ଅଜେଯଂ ସର୍ଵଥା ସର୍ଵଦେଵୈଶ୍ଚ ଦାନଵୈସ୍ତଥା । ଯଦି ଵୃତ୍ରଂ ନ ହନ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ମହାବଲମ୍
'ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ, ଯଦି ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ଧୋକା ଦେଇ ଭୃତ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ମାରିପାରିବିନାହିଁ—'
ନ ଶ୍ରେଯୋ ମମ ନୂନଂ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଥା ରିପୁରକ୍ଷଣାତ୍ । ଅପାଂ ଫେନଂ ତଦାପଶ୍ଯତ୍ସମୁଦ୍ରେ ପର୍ଵତୋପମମ୍
'ଶତ୍ରୁକୁ ରଖିଲେ ମୋ ପାଇଁ କେବେ ଭଲ ହେବନାହିଁ।' ତାପରେ ସେ ସମୁଦ୍ରରେ ପାଣିର ଫେନ, ପର୍ବତ ପରି ବଡ଼, ଦେଖିଲେ।
ନାଯଂ ଶୁଷ୍କୋ ନ ଚାର୍ଦ୍ରୋଽଯଂ ନ ଚ ଶସ୍ତ୍ରମିଦଂ ତଥା । ଅପାଂ ଫେନଂ ତଦା ଶକ୍ରୋ ଜଗ୍ରାହ କିଲ ଲୀଲଯା
'ଏହା ଶୁଖା ନୁହେଁ, ଏହା ଭିଜା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।' ତାପରେ ଶକ୍ର ହସି ହସି ପାଣିର ଫେନକୁ ଉଠାଇଲେ।
ପରାଂ ଶକ୍ତିଂ ଚ ସସ୍ମାର ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତଃ । ସ୍ମୃତମାତ୍ରା ତଦା ଦେଵୀ ସ୍ଵାଂଶଂ ଫେନେ ନ୍ଯଧାପଯତ୍
ପ୍ରମାଣ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେ ପରମ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ତାହା ସ୍ମରଣ ହେବା ସହିତ ଦେବୀ ନିଜ ଅଂଶକୁ ଫେନରେ ରଖିଲେ।
ଵଜ୍ରଂ ତଦାଵୃତଂ ତତ୍ର ଚକାର ହରିସଂଯୁତମ୍ । ଫେନାଵୃତଂ ପଵିଂ ତତ୍ର ଶକ୍ରଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ତଂ ପ୍ରତି
ସେଠି ହରିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବଜ୍ରକୁ ଆବୃତ କରିଲେ; ଶକ୍ର ଫେନରେ ଆବୃତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଭୃତ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଭେଦି ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ସହସା ନିପପାତାଶୁ ଵଜ୍ରାହତ ଇଵାଚଲଃ । ଵାସଵସ୍ତୁ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ବଭୂଵ ନିହତେ ତଦା
ବଜ୍ର ଘାତରେ ସେ ପର୍ବତ ପରି ହଠାତ୍ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବାସବ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ।
ଋଷଯଶ୍ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ତମସ୍ତୁଵନ୍ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତଵୈଃ । ହତଶତ୍ରୁଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ଵାସଵଃ ସହ ଦୈଵତୈଃ
ଋଷିମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଶତ୍ରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବାସବ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ଦେଵୀଂ ସମ୍ପୂଜଯାମାସ ଯତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧତୋ ରିପୁଃ । ପ୍ରସାଦଯାମାସ ତଦା ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି
ଯାହାର କୃପାରେ ଶତ୍ରୁ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, ଶକ୍ର ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ତାପରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତିରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଦେଵୋଦ୍ଯାନେ ପରାଶକ୍ତେଃ ପ୍ରାସାଦମକରୋଦ୍ଧରିଃ । ପଦ୍ମରାଗମଯୀଂ ମୂର୍ତିଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଵାସଵଃ
ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନରେ ହରି ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କଲେ; ବାସବ ପଦ୍ମରାଗ ପଥରରେ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ତ୍ରିକାଲଂ ମହତୀଂ ପୂଜାଂ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେଽପି ନିର୍ଜରାଃ । ତଦାପ୍ରଭୃତି ଦେଵାନାଂ ଶ୍ରୀଦେଵୀ କୁଲଦୈଵତମ୍
ତା ସମୟରୁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଦିନରେ ତିନିବାର ଭାରି ପୂଜା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏହିଠାରୁ ଦେବୀ ଦେବତାଙ୍କର କୁଳଦେବୀ ହେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଂ ତ୍ରିଭୁଵନଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପୂଜଯାମାସ ଵାସଵଃ । ତତୋ ହତେ ମହାଵୀର୍ଯେ ଵୃତ୍ରେ ଦେଵଭଯଙ୍କରେ
