ଦୁଃଖଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ଘୋରଂ ଭୃଗୁଶାପେନ ଭାରତ । ତଥେନ୍ଦ୍ରୋଽପି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାକୃତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହଦ୍ଭଯମ୍
ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପରୁ ସେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ପାଇଥିଲେ, ଭାରତ । ଏଭଳି, ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିବାରୁ ବଡ଼ ଭୟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ।
ନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ପ୍ରାପ ଗେହେଽସୌ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିସମନ୍ଵିତେ । ପୌଲୋମୀ ତଂ ସଭାହୀନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ଵାସଵମ୍
ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଘରରେ ସେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ନ ପାଇଲେ । ସଭା ନଥିବା ଦେଖି, ପୌଲୋମୀ ଭାସବକୁ କହିଲେ ।
ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ଭଯତ୍ରସ୍ତଂ ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞଂ ଵିଚେତସମ୍ । କିଂ ପ୍ରଭୋଽଦ୍ଯ ଭଯାର୍ତୋଽସି ମୃତସ୍ତେ ଦାରୁଣୋ ରିପୁଃ
ଭୟରେ ତଳମଳାଉଥିବା, ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମିତ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହରାଇ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା — ମହାପ୍ରଭୁ, ଆଜି ଏପରି ଭୟ କାହିଁକି? କି ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁ ତୁମକୁ ମାରିଦେଲେ କି?
କା ଚିନ୍ତା ଵର୍ତତେ କାନ୍ତ ତଵ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନ । କସ୍ମାଚ୍ଛୋଚସି ଲୋକେଶ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ପ୍ରାକୃତୋ ଯଥା
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ନିପୁଣ, ମୋ ପ୍ରିୟ, କଣ ଚିନ୍ତା ତୁମକୁ ଭରିଛି? ଲୋକଙ୍କର ନାଥ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ନେଉଛ?
ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ବଲଵାଞ୍ଛତ୍ରୁର୍ଯେନ ଚିନ୍ତାପରୋ ଭଵାନ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ନାରାତିର୍ବଲଵାନ୍ମେଽସ୍ତି ନ ଶାନ୍ତିର୍ନ ସୁଖଂ ତଥା
ଏପରି ଭୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ପାଇଁ ତୁମ ପାଖରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭଯାଦ୍ରାଜ୍ଞି ବିଭେମି ସତତଂ ଗୃହେ । ନ ନନ୍ଦନଂ ସୁଖକରଂ ନାମୃତଂ ନ ଗୃହଂ ଵନମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — ମୋ ପାଖରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁ କୌଣସି ନାହିଁ, ତଥାପି ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ମିଳୁନି। ରାଣୀ, ଘରେ ମୁଁ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମିତ। ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ, ଅମୃତ, ଘର କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ — କିଛି ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ତଥା ଗେଯଂ ନୃତ୍ଯମପ୍ସରସାଂ ପୁନଃ । ନ ତ୍ଵଂ ସୁଖକରା ନାରୀ ନାନା ଚ ସୁରଯୋଷିତଃ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଗୀତ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କର ନୃତ୍ୟ, ତୁମେ ପ୍ରିୟା, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ — କିଏଁ ମୋତେ ସୁଖ ଦେଉନାହିଁ।
ନ ତଥା କାମଧେନୁଶ୍ଚ ଦେଵଵୃକ୍ଷଃ ସୁଖପ୍ରଦଃ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କ୍ଵ ଶର୍ମ ମମ ଜାଯତେ
କାମଧେନୁ ଗାଁ, ଦେବବୃକ୍ଷ — ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ। ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କେଉଁଠି ମୋର ଶାନ୍ତି ମିଳିବ?
