ରକ୍ତାମ୍ବରପରୀଧାନା ରକ୍ତଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତା । ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୀ ଦେଵୀ କରୁଣାରସସାଗରା
ସେ ଲାଲ ଆମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିଲେ । ଦେବୀ ମୃଦୁ ମୁହଁ ଓ କରୁଣାର ସାଗର ଥିଲେ ।
ସର୍ଵଶୃଙ୍ଗାରଵେଷାଢ୍ଯା ସର୍ଵଦ୍ଵୈତାରଣିଃ ପରା । ସର୍ଵଜ୍ଞା ସର୍ଵକର୍ତ୍ରୀ ଚ ସର୍ଵାଧିଷ୍ଠାନରୂପିଣୀ
ସମସ୍ତ ଶୃଙ୍ଗାର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିତୀୟତାର ନାଶକ ପରାଶକ୍ତି, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ଓ ସମସ୍ତ ଆଧାରର ରୂପ ଥିଲେ ।
ସର୍ଵଵେଦାନ୍ତସଂସିଦ୍ଧା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀ । ପ୍ରଣେମୁସ୍ତାଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ସୁରା ଦେଵୀଂ ପୁରଃସ୍ଥିତାମ୍
ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦର ରୂପା, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି ନମସ୍କାର କଲେ ।
ତାନାହ ପ୍ରଣତାନମ୍ବା କିଂ ଵଃ କାର୍ଯଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ମାମ୍ । ଦେଵା ଊଚୁଃ ମୋହଯୈନଂ ରିପୁଂ ଵୃତ୍ରଂ ଦେଵାନାମତିଦୁଃଖଦମ୍
ମାଆ ନମିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ ? ମୋତେ କୁହ ।' ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ଏହି ଶତ୍ରୁ ଭୃତ୍ରକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତୁ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେଂକୁ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି ।'
ଯଥା ଵିଶ୍ଵସତେ ଦେଵାଂସ୍ତଥା କୁରୁ ଵିମୋହିତମ୍ । ଆଯୁଧେ ଚ ବଲଂ ଦେହି ହତଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯେନ ଵା ରିପୁଃ
ଯେପରି ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଭରସା କର, ସେପରି ମୋହ ଦେଖାଇଦିଅ । ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଶକ୍ତି ଦେଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ହତ ହେବ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵତୀ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ । ସ୍ଵାନି ସ୍ଵାନି ନିକେତାନି ଜଗ୍ମୁର୍ଦେଵା ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି କହି ଭଗବତୀ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ଛଦ୍ମେନେନ୍ଦ୍ରେଣ ଫେନଦ୍ଵାରା ପରାଶକ୍ତିସ୍ମରଣପୂର୍ଵକଂ ଵୃତ୍ରହନନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଵରା ଦେଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ । (ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵେ ଚ ସମ୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵୃତ୍ରସ୍ଯାଶ୍ରମମୁତ୍ତମମ୍ ।) ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ତଂ ଵୃତ୍ରଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜସା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ସମସ୍ତେ ବୃତ୍ରଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ସେମାନେ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଅଗ୍ନିପରି ଦେଖାଉଥିଲେ ।
ଧକ୍ଷ୍ଯନ୍ତମିଵ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ଗ୍ରସନ୍ତମିଵ ଚାମରାନ୍ । ଋଷଯୋଽଥ ତତୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵୃତ୍ରମୂଚୁଃ ପ୍ରିଯଂ ଵଚଃ
ସେ ଏମିତି ଦେଖାଉଥିଲେ, ଯେପରି ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଜଳାଇଦେବେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଗିଲିଯିବେ । ତାପରେ ଋଷିମାନେ ବୃତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ ।
ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସାମଯୁକ୍ତଂ ରସାତ୍ମକମ୍ । ଋଷଯ ଊଚୁଃ ଵୃତ୍ର ଵୃତ୍ର ମହାଭାଗ ସର୍ଵଲୋକଭଯଙ୍କର
ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ, ସମ୍ମତି ଓ ସ୍ନେହ ସହିତ ଋଷିମାନେ କହିଲେ — ବୃତ୍ର, ବୃତ୍ର, ହେ ମହାଭାଗ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ।
ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତ୍ଵଯୈତତ୍ସକଲଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଖିଲଂ କିଲ । ଶକ୍ରେଣ ତଵ ଵୈରଂ ଯତ୍ତତ୍ତୁ ସୌଖ୍ଯଵିଘାତକମ୍
ତୁମେ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ବ୍ୟାପିଛ । ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ ତୁମର ବିରୋଧ ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁଖର ବାଧା ଓ ଦୁଃଖର କାରଣ ।
ଯୁଵଯୋର୍ଦୁଃଖଦଂ କାମଂ ଚିନ୍ତାଵୃଦ୍ଧିକରଂ ପରମ୍ । ନ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵପିଷି ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ନ ଚାପି ମଘଵା ତଥା
ତୁମେ ଓ ଶକ୍ର, ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବିରୋଧ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ଚିନ୍ତା ବଢ଼ାଉଛି । ତୁମେ ମଧୁର ନିଦ୍ରା ପାଉନାହାଁ, ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ।
ସୁଖଂ ସ୍ଵପିତି ଚିନ୍ତାର୍ତୋ ଦ୍ଵଯୋର୍ଯଦ୍ଵୈରିଜଂ ଭଯମ୍ । ଯୁଵଯୋର୍ଯୁଧ୍ଯତୋଃ କାଲୋ ଵ୍ଯତୀତସ୍ତୁ ମହାନିହ
ଚିନ୍ତାରେ ଥିବା ଲୋକ ନିଦ୍ରା ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଆନନ୍ଦ ପାଉନାହାଁ । ତୁମେ ଓ ଶକ୍ରଙ୍କର ବିରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟ ରହିଛି । ଏଠାରେ ତୁମେ ଦୁହେଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିବା ସମୟ ଚାଲିଗଲା ।
ପୀଡ୍ଯନ୍ତେ ଚ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସଦେଵାସୁରମାନଵାଃ । ସଂସାରେଽତ୍ର ସୁଖଂ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଦୁଃଖଂ ହେଯମିତି ସ୍ଥିତିଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନେ ଏହି ବିରୋଧରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛନ୍ତି । ଏହି ସଂସାରରେ ସୁଖକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଓ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିବା ହିଁ ଉଚିତ ।
ନ ସୁଖଂ କୃତଵୈରସ୍ଯ ଭଵତୀତି ଵିନିର୍ଣଯଃ । ସଂଗ୍ରାମରସିକାଃ ଶୂରାଃ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ନ ପଣ୍ଡିତାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ବିରୋଧ ରହିଛି, ସେଠାରେ କେବେ ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ — ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ । ଯୁଦ୍ଧକୁ ଭଲପାଉଥିବା ବୀରମାନେ ଏହାର ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ନୁହେଁ ।
ଯୁଦ୍ଧଂ ଶୃଙ୍ଗାରଚତୁରା ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥଵିଘାତକମ୍ । ପୁଷ୍ପୈରପି ନ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ କିଂ ପୁନର୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଯୁଦ୍ଧ ରତିରେ ଦକ୍ଷ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ବାଧା ଦେଇଥାଏ । ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତେବେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା କିପରି କରିବେ ?
ଯୁଦ୍ଧେ ଵିଜଯସନ୍ଦେହୋ ନିଶ୍ଚଯଂ ବାଣତାଡନମ୍ । ଦୈଵାଧୀନମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତଥା ଜଯପରାଜଯୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ବାଣର ଘାଏଁ ନିଶ୍ଚିତ । ଏହି ସମସ୍ତ ସଂସାର ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଜୟ ଓ ପରାଜୟ ମଧ୍ୟ ।
ଦୈଵାଧୀନାଵିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ କଦାଚନ । କାଲେଽଥ ଭୋଜନଂ ସ୍ନାନଂ ଶଯ୍ଯାଯାଂ ଶଯନଂ ତଥା
ଏହି ଦୁହିଁ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ବୋଲି ଜାଣି, କେବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଖାଇବା, ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଶେଇବା ଉଚିତ ।
ପରିଚର୍ଯାପରା ଭାର୍ଯା ସଂସାରେ ସୁଖସାଧନମ୍ । କିଂ ସୁଖଂ ଯୁଧ୍ଯତଃ ସଂଖ୍ଯେ ବାଣଵୃଷ୍ଟିଭଯଙ୍କରେ
ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏହି ସଂସାରରେ ସୁଖର ଉପାୟ । ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣର ବର୍ଷା ଭୟ ମଧ୍ୟରେ କଣ ସୁଖ ରହିଛି ?
