ହରିରୁଵାଚ ଶ୍ରାନ୍ତେ ଭୀତେ ତ୍ଯକ୍ତଶସ୍ତ୍ରେ ପତିତେ ବାଲକେ ତଥା । ପ୍ରହରନ୍ତି ନ ଵୀରାସ୍ତେ ଧର୍ମ ଏଷ ସନାତନଃ
ହରି କହିଲେ— ଯେଉଁମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଭୟଭୀତ, ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଶିଶୁ, ସେମାନଙ୍କୁ ବୀରମାନେ କେବେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମ।
ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି କୃତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ମଯା ତ୍ଵିହ । ଏକୋଽହଂ ଭ୍ରାତରୌ ଵାଂ ଚ ବଲିନୌ ସଦୃଶୌ ତଥା
ଏଠାରେ ପଞ୍ଚହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛି; ମୁଁ ଏକା, ଆଉ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଭାଇ ମୋତେ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
କୃତଂ ଵିଶ୍ରମଣଂ ମଧ୍ଯେ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତଥା ଵିଶ୍ରମଣଂ କୃତ୍ଵା ଯୁଧ୍ଯେଽହଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ବାରମ୍ବାର ବିଶ୍ରାମ ନେଇଛ; ଏହିପରି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ ଆଉଥରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି— ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତିଷ୍ଠତଂ ହି ଯୁଵାଂ ତାଵଦ୍ବଲଵନ୍ତୌ ମଦୋତ୍କଟୌ । ଵିଶ୍ରମ୍ଯାହଂ କରିଷ୍ଯାମି ଯୁଦ୍ଧଂ ଵା ନ୍ଯାଯମାର୍ଗତଃ
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଢ଼ିଆ ରହିଛ, ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ ନେଇବି; ତାପରେ ନ୍ୟାୟ ରାସ୍ତାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ରବ୍ଧୌ ଦାନଵୋତ୍ତମୌ । ସଂସ୍ଥିତୌ ଦୂରତସ୍ତତ୍ର ସଂଗ୍ରାମେ କୃତନିଶ୍ଚଯୌ
ସୂତ କହିଲେ— ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୂରେ ଦଢ଼ିଆ ରହିଲେ।
ଅତିଦୂରେ ଚ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଦଧ୍ଯୌ ଚ ମନସା ତତ୍ର କାରଣଂ ମରଣେ ତଯୋଃ
ଏବଂ ସେମାନେ ବହୁତ ଦୂରେ ଦଢ଼ିଆ ଦେଖି, ଚତୁର୍ଭୁଜ ବାସୁଦେବ ମନରେ ସେମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ବିଚାରିଲେ।
ଚିନ୍ତନାଜ୍ଜ୍ଞାନମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଦେଵୀଦତ୍ତଵରାଵୁଭୌ । କାମଂ ଵାଞ୍ଛିତମରଣୌ ନ ମମ୍ଲତୁରତସ୍ତ୍ଵିମୌ
ଚିନ୍ତା କରିବା ସହ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା— ଦେବୀଙ୍କଠାରୁ ଦୁଇଜଣେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦାନ ପାଇଥିଲେ; ସେମାନେ ଇଚ୍ଛା କଲେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିପାରିବ, ତେଣୁ ସେମାନେ କ୍ଷୀଣ ହେଉନାହାନ୍ତି।
ଵୃଥା ମଯା କୃତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଶ୍ରମୋଽଯଂ ମେ ଵୃଥା ଗତଃ । କରୋମି ଚ କଥଂ ଯୁଦ୍ଧମେଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍
ମୋର ଏଯାଁ ଯୁଦ୍ଧ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା; ଏହି ପ୍ରୟାସ ମୋର ଅକାରଣ ଗଲା। ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣି, ମୁଁ କିପରି ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି?
ଅକୃତେ ଚ ତଥା ଯୁଦ୍ଧେ କଥମେତୌ ଗମିଷ୍ଯତଃ । ଵିନାଶଂ ଦୁଃଖଦୌ ନିତ୍ଯଂ ଦାନଵୌ ଵରଦର୍ପିତୌ
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ନହେଲେ, ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ଯେଉଁମାନେ ଦାନର ଗର୍ବରେ ସଦା ମତ୍ତ, କିପରି ନାଶ ପାଇବେ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ?
