ଏଵଂ ମେ ରୋଚତେ ସନ୍ଧିଃ ଶକ୍ରେଣ ସହ ନାନ୍ଯଥା । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଋଷଯସ୍ତଂ ତଦା ପ୍ରାହୁର୍ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଚାଦୃତାଃ
ଏହି ଭଳି ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଏହି ମିଳନ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗିଲା; ଅନ୍ୟ ଭଳି ହେବା ନାହିଁ। ବ୍ୟାସ ଉବାଚ: ତାହାପରେ ଋଷିମାନେ ସମ୍ମାନ ସହିତ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସମଯଂ ଶ୍ରାଵଯାମାସୁସ୍ତତ୍ରାନୀଯ ସୁରେଶ୍ଵରମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପି ଶପଥାଂସ୍ତତ୍ର ଚକାର ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ସେମାନେ ସୁରେଶ୍ବରଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି ସମ୍ମତି ଶୁଣାଇଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା ହୀନ ହୋଇ ସେଠାରେ ଶପଥ କଲେ।
ସାକ୍ଷିଣଂ ପାଵକଂ କୃତ୍ଵା ମୁନୀନାଂ ସନ୍ନିଧୌ କିଲ । ଵୃତ୍ରସ୍ତୁ ଵଚନୈସ୍ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାସମଗମତ୍ତଦା
ଋଷିମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି, ଭୃତ୍ର ତାଙ୍କର କଥାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିଲେ।
ବଭୂଵ ମିତ୍ରଵଚ୍ଛକ୍ରେ ସହଚର୍ଯାପରାଯଣଃ । କଦାଚିନ୍ନନ୍ଦନେ ଚୋଭୌ କଦାଚିଦ୍ଗନ୍ଧମାଦନେ
ଭୃତ୍ର ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା ଭାବରେ ଏକାଠି ରହିଲେ; ସମୟ ସମୟରେ ଦୁଇଜଣେ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ, କେବେ କେବେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରିଥିଲେ।
କଦାଚିଦୁଦଧେସ୍ତୀରେ ମୋଦମାନୌ ଵିଚେରତୁଃ । ଏଵଂ କୃତେ ଚ ସନ୍ଧାନେ ଵୃତ୍ରଃ ପ୍ରମୁଦିତୋଽଭଵତ୍
କେବେ କେବେ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଦୁଇଜଣେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ଏଭଳି ମିଳନ ହେବା ପରେ, ଭୃତ୍ର ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଶକ୍ରୋଽପି ଵଧକାମସ୍ତୁ ତଦୁପାଯାନଚିନ୍ତଯତ୍ । ରନ୍ଧ୍ରାନ୍ଵେଷୀ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନସ୍ତଦାସୀନ୍ମଘଵା ଭୃଶମ୍
କିନ୍ତୁ ଶକ୍ର ମନରେ ମାରିବା ଇଚ୍ଛା ରଖି, ଏହା ପାଇଁ ଉପାୟ ଭାବିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ମଘବା ଦ୍ୱାର ଖୋଜି, ବହୁତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯତସ୍ତସ୍ଯ କାଲଃ ସମଭିଵର୍ତତ । ଵିଶ୍ଵାସଂ ପରମଂ ପ୍ରାପ ଵୃତ୍ରଃ ଶକ୍ରେଽତିଦାରୁଣେ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ ସମୟ ଯାଇଗଲା। ଭୃତ୍ର ଶକ୍ରଙ୍କୁ ବହୁତ ବିଶ୍ୱାସ କରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ର ବହୁତ କଠିନ।
ଏଵଂ କତିଚିଦବ୍ଦାନି ଗତାନି ସମଯେ କୃତେ । ଵୃତ୍ରସ୍ଯ ମରଣୋପାଯାନ୍ମନସୀନ୍ଦ୍ରୋଽପ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ଏଭଳି ସମ୍ମତି ହେବା ପରେ କିଛି ବର୍ଷ ଯାଇଗଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୃତ୍ରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଉପାୟ ମନରେ ଭାବିଲେ।
ତ୍ଵଷ୍ଟୈକଦା ସୁତଂ ପ୍ରାହ ଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ପାକଶାସନେ । ପୁତ୍ର ଵୃତ୍ର ମହାଭାଗ ଶୃଣୁ ମେ ଵଚନଂ ହିତମ୍
ଏକଦିନ ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ, ଯିଏ ସୁରେଶ୍ବରଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ, କହିଲେ: 'ପୁଅ ଭୃତ୍ର, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବାନ, ମୋର ଉପକୃତ କଥା ଶୁଣ।'
ନ ଵିଶ୍ଵାସସ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯଃ କୃତଵୈରେ କଥଞ୍ଚନ । ମଘଵା କୃତଵୈରସ୍ତେ ସଦାସୂଯାପରଃ ପରୈଃ
'ଶତ୍ରୁ ସହିତ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମଘବା ଶତ୍ରୁତା ରଖି, ସଦା ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି ଇର୍ଷ୍ୟା କରେ।'