ବାସବ ତିନି ଭୁବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୟଙ୍କର ଭୃତ୍ତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ—
ପ୍ରଵଵୌ ଚ ଶିଵୋ ଵାଯୁର୍ଜହୃଷୁର୍ଦେଵତାସ୍ତଥା । ହତେ ତସ୍ମିନ୍ସଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସକିନ୍ନରାଃ
ଶିବଙ୍କ ପବନ ବହିଲା, ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦ କଲେ; ଭୃତ୍ତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ଵୃତ୍ରଃ ପରାଶକ୍ତିପ୍ରଵେଶଯୁତଫେନତଃ । ତଯା କୃତଵିମୋହାଚ୍ଚ ଶକ୍ରେଣ ସହସା ହତଃ
ଏଭଳି ଭୃତ୍ତ୍ର, ପରାଶକ୍ତିର ପ୍ରବେଶିତ ଫେନ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ମୋହରେ, ଶକ୍ର ଦ୍ୱାରା ହଠାତ୍ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା।
ତତୋ ଵୃତ୍ରନିହନ୍ତ୍ରୀତି ଦେଵୀ ଲୋକେଷୁ ଗୀଯତେ । ଶକ୍ରେଣ ନିହତତ୍ଵାଚ୍ଚ ଶକ୍ରେଣ ହତ ଉଚ୍ଯତେ
ତେଣୁ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ 'ଭୃତ୍ତ୍ର ନିହନ୍ତ୍ରୀ' ଭାବରେ ଗାଇଯାନ୍ତି; ଏବଂ ଶକ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେବାରୁ, ଭୃତ୍ତ୍ର 'ଶକ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ' କୁହାଯାଏ।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପଦ୍ମନାଲପ୍ରଵେଶାନନ୍ତରଂ ନହୁଷସ୍ଯ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରପଦେଽଭିଷେକଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଅଥ ତଂ ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଷ୍ଣୁପୁରୀଂ ଯଯୌ । ମନସା ଶଙ୍କମାନସ୍ତୁ ତସ୍ଯ ହତ୍ଯାକୃତଂ ଭଯମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତାପରେ ସେ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ପୁରକୁ ଗଲେ; ମନରେ ଭୟ ଓ ହତ୍ୟାର ପାପ ଭାବି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପି ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତୋ ଯଯାଵିନ୍ଦ୍ରପୁରୀଂ ତତଃ । ମୁନଯୋ ଭଯସଂଵିଗ୍ନା ହ୍ଯଭଵନ୍ନିହତେ ରିପୌ
ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଭରି ନିଜ ପୁରକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ମୁନିମାନେ ଶତ୍ରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ଭୟରେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
କିମସ୍ମାଭିଃ କୃତଂ ପାପଂ ଯଦସୌ ଵଞ୍ଚିତଃ କିଲ । ମୁନିଶବ୍ଦୋ ଵୃଥା ଜାତଃ ସୁରେଶସ୍ଯ ଚ ସଙ୍ଗମାତ୍
ଆମେ କଣ ଏମିତି କିଛି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛୁ, ଯାହାର ଫଳରେ ସେ ଠକାଯାଇଛି? ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବାରୁ ମୁନି ନାମଟି ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଗଲା।
ଅସ୍ମାକଂ ଵଚନାଦ୍ଵୃତ୍ରୋ ଵିଶ୍ଵାସମଗମତ୍କିଲ । ଵିଶ୍ଵାସଘାତିନଃ ସଙ୍ଗାଦ୍ଵଯଂ ଵିଶ୍ଵାସଘାତକାଃ
ଆମର କଥା ଶୁଣି ବୃତ୍ର ଆମପରେ ଭରସା କରିଥିଲା; ଭରସା ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବାରୁ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଭରସା ଭଙ୍ଗ କରିବାରେ ଲାଗିଗଲୁ।
ଧିଗିଯଂ ମମତା ପାପମୂଲମେଵମନର୍ଥକୃତ୍ । ଯଦସ୍ମାଭିଶ୍ଛଲଂ କୃତ୍ଵା ଶପଥୈର୍ଵଞ୍ଚିତୋଽସୁରଃ
ଏହି ଆତ୍ମସ୍ବାର୍ଥ ଉପରେ ଅପମାନ, ଏହା ଦୁଷ୍କର୍ମର ମୂଳ ଏବଂ ଅନର୍ଥ ଆଣେ; ଆମେ ଚତୁର୍ୟା ଓ ମିଥ୍ୟା ଶପଥ ଦେଇ ଅସୁରକୁ ଠକିଦେଇଛୁ।
ମନ୍ତ୍ରକୃଦ୍ବୁଦ୍ଧିଦାତା ଚ ପ୍ରେରକଃ ପାପକାରିଣାମ୍ । ପାପଭାକ୍ସ ଭଵେନ୍ନୂନଂ ପକ୍ଷକର୍ତା ତଥୈଵ ଚ
ଯିଏ ମନ୍ତ୍ର ରଚନା କରେ, ଉପଦେଶ ଦେଇଥାଏ, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳ ଭାଗିଦାର ହୁଏ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ପକ୍ଷ ନେଇଥିବା ଲୋକ।
ଵିଷ୍ଣୁନାପି କୃତଂ ପାପଂ ଯତ୍ସାହାଯ୍ଯମଵାପ୍ତଵାନ୍ । ଵଜ୍ରଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଯେନାସୌ ପାତିତଃ ସତ୍ତ୍ଵମୂର୍ତିନା
ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲେ, କାରଣ ସେ ସାହାଯ୍ୟ କରି, ବଜ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସତ୍ତ୍ୱମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆକୃତିରେ ହତ କରାଯାଇଥିଲା।
