଙ୍କର ଗୁଣ ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ଋଷିମାନେ, 'ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ କାହିଁକି ମୋ ପାଖରେ ଆସୁନାହିଁ?' ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚାମରୈଃ ସର୍ଵୈଃ କୃତୋଽହଂ ଵାସଵସ୍ତ୍ଵିହ । ପ୍ରେଷଯଧ୍ଵଂ ସୁରାଃ କାମଂ ସେଵାର୍ଥଂ ମମ ଵୈ ଶଚୀମ୍
'ତୁମେ ଏବଂ ଅମରମାନେ ମୋତେ ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର କରିଛ। ଦେବମାନେ, ମୋ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଶଚୀକୁ ମୋ ସେବା ପାଇଁ ପଠାନ୍ତୁ।'
ପ୍ରିଯଂ ଚେନ୍ମମ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ମୁନଯୋଽମରାଃ । ଅହମିନ୍ଦ୍ରୋଽଦ୍ଯ ଦେଵାନାଂ ଲୋକାନାଂ ଚ ତଥେଶ୍ଵରଃ
'ମୁଁ ପ୍ରିୟ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ମୁଁ ଆଜି ଦେବମାନେ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ର, ନାଥ ହେଲି।'
ଆଗଚ୍ଛତୁ ଶଚୀ ମହ୍ଯଂ କ୍ଷିପ୍ରମଦ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍ । ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵା ଦେଵର୍ଷଯସ୍ତଥା
"ଶଚୀ ଆଜି ଶୀଘ୍ର ମୋ ଘରକୁ ଆସୁନ୍ତୁ," ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବଋଷିମାନେ ସେଉଁଠି—
ଗତ୍ଵା ଚିନ୍ତାତୁରାଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପୌଲୋମୀଂ ପ୍ରଣତାସ୍ତତଃ । ଇନ୍ଦ୍ରପତ୍ନି ଦୁରାଚାରୋ ନହୁଷସ୍ତ୍ଵାମିହେଚ୍ଛତି
ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଆ, ସେମାନେ ଶଚୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ନହୁଷ ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାର କରି ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।"
କୁପିତୋଽସ୍ମାନୁଵାଚେଦଂ ପ୍ରେଷଯଧ୍ଵଂ ଶଚୀମିହ । କିଂ କୁର୍ମସ୍ତଦଧୀନାଃ ସ୍ମୋ ଯେନେନ୍ଦ୍ରୋଽଯଂ କୃତଃ କିଲ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ଆମକୁ କହିଲେ, "ଶଚୀଙ୍କୁ ଏଠାରେ ପଠା।" ଆମେ କଣ କରିବୁ? ଏବେ ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର ହୋଇଥିବାରୁ ଆମେ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ମନା ଦେଵୀ ବୃହସ୍ପତିମୁଵାଚ ହ । ରକ୍ଷ ମାଂ ନହୁଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଵାସ୍ମି ଶରଣଂ ଗତା
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୁଃଖିତ ଦେବୀ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ନହୁଷରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି।"
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵି ନହୁଷାତ୍ପାପମୋହିତାତ୍ । ନ ତ୍ଵାଂ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵତ୍ସେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, "ଦେବୀ, ଆପଣ ନହୁଷଙ୍କୁ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ, ସେ ପାପରେ ମୁଗ୍ଧ। ମୁଁ କେବେ ବି ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡି ନିତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ, ପ୍ରିୟ।"
ଶରଣାଗତମାର୍ତଂ ଚ ଯୋ ଦଦାତି ନରାଧମଃ । ସ ଏଵ ନରକଂ ଯାତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣି ନ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ କଦାଚନ
ଯିଏ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଶରଣ ନେଇଥିବାକୁ ଛାଡିଦିଏ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଶୃଷ୍ଟି ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକକୁ ଯାଏ। ତେଣୁ, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଚଉଡ଼ିଆ କଟିବିଶିଷ୍ଟେ, ମୁଁ କେବେ ବି ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡିବି ନାହିଁ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଣ୍ଯା ଶକ୍ରଦର୍ଶନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ନହୁଷସ୍ତ୍ଵଥ ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁରୋସ୍ତୁ ଶରଣଂ ଗତାମ୍ । ଚୁକ୍ରୋଧ ସ୍ମରବାଣାର୍ତସ୍ତମାଙ୍ଗିରସମାଶୁ ଵୈ
ଏବେ ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ନହୁଷ ଶୁଣିଲେ ଯେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ, ସେ କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ତୁରନ୍ତ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ବଂଶଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଦେଵାନାହାଙ୍ଗିରାସୂନୁର୍ହନ୍ତଵ୍ଯୋଽଯଂ ମଯା କିଲ । ଇତୀନ୍ଦ୍ରାଣୀଂ ଗୃହେ ମୂଢୋ ରକ୍ଷତୀତି ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିବି। ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ଘରେ ରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି।"
