ଯୁଵଯୋର୍ଦୁଃଖଦଂ କାମଂ ଚିନ୍ତାଵୃଦ୍ଧିକରଂ ପରମ୍ । ନ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵପିଷି ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ନ ଚାପି ମଘଵା ତଥା
ତୁମେ ଓ ଶକ୍ର, ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବିରୋଧ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ଚିନ୍ତା ବଢ଼ାଉଛି । ତୁମେ ମଧୁର ନିଦ୍ରା ପାଉନାହାଁ, ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ।
ସୁଖଂ ସ୍ଵପିତି ଚିନ୍ତାର୍ତୋ ଦ୍ଵଯୋର୍ଯଦ୍ଵୈରିଜଂ ଭଯମ୍ । ଯୁଵଯୋର୍ଯୁଧ୍ଯତୋଃ କାଲୋ ଵ୍ଯତୀତସ୍ତୁ ମହାନିହ
ଚିନ୍ତାରେ ଥିବା ଲୋକ ନିଦ୍ରା ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଆନନ୍ଦ ପାଉନାହାଁ । ତୁମେ ଓ ଶକ୍ରଙ୍କର ବିରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟ ରହିଛି । ଏଠାରେ ତୁମେ ଦୁହେଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିବା ସମୟ ଚାଲିଗଲା ।
ପୀଡ୍ଯନ୍ତେ ଚ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସଦେଵାସୁରମାନଵାଃ । ସଂସାରେଽତ୍ର ସୁଖଂ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଦୁଃଖଂ ହେଯମିତି ସ୍ଥିତିଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନେ ଏହି ବିରୋଧରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛନ୍ତି । ଏହି ସଂସାରରେ ସୁଖକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଓ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିବା ହିଁ ଉଚିତ ।
ନ ସୁଖଂ କୃତଵୈରସ୍ଯ ଭଵତୀତି ଵିନିର୍ଣଯଃ । ସଂଗ୍ରାମରସିକାଃ ଶୂରାଃ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ନ ପଣ୍ଡିତାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ବିରୋଧ ରହିଛି, ସେଠାରେ କେବେ ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ — ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ । ଯୁଦ୍ଧକୁ ଭଲପାଉଥିବା ବୀରମାନେ ଏହାର ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ନୁହେଁ ।
ଯୁଦ୍ଧଂ ଶୃଙ୍ଗାରଚତୁରା ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥଵିଘାତକମ୍ । ପୁଷ୍ପୈରପି ନ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ କିଂ ପୁନର୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଯୁଦ୍ଧ ରତିରେ ଦକ୍ଷ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ବାଧା ଦେଇଥାଏ । ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତେବେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା କିପରି କରିବେ ?
ଯୁଦ୍ଧେ ଵିଜଯସନ୍ଦେହୋ ନିଶ୍ଚଯଂ ବାଣତାଡନମ୍ । ଦୈଵାଧୀନମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତଥା ଜଯପରାଜଯୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ବାଣର ଘାଏଁ ନିଶ୍ଚିତ । ଏହି ସମସ୍ତ ସଂସାର ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଜୟ ଓ ପରାଜୟ ମଧ୍ୟ ।
ଦୈଵାଧୀନାଵିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ କଦାଚନ । କାଲେଽଥ ଭୋଜନଂ ସ୍ନାନଂ ଶଯ୍ଯାଯାଂ ଶଯନଂ ତଥା
ଏହି ଦୁହିଁ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ବୋଲି ଜାଣି, କେବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଖାଇବା, ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଶେଇବା ଉଚିତ ।
ପରିଚର୍ଯାପରା ଭାର୍ଯା ସଂସାରେ ସୁଖସାଧନମ୍ । କିଂ ସୁଖଂ ଯୁଧ୍ଯତଃ ସଂଖ୍ଯେ ବାଣଵୃଷ୍ଟିଭଯଙ୍କରେ
ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏହି ସଂସାରରେ ସୁଖର ଉପାୟ । ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣର ବର୍ଷା ଭୟ ମଧ୍ୟରେ କଣ ସୁଖ ରହିଛି ?