ଇତି ଚିନ୍ତାପରଃ କାନ୍ତେ ନ ଲଭେ ସୁଖମାତ୍ମନି । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ଶକ୍ରଃ ପ୍ରିଯାଂ ପରମକାତରାମ୍
ପ୍ରିୟା, ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି ମୁଁ ନିଜ ମନରେ କେବେ ସୁଖ ମିଳୁନି।
ନିର୍ଜଗାମ ଗୃହାନ୍ମନ୍ଦୋ ମାନସଂ ସର ଉତ୍ତମମ୍ । ପଦ୍ମନାଲେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽସୌ ଭଯାର୍ତଃ ଶୋକକର୍ଷିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି କଥା କହି, ଶକ୍ର ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଘରକୁ ଛାଡି ଦେଲେ। ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରମିତ, ସେ ଉତ୍ତମ ପଦ୍ମସର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଭିଭୂତଶ୍ଚ କଲ୍ମଷୈଃ । ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନୋ ଵସତ୍ଯପ୍ସୁ ଚେଷ୍ଟମାନ ଇଵୋରଗଃ
ପାପରେ ଅତିକ୍ରମିତ ଦେବେନ୍ଦ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିବାଯୋଗ୍ୟ ନଥିଲା। ସେ ଜଳ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଲେ, ଅଜଗର ପରି ଚୁପଚାପ।
ଅସହାଯସ୍ତୁରାଷାଡୈଚ୍ଚିନ୍ତାର୍ତୋ ଵିକଲେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ତତଃ ପ୍ରନଷ୍ଟେ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭଯାର୍ଦିତେ
ସହାୟ ନଥିବା, ଚିନ୍ତାରେ ତଳମଳାଉଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର — ତୁରାଷାଡ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ହରାଇଗଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମିତ।
ସୁରାଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରାଶ୍ଚାସନ୍ନୁତ୍ପାତାଶ୍ଚାଭଵନ୍ନଥ । ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵା ଭଯାର୍ତାଶ୍ଚାଭଵନ୍ଭୃଶମ୍
ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତାରେ ତଳମଳାଉଥିଲେ, ଦୁର୍ଘଟନା ଆସିଗଲା। ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହେଲେ।
ଅରାଜକଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵମଭିଭୂତମୁପଦ୍ରଵୈଃ । ଅଵର୍ଷଣଂ ତଦା ଜାତଂ ପୃଥିଵୀ କ୍ଷୀଣଵୈଭଵା
ସମସ୍ତ ଜଗତ ରାଜା ବିନା, ବିପଦରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ବର୍ଷା ହେଲାନାହିଁ, ପୃଥିବୀର ଶ୍ରୀ ହରାଇଗଲା।
ଵିଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ରୋତସୋ ନଦ୍ଯଃ ସରାଂସ୍ଯନୁଦକାନି ଵୈ । ଏଵଂ ତ୍ଵରାଜକେ ଜାତେ ଦେଵତା ମୁନଯସ୍ତଥା
ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ଧାରା ହରାଇଲେ, ସରୋବରମାନେ ଶୁଖିଗଲେ। ଏପରି ରାଜା ବିନା ଅବସ୍ଥାରେ, ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ—
ଵିଚାର୍ଯ ନହୁଷଂ ଚକ୍ରୁଃ ଶକ୍ରଂ ସର୍ଵେ ଦିଵୌକସଃ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନହୁଷୋ ରାଜା ଧର୍ମିଷ୍ଠୋଽପି ରଜୋବଲାତ୍
ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ସମସ୍ତ ଦିବିଯ ଜନ ନହୁଷକୁ ଶକ୍ର ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଧର୍ମିକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରଜୋଗୁଣର ପ୍ରଭାବରେ ନହୁଷ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ।
ବଭୂଵ ଵିଷଯାସକ୍ତଃ ପଞ୍ଚବାଣଶରାହତଃ । ଅପ୍ସରୋଭିର୍ଵୃତଃ କ୍ରୀଡନ୍ଦେଵୋଦ୍ଯାନେଷୁ ଭାରତ
କାମଦେବର ପଞ୍ଚବାଣରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ନହୁଷ ଭୋଗରେ ଲିନ ହେଲେ। ଅପ୍ସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ଦେବ ଉଦ୍ୟାନରେ ଖେଳୁଥିଲେ।
ଶକ୍ରପତ୍ନୀଗୁଣାଞ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଚକମେ ତାଂ ସ ପାର୍ଥିଵଃ । ଋଷୀନାହ କିମିନ୍ଦ୍ରାଣୀ ନୋପଗଚ୍ଛତି ମାଂ କିଲ
ଶକ୍ରପତ୍ନୀଙ୍କର ଗୁଣ ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ଋଷିମାନେ, 'ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ କାହିଁକି ମୋ ପାଖରେ ଆସୁନାହିଁ?' ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚାମରୈଃ ସର୍ଵୈଃ କୃତୋଽହଂ ଵାସଵସ୍ତ୍ଵିହ । ପ୍ରେଷଯଧ୍ଵଂ ସୁରାଃ କାମଂ ସେଵାର୍ଥଂ ମମ ଵୈ ଶଚୀମ୍
'ତୁମେ ଏବଂ ଅମରମାନେ ମୋତେ ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର କରିଛ। ଦେବମାନେ, ମୋ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଶଚୀକୁ ମୋ ସେବା ପାଇଁ ପଠାନ୍ତୁ।'
ପ୍ରିଯଂ ଚେନ୍ମମ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ମୁନଯୋଽମରାଃ । ଅହମିନ୍ଦ୍ରୋଽଦ୍ଯ ଦେଵାନାଂ ଲୋକାନାଂ ଚ ତଥେଶ୍ଵରଃ
'ମୁଁ ପ୍ରିୟ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ମୁଁ ଆଜି ଦେବମାନେ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ର, ନାଥ ହେଲି।'