ଲୋଭାନ୍ମତ୍ତୋ ଦ୍ଵେଷରତଃ ପରଦୁଃଖୋତ୍ସଵାନ୍ଵିତଃ । ପରଦାରଲମ୍ପଟଃ ସ ପାପବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରତାରକଃ
'ଲୋଭରେ ମତ୍ତ, ଦ୍ୱେଷରେ ଲାଗିଥିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଆନନ୍ଦ କରି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନୀ ସହିତ ଆସକ୍ତ, ସେ ପାପ ମନ ରଖିଥିବା ଠକ୍।'
ରନ୍ଧ୍ରାନ୍ଵେଷୀ ଦ୍ରୋହପରୋ ମାଯାଵୀ ମଦଗର୍ଵିତଃ । ଯଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯୋଦରେ ମାତୁର୍ଗର୍ଭଚ୍ଛେଦଂ ଚକାର ହ
'ଅବସର ଖୋଜି, ଦ୍ରୋହ କରିବାରେ ଲାଗିଥିବା, ଚତୁର, ମଦରେ ଅଭିମାନୀ—ଯିଏ ମାଆଁର ଗର୍ଭରେ ଯାଇ, ଗର୍ଭକଟନ କରିଥିଲା।'
ସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ କ୍ରନ୍ଦମାନମନାତୁରଃ । ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ର ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵାସସ୍ତୁ କଥଞ୍ଚନ
'ସାତ ବାର, ସାତ ବାର, ଅସୁସ୍ଥ ନ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲା। ତେଣୁ, ପୁଅ, କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
କୃତପାପସ୍ଯ କା ଲଜ୍ଜା ପୁନଃ ପୁତ୍ର ପ୍ରକୁର୍ଵତଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ପ୍ରବୋଧିତଃ ପିତ୍ରା ଵଚନୈର୍ହେତୁସଂଯୁତୈଃ
'ପାପ କରିଥିବା ଲୋକ ପୁନି କରିବାବେଳେ କଣ ଲଜ୍ଜା ରହେ, ପୁଅ?' ବ୍ୟାସ ଉବାଚ: ଏଭଳି ତାଙ୍କ ପିତା ତର୍କ ସହିତ କଥା କହି ଜଣାଇଲେ।
ନ ବୁବୋଧ ତଦା ଵୃତ୍ର ଆସନ୍ନମରଣଃ କିଲ । ସ କଦାଚିତ୍ସମୁଦ୍ରାନ୍ତେ ତମପଶ୍ଯନ୍ମହାସୁରମ୍
ସେ ବେଳେ ଭୃତ୍ର ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଥିଲା। ଏକଦିନ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ସେ ଏହି ବଡ଼ ଅସୁରକୁ ଦେଖିଲେ।
ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲ ଉପାଵୃତ୍ତେ ମୁହୂର୍ତେଽତୀଵ ଦାରୁଣେ । ତତଃ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମଘଵା ଵରଦାନଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିଲା, ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ। ତାପରେ ମଘବା, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ମିଳିଥିବା ବର ମନେ ପକାଇ, ଭାବିଲେ—
ସନ୍ଧ୍ଯେଯଂ ଵର୍ତତେ ରୌଦ୍ରା ନ ରାତ୍ରିର୍ଦିଵସୋ ନ ଚ । ହନ୍ତଵ୍ଯୋଽଯଂ ମଯା ଚାଦ୍ଯ ବଲେନୈଵ ନ ସଂଶଯଃ
'ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ସନ୍ଧ୍ୟା ଚାଲିଛି; ଏହା ରାତି ନୁହେଁ, ଦିନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆଜି ମୁଁ ତାକୁ ଶକ୍ତିରେ ମାରିବି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଏକାକୀ ଵିଜନେ ଚାତ୍ର ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସମଯୋଚିତଃ । ଏଵଂ ଵିଚାର୍ଯ ମନସା ସସ୍ମାର ହରିମଵ୍ଯଯମ୍
'ସେ ଏଠାକୁ ଏକା ଏକା, ଜନଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଆସିଛି।' ଏଭଳି ମନରେ ଭାବି, ଅବିନାଶୀ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ତତ୍ରାଜଗାମ ଭଗଵାନଦୃଶ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଵଜ୍ରମଧ୍ଯେ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାସୌ ସଂସ୍ଥିତୋ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ
ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ପରମ ପୁରୁଷ, ଭଗବାନ ହରି ଆସିଲେ; ବଜ୍ରର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠି ନିଜ ସ୍ଥାନ ନେଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ବୁଦ୍ଧିଂ ଚକାରାଶୁ ତଦା ଵୃତ୍ରଵଧଂ ପ୍ରତି । ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା କଥଂ ହନ୍ଯାଂ ରିପୁଂ ରଣେ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତୁରନ୍ତ ଭୃତ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କଲେ; ମନେ ଭାବିଲେ—'ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ମୁଁ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିପାରିବି?'