ଖଡ୍ଗପାତାତିରୌଦ୍ରେ ଚ ତଥାରାତିସୁଖପ୍ରଦେ । ସଂଗ୍ରାମେ ମରଣାତ୍ସ୍ଵର୍ଗସୁଖପ୍ରାପ୍ତିରିତି ସ୍ଫୁଟମ୍
ଖଡ୍ଗର ଭୟଙ୍କର ଘାଏଁ ଓ ଶତ୍ରୁର ସୁଖରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ କହାଯାଏ — ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ମିଳେ ।
ପ୍ରଲୋଭନପରଂ ଵାକ୍ଯଂ ନୋଦନାର୍ଥଂ ନିରର୍ଥକମ୍ । ଛିତ୍ତ୍ଵା ଦେହଂ ଵ୍ଯଥାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶୃଗାଲକରଟାଦିଭିଃ
ଏପରି କଥାମାନେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ, କିଛି ଉପଦେଶ ନୁହେଁ, ଅର୍ଥହୀନ । ଦେହ କଟି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, ଶବ ଶୃଗାଳ ଓ ଗୃଧ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ ।
ପଶ୍ଚାତ୍ସ୍ଵର୍ଗସୁଖାଵାପ୍ତିଂ କୋ ଵା ଵାଞ୍ଛତି ମନ୍ଦଧୀଃ । ସଖ୍ଯଂ ଭଵତୁ ତେ ଵୃତ୍ର ଶକ୍ରେଣ ସହ ନିତ୍ଯଦା
ଏପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ପରେ କିଏ ମୂଢ଼ ମନେ ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ଆଶା କରିବ ? ବୃତ୍ର, ତୁମେ ଓ ଶକ୍ର ସଦା ସଂଘର୍ଷ ଛାଡ଼ି ମିତ୍ରତା କର ।
ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି ସୁଖଂ ତ୍ଵଂ ଚ ଶକ୍ରଶ୍ଚାପି ନିରନ୍ତରମ୍ । ଵଯଂ ଚ ତାପସାଃ ସର୍ଵେ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ନିଜାଶ୍ରମେ
ତୁମେ ଓ ଶକ୍ର ସଦା ସୁଖ ପାଇବ । ଆମେ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ସୁଖରେ ରହିବୁ ।
ସୁଖଵାସଂ ଗମିଷ୍ଯାମଃ ଶାନ୍ତେ ଵୈରେଽଧୁନୈଵ ଵାମ୍ । ସଂଗ୍ରାମେ ଯୁଵଯୋର୍ଧୀର ଵର୍ତମାନେ ଦିଵାନିଶମ୍
ଆମେ ଏବେ ଆନନ୍ଦର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଦୁହେଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶତ୍ରୁତା ଶାନ୍ତ ହେଉ। କାରଣ, ଦିନ ରାତି ଦୁହେଁଙ୍କର ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି।
ପୀଡ୍ଯନ୍ତେ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ କିନ୍ନରା ନରାଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଶାନ୍ତିକାମାନାଂ ସଖ୍ଯମିଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ମଣିଷମାନେ ଦୁଃଖ ପାଉଛନ୍ତି। ସମସ୍ତଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଆମେ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁଛୁ।
ମୁନଯସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଶକ୍ରଶ୍ଚ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତୁ ସୁଖଂ କିଲ । ମଧ୍ଯସ୍ଥାଶ୍ଚ ଵଯଂ ଵୃତ୍ର ଯୁଵଯୋଃ ସଖ୍ଯକାରଣେ
ଋଷିମାନେ, ତୁମେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୁଖ ପାଉ। ଆମେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ରହି, ବୃତ୍ର, ତୁମେ ଓ ତାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁଛୁ।
ଶପଥଂ କାରଯିତ୍ଵାତ୍ର ଯୋଜଯାମୋ ମିଥଃ ପ୍ରିଯମ୍ । ଶକ୍ରସ୍ତୁ ଶପଥାନ୍କୃତ୍ଵା ଯଥୋକ୍ତାଂଶ୍ଚ ତଵାଗ୍ରତଃ
ଏଠାରେ ଦୁହେଁଙ୍କୁ ଶପଥ କରାଇ, ପରେ ମିତ୍ରତାରେ ଏକତ୍ର କରିଦେବା। ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଯେପରି ଉଚିତ, ସେପରି ଶପଥ କରିବେ।
ଚିତ୍ତଂ ତେ ପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତଂ କରିଷ୍ଯତି ତୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ସତ୍ଯାଧାରା ଧରା ନୂନଂ ସତ୍ଯେନ ଚ ଦିଵାକରଃ
ତୁମ ମନ ଏବେ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଏହିପରି କାମ କରିବ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ପୃଥିବୀ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଟିକିଛି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ତପତ୍ଯଯଂ ଯଥାକାଲଂ ଵାଯୁଃ ସତ୍ଯେନ ଵାତ୍ଯଥ । ଉଦନ୍ଵାନପି ମର୍ଯାଦାଂ ସତ୍ଯେନୈଵ ନ ମୁଞ୍ଚତି
ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାପିବା, ବାୟୁ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବହେ। ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସୀମା ଛାଡ଼େନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ଯେନ ସଖ୍ଯଂ ଵା ଭଵତ୍ଵଦ୍ଯ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଏକତ୍ର ଶଯନଂ କ୍ରୀଡା ଜଲକେଲିଂ ସୁଖାସନମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ଆଜି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁହେଁ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ମିତ୍ରତା କର। ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଶୋଇବା, ଖେଳିବା, ଜଳ କ୍ରୀଡ଼ା ଓ ସୁଖ ଆସନ ସେୟାର କର।
ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ସର୍ଵଥା କାର୍ଯଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସଖ୍ଯମେତ୍ଯ ଚ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ମହର୍ଷିଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାନୁଵାଚ ମହାମତିଃ
ତୁମେ ଦୁହେଁ ସଦା ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ମିତ୍ରତା ହୋଇ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅଵଶ୍ଯଂ ଭଗଵନ୍ତୋ ମେ ମାନନୀଯାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ । ଭଵନ୍ତୋ ମୁନଯଃ କ୍ଵାପି ନ ମିଥ୍ଯାଵାଦିନୋ ଭୃଶମ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଭଗବତମାନେ, ଆପଣମାନେ ତପସ୍ବୀ ମୋ ପାଖରେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ। ଆପଣମାନେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ।
ସଦାଚାରାଃ ସୁଶାନ୍ତାଶ୍ଚ ନ ଵିଦୁଶ୍ଛଲକାରଣମ୍ । କୃତଵୈରେ ଶଠେ ସ୍ତବ୍ଧେ କାମୁକେ ଚ ଗତତ୍ଵିଷି
ଆପଣମାନେ ସଦା ଭଲ ଆଚରଣ ଓ ଶାନ୍ତ, ଚଳାକି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଶତ୍ରୁତା, ଧୂର୍ତ୍ତତା, ଅଭିମାନ, କାମନା ଓ ତେଜ ହାରାଇଛି, ସେଠି...