ନୂନଂ ସ୍ଵାର୍ଥପରଃ ପ୍ରାଣୀ ନ ପାପାତ୍ତ୍ରାସମଶ୍ନୁତେ । ହରିଣା ହରିସଙ୍ଗେନ ସର୍ଵଥା ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ନିଜ ସ୍ବାର୍ଥରେ ଲାଗିଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଭୟ କରେନାହିଁ; ହରିଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵାଵେଵ ସ୍ତଃ ପଦାର୍ଥାନାଂ ଦ୍ଵାଵେଵ ନିଧନଂ ଗତୌ । ପ୍ରଥମଶ୍ଚ ତୁରୀଯଶ୍ଚ ଯୌ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଂ ତୁ ଦୁର୍ଲଭୌ
ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି ମାତ୍ର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥାଏ: ପ୍ରଥମ ଓ ଚତୁର୍ଥ, ଏହି ଦୁଇଟି ତିନି ଲୋକରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଅର୍ଥକାମୌ ପ୍ରଶସ୍ତୌ ଦ୍ଵୌ ସର୍ଵେଷାଂ ସମ୍ମତୌ ପ୍ରିଯୌ । ଧର୍ମାଧର୍ମେତି ଵାଗ୍ଵାଦୋ ଦମ୍ଭୋଽଯଂ ମହତାମପି
ଧନ ଓ କାମ ଦୁଇଟି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ପ୍ରିୟ; ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଉପରେ କଥା କହିବା ମାନେ ବଡ଼ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଦେଖାଦେଖି।
ମୁନଯୋଽପି ମନସ୍ତାପମେଵଂ କୃତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵାନାଶ୍ରମାନେଵ ଵିମନସ୍କା ହତୋଦ୍ଯମାଃ
ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କର୍ମରେ ମନ ଦୁଃଖରେ ପିଡିତ ହୋଇ, ପୁନିପୁନି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ, ମନ ଭଙ୍ଗ ଓ ଉଦ୍ୟମ ହରାଇ।
ତ୍ଵଷ୍ଟା ତୁ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରମିନ୍ଦ୍ରେଣ ଭାରତ । ରୁରୋଦ ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତୋ ନିର୍ଵେଦମଗମତ୍ପୁନଃ
ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର, ନିଜ ପୁଅକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ହତ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଭରି ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ ନିରାଶାରେ ଡୁବିଗଲେ।
ଯତ୍ରାସୌ ପତିତସ୍ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତଥାଗତମ୍ । ସଂସ୍କାରଂ କାରଯାମାସ ଵିଧିଵତ୍ପାରଲୌକିକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ପଡିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଯାଇ ଦେଖି, ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଶବକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵାସ୍ଯ ସଲିଲଂ ଦତ୍ତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚୈଵୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକମ୍ । ଶଶାପେନ୍ଦ୍ରଂ ସ ଶୋକାର୍ତଃ ପାପିଷ୍ଠଂ ମିତ୍ରଘାତକମ୍
ସ୍ନାନ କରି, ଜଳ ଦେଇ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଦେହିକ କ୍ରିୟା କରି, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଶୋକରେ ଭରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଯିଏ ସବୁଠୁ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ମିତ୍ର ହତକାରୀ।
ଯଥା ମେ ନିହତଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଲୋଭ୍ଯ ଶପଥୈର୍ଭୃଶମ୍ । ତଥେନ୍ଦ୍ରୋଽପି ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତୁ ଵିଧିନିର୍ମିତମ୍
ମୋ ପୁଅକୁ ଯେପରି ଠକି ଓ ମିଥ୍ୟା ଶପଥ ଦେଇ ହତ କରାଯାଇଛି, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟରେ ଥିବା ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତୁ।
ଇତି ଶପ୍ତ୍ଵା ସୁରେଶାନଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା ତାପସମନ୍ଵିତଃ । ମେରୋଃ ଶିଖରମାସ୍ଥାଯ ତପସ୍ତେପେ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ଏଭଳି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମାନ୍ୟତାକୁ ଶାପ ଦେଇ, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗି, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଯାଇ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ତପ କଲେ।