ଆଗଚ୍ଛତୁ ଶଚୀ ମହ୍ଯଂ କ୍ଷିପ୍ରମଦ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍ । ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵା ଦେଵର୍ଷଯସ୍ତଥା
"ଶଚୀ ଆଜି ଶୀଘ୍ର ମୋ ଘରକୁ ଆସୁନ୍ତୁ," ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବଋଷିମାନେ ସେଉଁଠି—
ଗତ୍ଵା ଚିନ୍ତାତୁରାଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପୌଲୋମୀଂ ପ୍ରଣତାସ୍ତତଃ । ଇନ୍ଦ୍ରପତ୍ନି ଦୁରାଚାରୋ ନହୁଷସ୍ତ୍ଵାମିହେଚ୍ଛତି
ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଆ, ସେମାନେ ଶଚୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ନହୁଷ ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାର କରି ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।"
କୁପିତୋଽସ୍ମାନୁଵାଚେଦଂ ପ୍ରେଷଯଧ୍ଵଂ ଶଚୀମିହ । କିଂ କୁର୍ମସ୍ତଦଧୀନାଃ ସ୍ମୋ ଯେନେନ୍ଦ୍ରୋଽଯଂ କୃତଃ କିଲ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ଆମକୁ କହିଲେ, "ଶଚୀଙ୍କୁ ଏଠାରେ ପଠା।" ଆମେ କଣ କରିବୁ? ଏବେ ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର ହୋଇଥିବାରୁ ଆମେ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ମନା ଦେଵୀ ବୃହସ୍ପତିମୁଵାଚ ହ । ରକ୍ଷ ମାଂ ନହୁଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଵାସ୍ମି ଶରଣଂ ଗତା
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୁଃଖିତ ଦେବୀ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ନହୁଷରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି।"
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵି ନହୁଷାତ୍ପାପମୋହିତାତ୍ । ନ ତ୍ଵାଂ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵତ୍ସେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, "ଦେବୀ, ଆପଣ ନହୁଷଙ୍କୁ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ, ସେ ପାପରେ ମୁଗ୍ଧ। ମୁଁ କେବେ ବି ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡି ନିତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ, ପ୍ରିୟ।"
ଶରଣାଗତମାର୍ତଂ ଚ ଯୋ ଦଦାତି ନରାଧମଃ । ସ ଏଵ ନରକଂ ଯାତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣି ନ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ କଦାଚନ
ଯିଏ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଶରଣ ନେଇଥିବାକୁ ଛାଡିଦିଏ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଶୃଷ୍ଟି ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକକୁ ଯାଏ। ତେଣୁ, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଚଉଡ଼ିଆ କଟିବିଶିଷ୍ଟେ, ମୁଁ କେବେ ବି ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡିବି ନାହିଁ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଣ୍ଯା ଶକ୍ରଦର୍ଶନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ନହୁଷସ୍ତ୍ଵଥ ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁରୋସ୍ତୁ ଶରଣଂ ଗତାମ୍ । ଚୁକ୍ରୋଧ ସ୍ମରବାଣାର୍ତସ୍ତମାଙ୍ଗିରସମାଶୁ ଵୈ
ଏବେ ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ନହୁଷ ଶୁଣିଲେ ଯେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ, ସେ କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ତୁରନ୍ତ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ବଂଶଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଦେଵାନାହାଙ୍ଗିରାସୂନୁର୍ହନ୍ତଵ୍ଯୋଽଯଂ ମଯା କିଲ । ଇତୀନ୍ଦ୍ରାଣୀଂ ଗୃହେ ମୂଢୋ ରକ୍ଷତୀତି ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିବି। ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ଘରେ ରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି।"
ଇତି ତଂ କୁପିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଃ ସର୍ଷିପୁରୋଗମାଃ । ଅବ୍ରୁଵନ୍ନହୁଷଂ ଘୋରଂ ସାମପୂର୍ଵଂ ଵଚସ୍ତଦା
ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ମିଶି, ନହୁଷଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—
କ୍ରୋଧଂ ସଂହର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଯଜ ପାପମତିଂ ପ୍ରଭୋ । ନିନ୍ଦନ୍ତି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନମ୍
"ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କ୍ରୋଧ ଦମନ କରନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ, ଅସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଛାଡନ୍ତୁ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପରସ୍ତ୍ରୀ ଚିନ୍ତାକୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଇଛି।"