ଖଡ୍ଗପାତାତିରୌଦ୍ରେ ଚ ତଥାରାତିସୁଖପ୍ରଦେ । ସଂଗ୍ରାମେ ମରଣାତ୍ସ୍ଵର୍ଗସୁଖପ୍ରାପ୍ତିରିତି ସ୍ଫୁଟମ୍
ଖଡ୍ଗର ଭୟଙ୍କର ଘାଏଁ ଓ ଶତ୍ରୁର ସୁଖରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ କହାଯାଏ — ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ମିଳେ ।
ପ୍ରଲୋଭନପରଂ ଵାକ୍ଯଂ ନୋଦନାର୍ଥଂ ନିରର୍ଥକମ୍ । ଛିତ୍ତ୍ଵା ଦେହଂ ଵ୍ଯଥାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶୃଗାଲକରଟାଦିଭିଃ
ଏପରି କଥାମାନେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ, କିଛି ଉପଦେଶ ନୁହେଁ, ଅର୍ଥହୀନ । ଦେହ କଟି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, ଶବ ଶୃଗାଳ ଓ ଗୃଧ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ ।
ପଶ୍ଚାତ୍ସ୍ଵର୍ଗସୁଖାଵାପ୍ତିଂ କୋ ଵା ଵାଞ୍ଛତି ମନ୍ଦଧୀଃ । ସଖ୍ଯଂ ଭଵତୁ ତେ ଵୃତ୍ର ଶକ୍ରେଣ ସହ ନିତ୍ଯଦା
ଏପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ପରେ କିଏ ମୂଢ଼ ମନେ ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ଆଶା କରିବ ? ବୃତ୍ର, ତୁମେ ଓ ଶକ୍ର ସଦା ସଂଘର୍ଷ ଛାଡ଼ି ମିତ୍ରତା କର ।
ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି ସୁଖଂ ତ୍ଵଂ ଚ ଶକ୍ରଶ୍ଚାପି ନିରନ୍ତରମ୍ । ଵଯଂ ଚ ତାପସାଃ ସର୍ଵେ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ନିଜାଶ୍ରମେ
ତୁମେ ଓ ଶକ୍ର ସଦା ସୁଖ ପାଇବ । ଆମେ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ସୁଖରେ ରହିବୁ ।
ସୁଖଵାସଂ ଗମିଷ୍ଯାମଃ ଶାନ୍ତେ ଵୈରେଽଧୁନୈଵ ଵାମ୍ । ସଂଗ୍ରାମେ ଯୁଵଯୋର୍ଧୀର ଵର୍ତମାନେ ଦିଵାନିଶମ୍
ଆମେ ଏବେ ଆନନ୍ଦର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଦୁହେଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶତ୍ରୁତା ଶାନ୍ତ ହେଉ। କାରଣ, ଦିନ ରାତି ଦୁହେଁଙ୍କର ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି।
ପୀଡ୍ଯନ୍ତେ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ କିନ୍ନରା ନରାଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଶାନ୍ତିକାମାନାଂ ସଖ୍ଯମିଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ମଣିଷମାନେ ଦୁଃଖ ପାଉଛନ୍ତି। ସମସ୍ତଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଆମେ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁଛୁ।
ମୁନଯସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଶକ୍ରଶ୍ଚ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତୁ ସୁଖଂ କିଲ । ମଧ୍ଯସ୍ଥାଶ୍ଚ ଵଯଂ ଵୃତ୍ର ଯୁଵଯୋଃ ସଖ୍ଯକାରଣେ
ଋଷିମାନେ, ତୁମେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୁଖ ପାଉ। ଆମେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ରହି, ବୃତ୍ର, ତୁମେ ଓ ତାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁଛୁ।
ଶପଥଂ କାରଯିତ୍ଵାତ୍ର ଯୋଜଯାମୋ ମିଥଃ ପ୍ରିଯମ୍ । ଶକ୍ରସ୍ତୁ ଶପଥାନ୍କୃତ୍ଵା ଯଥୋକ୍ତାଂଶ୍ଚ ତଵାଗ୍ରତଃ
ଏଠାରେ ଦୁହେଁଙ୍କୁ ଶପଥ କରାଇ, ପରେ ମିତ୍ରତାରେ ଏକତ୍ର କରିଦେବା। ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଯେପରି ଉଚିତ, ସେପରି ଶପଥ କରିବେ।
ଚିତ୍ତଂ ତେ ପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତଂ କରିଷ୍ଯତି ତୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ସତ୍ଯାଧାରା ଧରା ନୂନଂ ସତ୍ଯେନ ଚ ଦିଵାକରଃ
ତୁମ ମନ ଏବେ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଏହିପରି କାମ କରିବ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ପୃଥିବୀ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଟିକିଛି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ତପତ୍ଯଯଂ ଯଥାକାଲଂ ଵାଯୁଃ ସତ୍ଯେନ ଵାତ୍ଯଥ । ଉଦନ୍ଵାନପି ମର୍ଯାଦାଂ ସତ୍ଯେନୈଵ ନ ମୁଞ୍ଚତି
ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାପିବା, ବାୟୁ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବହେ। ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସୀମା ଛାଡ଼େନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ଯେନ ସଖ୍ଯଂ ଵା ଭଵତ୍ଵଦ୍ଯ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଏକତ୍ର ଶଯନଂ କ୍ରୀଡା ଜଲକେଲିଂ ସୁଖାସନମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ଆଜି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁହେଁ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ମିତ୍ରତା କର। ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଶୋଇବା, ଖେଳିବା, ଜଳ କ୍ରୀଡ଼ା ଓ ସୁଖ ଆସନ ସେୟାର କର।
ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ସର୍ଵଥା କାର୍ଯଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସଖ୍ଯମେତ୍ଯ ଚ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ମହର୍ଷିଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାନୁଵାଚ ମହାମତିଃ
ତୁମେ ଦୁହେଁ ସଦା ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ମିତ୍ରତା ହୋଇ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।