ଅଜେଯଂ ସର୍ଵଥା ସର୍ଵଦେଵୈଶ୍ଚ ଦାନଵୈସ୍ତଥା । ଯଦି ଵୃତ୍ରଂ ନ ହନ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ମହାବଲମ୍
'ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ, ଯଦି ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ଧୋକା ଦେଇ ଭୃତ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ମାରିପାରିବିନାହିଁ—'
ନ ଶ୍ରେଯୋ ମମ ନୂନଂ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଥା ରିପୁରକ୍ଷଣାତ୍ । ଅପାଂ ଫେନଂ ତଦାପଶ୍ଯତ୍ସମୁଦ୍ରେ ପର୍ଵତୋପମମ୍
'ଶତ୍ରୁକୁ ରଖିଲେ ମୋ ପାଇଁ କେବେ ଭଲ ହେବନାହିଁ।' ତାପରେ ସେ ସମୁଦ୍ରରେ ପାଣିର ଫେନ, ପର୍ବତ ପରି ବଡ଼, ଦେଖିଲେ।
ନାଯଂ ଶୁଷ୍କୋ ନ ଚାର୍ଦ୍ରୋଽଯଂ ନ ଚ ଶସ୍ତ୍ରମିଦଂ ତଥା । ଅପାଂ ଫେନଂ ତଦା ଶକ୍ରୋ ଜଗ୍ରାହ କିଲ ଲୀଲଯା
'ଏହା ଶୁଖା ନୁହେଁ, ଏହା ଭିଜା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।' ତାପରେ ଶକ୍ର ହସି ହସି ପାଣିର ଫେନକୁ ଉଠାଇଲେ।
ପରାଂ ଶକ୍ତିଂ ଚ ସସ୍ମାର ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତଃ । ସ୍ମୃତମାତ୍ରା ତଦା ଦେଵୀ ସ୍ଵାଂଶଂ ଫେନେ ନ୍ଯଧାପଯତ୍
ପ୍ରମାଣ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେ ପରମ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ତାହା ସ୍ମରଣ ହେବା ସହିତ ଦେବୀ ନିଜ ଅଂଶକୁ ଫେନରେ ରଖିଲେ।
ଵଜ୍ରଂ ତଦାଵୃତଂ ତତ୍ର ଚକାର ହରିସଂଯୁତମ୍ । ଫେନାଵୃତଂ ପଵିଂ ତତ୍ର ଶକ୍ରଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ତଂ ପ୍ରତି
ସେଠି ହରିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବଜ୍ରକୁ ଆବୃତ କରିଲେ; ଶକ୍ର ଫେନରେ ଆବୃତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଭୃତ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଭେଦି ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ସହସା ନିପପାତାଶୁ ଵଜ୍ରାହତ ଇଵାଚଲଃ । ଵାସଵସ୍ତୁ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ବଭୂଵ ନିହତେ ତଦା
ବଜ୍ର ଘାତରେ ସେ ପର୍ବତ ପରି ହଠାତ୍ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବାସବ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ।
ଋଷଯଶ୍ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ତମସ୍ତୁଵନ୍ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତଵୈଃ । ହତଶତ୍ରୁଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ଵାସଵଃ ସହ ଦୈଵତୈଃ
ଋଷିମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଶତ୍ରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବାସବ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ଦେଵୀଂ ସମ୍ପୂଜଯାମାସ ଯତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧତୋ ରିପୁଃ । ପ୍ରସାଦଯାମାସ ତଦା ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି
ଯାହାର କୃପାରେ ଶତ୍ରୁ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, ଶକ୍ର ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ତାପରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତିରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଦେଵୋଦ୍ଯାନେ ପରାଶକ୍ତେଃ ପ୍ରାସାଦମକରୋଦ୍ଧରିଃ । ପଦ୍ମରାଗମଯୀଂ ମୂର୍ତିଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଵାସଵଃ
ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନରେ ହରି ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କଲେ; ବାସବ ପଦ୍ମରାଗ ପଥରରେ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ତ୍ରିକାଲଂ ମହତୀଂ ପୂଜାଂ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେଽପି ନିର୍ଜରାଃ । ତଦାପ୍ରଭୃତି ଦେଵାନାଂ ଶ୍ରୀଦେଵୀ କୁଲଦୈଵତମ୍
ତା ସମୟରୁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଦିନରେ ତିନିବାର ଭାରି ପୂଜା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏହିଠାରୁ ଦେବୀ ଦେବତାଙ୍କର କୁଳଦେବୀ ହେଲେ।