ଇତି ତଂ କୁପିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଃ ସର୍ଷିପୁରୋଗମାଃ । ଅବ୍ରୁଵନ୍ନହୁଷଂ ଘୋରଂ ସାମପୂର୍ଵଂ ଵଚସ୍ତଦା
ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ମିଶି, ନହୁଷଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—
କ୍ରୋଧଂ ସଂହର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଯଜ ପାପମତିଂ ପ୍ରଭୋ । ନିନ୍ଦନ୍ତି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନମ୍
"ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କ୍ରୋଧ ଦମନ କରନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ, ଅସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଛାଡନ୍ତୁ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପରସ୍ତ୍ରୀ ଚିନ୍ତାକୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଇଛି।"
ଶକ୍ରପତ୍ନୀ ସଦା ସାଧ୍ଵୀ ଜୀଵମାନେ ପତୌ ପୁନଃ । କଥମନ୍ଯେ ପତିଂ କୁର୍ଯାତ୍ସୁଭଗାତିପତିଵ୍ରତା
"ଶକ୍ରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସଦା ପତିବ୍ରତା, ତାଙ୍କ ପତି ଜୀବନ୍ତ ଥିବାବେଳେ ସେ କେମିତି ଅନ୍ୟକୁ ପତି ଭାବିବେ? ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ ପତିପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତିଶୀଳ।"
ତ୍ରିଲୋକୀଶସ୍ତ୍ଵମଧୁନା ଶାସ୍ତା ଧର୍ମସ୍ଯ ଵୈ ଵିଭୋ । ତ୍ଵାଦୃଶୋଽଧର୍ମମାତିଷ୍ଠେତ୍ତଦା ନଶ୍ଯେତ୍ପ୍ରଜା ଧ୍ରୁଵମ୍
"ତୁମେ ଏବେ ତିନି ଲୋକର ସ୍ୱାମୀ, ଧର୍ମର ଶାସକ। ତୁମେ ଯଦି ଅଧର୍ମ କରିବ, ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବେ।"
ସର୍ଵଥା ପ୍ରଭୁଣା କାର୍ଯଂ ଶିଷ୍ଟାଚାରସ୍ଯ ରକ୍ଷଣମ୍ । ଵାରମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ଶତଶୋ ଵର୍ତନ୍ତେଽତ୍ର ଶଚୀସମାଃ
"ସମସ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବା। ଏଠି ଶଚୀ ସମାନ ଶତଶଃ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।"
ରତିସ୍ତୁ କାରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶୃଙ୍ଗାରସ୍ଯ ମହାତ୍ମଭିଃ । ରସହାନିର୍ବଲାତ୍କାରେ କୃତେ ସତି ତୁ ଜାଯତେ
"ମହାପୁରୁଷମାନେ କହିଛନ୍ତି ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି ଶୃଙ୍ଗାରର କାରଣ। ଜବରଦସ୍ତି କଲେ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଏ।"
ଉଭଯୋଃ ସଦୃଶଂ ପ୍ରେମ ଯଦି ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମ । ତଦା ଵୈ ସୁଖସମ୍ପତ୍ତିରୁଭଯୋରୁପଜାଯତେ
"ଓ ରାଜାମାନ୍ୟ, ଯଦି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ପ୍ରେମ ଥାଏ, ତେବେ ଦୁହେଁ ପାଇଁ ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।"
ତସ୍ମାଦ୍ଭାଵମିମଂ ମୁଞ୍ଚ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନେ । ସଦ୍ଭାଵଂ କୁରୁ ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍
"ତେଣୁ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଏହି ଭାବନାକୁ ଛାଡନ୍ତୁ। ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍ତମ ଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ଆପଣ ପାଇଛନ୍ତି।"
ଋଦ୍ଧିକ୍ଷଯସ୍ତୁ ପାପେନ ପୁଣ୍ଯେନାତିଵିଵର୍ଧନମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ପାପଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସନ୍ମତିଂ କୁରୁ ପାର୍ଥିଵ
"ପାପ ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧି ହ୍ରାସ ହୁଏ, ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିଯାଏ। ତେଣୁ, ରାଜା, ପାପ ଛାଡି ଉତ୍ତମ ମନ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ।"
ନହୁଷ ଉଵାଚ ଗୌତମସ୍ଯ ଯଦା ଭୁକ୍ତା ଦାରାଃ ଶକ୍ରେଣ ଦେଵତାଃ । ଵାଚସ୍ପତେସ୍ତୁ ସୋମେନ କ୍ଵ ଯୂଯଂ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ତଦା
ନହୁଷ କହିଲେ, "ଗୌତମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ର ଭୋଗ କଲେ, ଦେବତାମାନେ, ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଯେତେବେଳେ ସୋମ ଭୋଗ କଲେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ କେଉଁଠି ଥିଲେ?"
ପରୋପଦେଶେ କୁଶଲା ପ୍ରଭଵନ୍ତି ନରାଃ କିଲ । କର୍ତା ଚୈଵୋପଦେଷ୍ଟା ଚ ଦୁର୍ଲଭଃ ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍
ଅନ୍ୟମାନେ କୁହାକୁ ଉପଦେଶ ଦେବାରେ ଲୋକେ ବହୁତ ଚତୁର ଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜେ କାମ କରି, ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଶିଖାଇବା ଲୋକ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ମାମାଗଚ୍ଛତୁ ସା ଦେଵୀ ହିତଂ ସ୍ଯାଦଦ୍ଭୁତଂ ହି ଵଃ । ଏତସ୍ଯାଃ ପରମଂ ଦେଵାଃ ସୁଖମେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଦେବୀ ମୋ ପାଖକୁ ଆସୁନ୍ତୁ; ଏହା ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ମଧ୍ୟ ହେବ। ଏହି ଦେବୀ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ମିଳିବ।