ସର୍ଵତ୍ରୈଵ କଥା ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରମଗମତ୍କିଲ । କିଂ କୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ଶକ୍ରେଣାଦ୍ଯ ଜିଘାଂସତା
ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର କଥା ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟାପିଗଲା । 'ଶକ୍ର କଣ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଚତୁର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ?'
ଵୃତ୍ରଂ ଛଲେନ ଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ମୁନିଭିଶ୍ଚ ପ୍ରତାରିତମ୍ । ଵେଦପ୍ରମାଣମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସ୍ଵୀକୃତଂ ସୌଗତଂ ମତମ୍
ବୃତ୍ର, ଯିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମୁନିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହେଇଥିଲେ, ଚଳ କରି ମାରାଗଲେ । ବେଦର ଅଧିକାରକୁ ଛାଡି, ବୌଦ୍ଧ ମତକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା ।
ଯଦଯଂ ନିହତଃ ଶନୁର୍ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵାତିସାହସାତ୍ । କୋ ନାମ ଵଚନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିପରୀତମଥାଚରେତ୍
ଏହି ଶକ୍ର, ଚଳ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଅତିସାହସ କରି ମାରିଦେଲେ । ଶପଥ ଦେଇ କଥା ଦେଇଥିବା ପରେ, କେହି ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ କି ?
ଵିନା ଶକ୍ରଂ ହରିଂ ଵାପି ଯଥାଯଂ ଵିନିପାତିତଃ । ଏଵଂଵିଧାଃ କଥାଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ ସମାଜେଷ୍ଵଭଵନ୍ଭୃଶମ୍
ଶକ୍ର କିମ୍ବା ହରି ନଥିବା ବେଳେ, ସେ ଏପରି ଭାବରେ ତଳେ ପଡିଗଲେ । ଏପରି ଅନେକ କଥା ସଭାମାନେ ବହୁ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କହାଯାଇଥିଲା ।
ଶୁଶ୍ରାଵେନ୍ଦ୍ରୋଽପି ଵିଵିଧାଃ ସ୍ଵକୀର୍ତେର୍ହାନିକାରକାଃ । ଯସ୍ଯ କୀର୍ତିର୍ହତା ଲୋକେ ଧିକ୍ତସ୍ଯୈଵ କୁଜୀଵିତମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନିଜ କୀର୍ତ୍ତିକୁ କ୍ଷତି କରୁଥିବା ଅନେକ କଥା ଶୁଣିଲେ । ଯାହାର କୀର୍ତ୍ତି ଲୋକରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ତାହାର ଜୀବନ ଅପମାନର ଯୋଗ୍ୟ ।
ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଥି ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଶତ୍ରୁଃ ସ୍ମେରମୁଖୋ ଭଵେତ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽପି ରାଜର୍ଷିଃ ପତିତଃ କୀର୍ତିସଂକ୍ଷଯାତ୍
ଏପରି ଜଣେ ଜଣେ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିବାକୁ ଦେଖିଲେ, ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ହସିବାକୁ ଚାହେ । ରାଜା ଋଷି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ପତିତ ହେଲେ ।
ସ୍ଵର୍ଗାଦକୃତପାପୋଽସୌ ପାପକୃତ୍କିଂ ନ ପାତ୍ଯତେ । ସ୍ଵଲ୍ପେଽପରାଧେଽପି ନୃପୋ ଯଯାତିଃ ପତିତଃ କିଲ
ଏହି ରାଜା କୌଣସି ପାପ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳେ ପଡିଗଲେ । ତେଣୁ ପାପ କରୁଥିବା ଜଣେ କିଏ ତଳେ ପଡିବେନି ? ଅଳ୍ପ ଅପରାଧରେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ଯୟାତି ପତିତ ହେଇଥିଲେ ।
ନୃପଃ କର୍କଟତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯୁଗାନଷ୍ଟାଦଶୈଵ ତୁ । ଭୃଗୁପତ୍ନୀଶିରଶ୍ଛେଦାଦ୍ଭଗଵାନ୍ହରିରଚ୍ଯୁତଃ
ଏକ ରାଜା ଅଠାର ଯୁଗ ଧରି କଙ୍କା ହେଇ ରହିଥିଲେ । ଭୃଗୁପତ୍ନୀଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେବାରୁ, ଭଗବାନ ହରି ଅଚ୍ୟୁତ ମଧ୍ୟ—
ବ୍ରହ୍ମଶାପାତ୍ପଶୋର୍ଯୋନୌ ସଞ୍ଜାତୋ ମକରାଦିଷୁ । ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଵାମନୋ ଭୂତ୍ଵା ଯାଚନାର୍ଥଂ ବଲେର୍ଗୃହେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରୁ ପଶୁର ଗର୍ଭରେ, ମକର ଆଦି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ବାଲିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇବା ପାଇଁ, ବାମନ ରୂପ ନେଇଥିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ।
ଗତଃ କିମପରଂ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଦୁଷ୍କୃତୀ ନରଃ । ରାମୋଽପି ଵନଵାସେଷୁ ସୀତାଵିରହଜଂ ବହୁ
ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷ କେଉଁ ଦୁଃଖ ନ ପାଇବ ? ରାମ ମଧ୍ୟ ବନବାସରେ ସୀତା ବିୟୋଗର ଦୁଃଖ ବହୁ ଭୋଗିଥିଲେ ।
ଦୁଃଖଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ଘୋରଂ ଭୃଗୁଶାପେନ ଭାରତ । ତଥେନ୍ଦ୍ରୋଽପି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାକୃତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହଦ୍ଭଯମ୍
ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପରୁ ସେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ପାଇଥିଲେ, ଭାରତ । ଏଭଳି, ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିବାରୁ ବଡ଼ ଭୟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ।
ନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ପ୍ରାପ ଗେହେଽସୌ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିସମନ୍ଵିତେ । ପୌଲୋମୀ ତଂ ସଭାହୀନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ଵାସଵମ୍
ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଘରରେ ସେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ନ ପାଇଲେ । ସଭା ନଥିବା ଦେଖି, ପୌଲୋମୀ ଭାସବକୁ କହିଲେ ।
ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ଭଯତ୍ରସ୍ତଂ ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞଂ ଵିଚେତସମ୍ । କିଂ ପ୍ରଭୋଽଦ୍ଯ ଭଯାର୍ତୋଽସି ମୃତସ୍ତେ ଦାରୁଣୋ ରିପୁଃ
ଭୟରେ ତଳମଳାଉଥିବା, ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମିତ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହରାଇ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା — ମହାପ୍ରଭୁ, ଆଜି ଏପରି ଭୟ କାହିଁକି? କି ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁ ତୁମକୁ ମାରିଦେଲେ କି?
କା ଚିନ୍ତା ଵର୍ତତେ କାନ୍ତ ତଵ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନ । କସ୍ମାଚ୍ଛୋଚସି ଲୋକେଶ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ପ୍ରାକୃତୋ ଯଥା
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ନିପୁଣ, ମୋ ପ୍ରିୟ, କଣ ଚିନ୍ତା ତୁମକୁ ଭରିଛି? ଲୋକଙ୍କର ନାଥ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ନେଉଛ?
ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ବଲଵାଞ୍ଛତ୍ରୁର୍ଯେନ ଚିନ୍ତାପରୋ ଭଵାନ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ନାରାତିର୍ବଲଵାନ୍ମେଽସ୍ତି ନ ଶାନ୍ତିର୍ନ ସୁଖଂ ତଥା
ଏପରି ଭୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ପାଇଁ ତୁମ ପାଖରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭଯାଦ୍ରାଜ୍ଞି ବିଭେମି ସତତଂ ଗୃହେ । ନ ନନ୍ଦନଂ ସୁଖକରଂ ନାମୃତଂ ନ ଗୃହଂ ଵନମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — ମୋ ପାଖରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁ କୌଣସି ନାହିଁ, ତଥାପି ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ମିଳୁନି। ରାଣୀ, ଘରେ ମୁଁ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମିତ। ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ, ଅମୃତ, ଘର କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ — କିଛି ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ତଥା ଗେଯଂ ନୃତ୍ଯମପ୍ସରସାଂ ପୁନଃ । ନ ତ୍ଵଂ ସୁଖକରା ନାରୀ ନାନା ଚ ସୁରଯୋଷିତଃ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଗୀତ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କର ନୃତ୍ୟ, ତୁମେ ପ୍ରିୟା, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ — କିଏଁ ମୋତେ ସୁଖ ଦେଉନାହିଁ।
ନ ତଥା କାମଧେନୁଶ୍ଚ ଦେଵଵୃକ୍ଷଃ ସୁଖପ୍ରଦଃ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କ୍ଵ ଶର୍ମ ମମ ଜାଯତେ
କାମଧେନୁ ଗାଁ, ଦେବବୃକ୍ଷ — ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ। ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କେଉଁଠି ମୋର ଶାନ୍ତି ମିଳିବ?