ନିର୍ଲଜ୍ଜେ ନୈଵ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସଖ୍ଯଂ ମତିମତା ସଦା । ନିର୍ଲଜ୍ଜୋଽଯଂ ଦୁରାଚାରୋ ବ୍ରହ୍ମହା ଲମ୍ପଟଃ ଶଠଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର କେବେ ମିତ୍ରତା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଲୋକ ଲଜ୍ଜାହୀନ, ଖରାପ ଆଚରଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ଅଶ୍ଳୀଳ ଓ ଧୂର୍ତ୍ତ।
ନ ଵିଶ୍ଵାସସ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଥୈଵେଦୃଶେ ଜନେ । ଭଵନ୍ତୋ ନିପୁଣାଃ ସର୍ଵେ ନ ଦ୍ରୋହମତଯଃ ସଦା
ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଓ କେବେ ଦ୍ରୋହ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅନଭିଜ୍ଞାସ୍ତୁ ଶାନ୍ତତ୍ଵାଚ୍ଚିତ୍ତାନାମତିଵାଦିନାମ୍ । ମୁନଯ ଊଚୁଃ ଜନ୍ତୁଃ କୃତସ୍ଯ ଭୋକ୍ତା ଵୈ ଶୁଭସ୍ଯ ତ୍ଵଶୁଭସ୍ଯ ଚ
ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବ ଥିବାରୁ ଆପଣମାନେ ଅତିକଥନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମନ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେ, ସେଠାରେ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ।
ଦ୍ରୋହଂ କୃତ୍ଵା କୁତଃ ଶାନ୍ତିମାପ୍ନୁଯାନ୍ନଷ୍ଟଚେତନଃ । ଵିଶ୍ଵାସଘାତକର୍ତାରୋ ନରକଂ ଯାନ୍ତି ନିଶ୍ଚଯମ୍
ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରାଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ କେମିତି ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବ? ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।
ଦୁଃଖଂ ଚ ସମଵାପ୍ନୋତି ନୂନଂ ଵିଶ୍ଵାସଘାତକଃ । ନିଷ୍କୃତିର୍ବ୍ରହ୍ମହନ୍ତୄଣାଂ ସୁରାପାନାଂ ଚ ନିଷ୍କୃତିଃ
ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଦୁଃଖ ପାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଓ ମଦପାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି,
ଵିଶ୍ଵାସଘାତିନାଂ ନୈଵ ମିତ୍ରଦ୍ରୋହକୃତାମପି । ସମଯଂ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଜ୍ଞ ଯଥା ତେ ଚେତସି ଧ୍ରୁଵମ୍
କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଓ ମିତ୍ର ଦ୍ରୋହ କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ। ସର୍ବଜ୍ଞ, ତୁମ ମନରେ ଯେଉଁ ସମ୍ମତି ଅଛି, ସେଠିକି ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
ତେନୈଵ ସମଯେନାଦ୍ଯ ସନ୍ଧିଃ ସ୍ଯାଦୁଭଯୋଃ କିଲ । ଵୃତ୍ର ଉଵାଚ ନ ଶୁଷ୍କେଣ ନ ଚାର୍ଦ୍ରେଣ ନାଶ୍ମନା ନ ଚ ଦାରୁଣା
ସେଇ ସମ୍ମତି ଅନୁଯାୟୀ, ଆଜି ଦୁହେଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚୁକ୍ତି ହେଉ। ବୃତ୍ର କହିଲେ: ଶୁଖିଲା, ଭିଜା, ପାଥର କିମ୍ବା କାଠ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମରିବି ନାହିଁ,
ନ ଵଜ୍ରେଣ ମହାଭାଗ ନ ଦିଵା ନିଶି ନୈଵ ଚ । ଵଧ୍ଯୋ ଭଵେଯଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ଶକ୍ରସ୍ଯ ସହ ଦୈଵତୈଃ
ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଦିନରେ କିମ୍ବା ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମରିବି ନାହିଁ।