ଇତି ଚିନ୍ତାପରଃ କାନ୍ତେ ନ ଲଭେ ସୁଖମାତ୍ମନି । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ଶକ୍ରଃ ପ୍ରିଯାଂ ପରମକାତରାମ୍
ପ୍ରିୟା, ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି ମୁଁ ନିଜ ମନରେ କେବେ ସୁଖ ମିଳୁନି।
ନିର୍ଜଗାମ ଗୃହାନ୍ମନ୍ଦୋ ମାନସଂ ସର ଉତ୍ତମମ୍ । ପଦ୍ମନାଲେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽସୌ ଭଯାର୍ତଃ ଶୋକକର୍ଷିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି କଥା କହି, ଶକ୍ର ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଘରକୁ ଛାଡି ଦେଲେ। ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରମିତ, ସେ ଉତ୍ତମ ପଦ୍ମସର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଭିଭୂତଶ୍ଚ କଲ୍ମଷୈଃ । ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନୋ ଵସତ୍ଯପ୍ସୁ ଚେଷ୍ଟମାନ ଇଵୋରଗଃ
ପାପରେ ଅତିକ୍ରମିତ ଦେବେନ୍ଦ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିବାଯୋଗ୍ୟ ନଥିଲା। ସେ ଜଳ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଲେ, ଅଜଗର ପରି ଚୁପଚାପ।
ଅସହାଯସ୍ତୁରାଷାଡୈଚ୍ଚିନ୍ତାର୍ତୋ ଵିକଲେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ତତଃ ପ୍ରନଷ୍ଟେ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭଯାର୍ଦିତେ
ସହାୟ ନଥିବା, ଚିନ୍ତାରେ ତଳମଳାଉଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର — ତୁରାଷାଡ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ହରାଇଗଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମିତ।
ସୁରାଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରାଶ୍ଚାସନ୍ନୁତ୍ପାତାଶ୍ଚାଭଵନ୍ନଥ । ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵା ଭଯାର୍ତାଶ୍ଚାଭଵନ୍ଭୃଶମ୍
ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତାରେ ତଳମଳାଉଥିଲେ, ଦୁର୍ଘଟନା ଆସିଗଲା। ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହେଲେ।
ଅରାଜକଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵମଭିଭୂତମୁପଦ୍ରଵୈଃ । ଅଵର୍ଷଣଂ ତଦା ଜାତଂ ପୃଥିଵୀ କ୍ଷୀଣଵୈଭଵା
ସମସ୍ତ ଜଗତ ରାଜା ବିନା, ବିପଦରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ବର୍ଷା ହେଲାନାହିଁ, ପୃଥିବୀର ଶ୍ରୀ ହରାଇଗଲା।
ଵିଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ରୋତସୋ ନଦ୍ଯଃ ସରାଂସ୍ଯନୁଦକାନି ଵୈ । ଏଵଂ ତ୍ଵରାଜକେ ଜାତେ ଦେଵତା ମୁନଯସ୍ତଥା
ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ଧାରା ହରାଇଲେ, ସରୋବରମାନେ ଶୁଖିଗଲେ। ଏପରି ରାଜା ବିନା ଅବସ୍ଥାରେ, ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ—
ଵିଚାର୍ଯ ନହୁଷଂ ଚକ୍ରୁଃ ଶକ୍ରଂ ସର୍ଵେ ଦିଵୌକସଃ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନହୁଷୋ ରାଜା ଧର୍ମିଷ୍ଠୋଽପି ରଜୋବଲାତ୍
ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ସମସ୍ତ ଦିବିଯ ଜନ ନହୁଷକୁ ଶକ୍ର ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଧର୍ମିକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରଜୋଗୁଣର ପ୍ରଭାବରେ ନହୁଷ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ।
ବଭୂଵ ଵିଷଯାସକ୍ତଃ ପଞ୍ଚବାଣଶରାହତଃ । ଅପ୍ସରୋଭିର୍ଵୃତଃ କ୍ରୀଡନ୍ଦେଵୋଦ୍ଯାନେଷୁ ଭାରତ
କାମଦେବର ପଞ୍ଚବାଣରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ନହୁଷ ଭୋଗରେ ଲିନ ହେଲେ। ଅପ୍ସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ଦେବ ଉଦ୍ୟାନରେ ଖେଳୁଥିଲେ।
ଶକ୍ରପତ୍ନୀଗୁଣାଞ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଚକମେ ତାଂ ସ ପାର୍ଥିଵଃ । ଋଷୀନାହ କିମିନ୍ଦ୍ରାଣୀ ନୋପଗଚ୍ଛତି ମାଂ କିଲ
ଶକ୍ରପତ୍ନୀଙ୍କର ଗୁଣ ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ଋଷିମାନେ, 'ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ କାହିଁକି ମୋ ପାଖରେ ଆସୁନାହିଁ?' ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚାମରୈଃ ସର୍ଵୈଃ କୃତୋଽହଂ ଵାସଵସ୍ତ୍ଵିହ । ପ୍ରେଷଯଧ୍ଵଂ ସୁରାଃ କାମଂ ସେଵାର୍ଥଂ ମମ ଵୈ ଶଚୀମ୍
'ତୁମେ ଏବଂ ଅମରମାନେ ମୋତେ ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର କରିଛ। ଦେବମାନେ, ମୋ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଶଚୀକୁ ମୋ ସେବା ପାଇଁ ପଠାନ୍ତୁ।'
ପ୍ରିଯଂ ଚେନ୍ମମ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ମୁନଯୋଽମରାଃ । ଅହମିନ୍ଦ୍ରୋଽଦ୍ଯ ଦେଵାନାଂ ଲୋକାନାଂ ଚ ତଥେଶ୍ଵରଃ
'ମୁଁ ପ୍ରିୟ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ମୁଁ ଆଜି ଦେବମାନେ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ର, ନାଥ ହେଲି।'