ଭଗଵତ୍ଯା ଵରୋ ଦତ୍ତସ୍ତଯା ସୋଽପି ଚ ଦୁର୍ଘଟଃ । ମରଣଂ ଚେଚ୍ଛଯା କାମଂ ଦୁଃଖିତୋଽପି ନ ଵାଞ୍ଛତି
ଭଗବତୀ ଦେବୀ ଯେଉଁ ଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସତ୍ୟରେ ସେହି କାମ ସହଜ ନୁହେଁ; ମୃତ୍ୟୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।
ରୋଗଗ୍ରସ୍ତୋଽପି ଦୀନୋଽପି ନ ମୁମୂର୍ଷତି କଶ୍ଚନ । କଥଂ ଚେମୌ ମଦୋନ୍ମତ୍ତୌ ମର୍ତୁକାମୌ ଭଵିଷ୍ଯତଃ
ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ କିମ୍ବା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ମୃତ୍ୟୁ ଚାହେ ନାହିଁ; ତେବେ ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ, କିପରି ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିବେ?
ନନ୍ଵଦ୍ଯ ଶରଣଂ ଯାମି ଵିଦ୍ଯାଂ ଶକ୍ତିଂ ସୁକାମଦାମ୍ । ଵିନା ତଯା ନ ସିଧ୍ଯନ୍ତି କାମାଃ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରସନ୍ନଯା
ନିଶ୍ଚୟ, ଆଜି ମୁଁ ସେହି ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଶରଣ ନେଉଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ସେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ ନ ହେଲେ, ଇଚ୍ଛାଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଗଗନେ ସଂସ୍ଥିତାଂ ଶିଵାମ୍ । ଅପଶ୍ଯଦ୍ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ମନୋହରାମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଆକାଶରେ ଦଢ଼ିଆ ମନୋହର ଯୋଗନିଦ୍ରା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କୃତାଜ୍ଜଲିରମେଯାତ୍ମା ତାଂ ଚ ତୁଷ୍ଟାଵ ଯୋଗଵିତ୍ । ଵିନାଶାର୍ଥଂ ତଯୋସ୍ତତ୍ର ଵରଦାଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀମ୍
ଅପରିମିତ ଆତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ହାତ ଜୋଡ଼ି, ଯୋଗ ଜାଣିଥିବା, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ଦାନଦାତ୍ରୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ନମୋ ଦେଵି ମହାମାଯେ ସୃଷ୍ଟିସଂହାରକାରିଣି । ଅନାଦିନିଧନେ ଚଣ୍ଡି ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦେ ଶିଵେ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ନମସ୍କାର ଦେବୀ, ମହାମାୟା, ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାର କରୁଥିବା; ଅନାଦି ଓ ଅନନ୍ତ ଚଣ୍ଡୀ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଶିବେ।
ନ ତେ ରୂପଂ ଵିଜାନାମି ସଗୁଣଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ତଥା । ଚରିତ୍ରାଣି କୁତୋ ଦେଵି ସଂଖ୍ଯାତୀତାନି ଯାନି ତେ
ମୁଁ ତୁମର ରୂପ ଜାଣେ ନାହିଁ, ଗୁଣସହିତ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ; ଦେବୀ, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କେମିତି ଜାଣିବି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଗଣନାରେ ଆସେ ନାହିଁ।
ଅନୁଭୂତୋ ମଯା ତେଽଦ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚାତିଦୁର୍ଘଟଃ । ଯଦହଂ ନିଦ୍ରଯା ଲୀନଃ ସଞ୍ଜାତୋଽସ୍ମି ଵିଚେତନଃ
ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରିଛି, ଯାହା ବୁଝିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ମୁଁ ଘୁମରେ ବିଲୀନ ହୋଇଥିଲି, ଏବେ ପୁନି ସଚେତନ ହୋଇଛି।
ବ୍ରହ୍ମଣା ଚାତିଯତ୍ନେନ ବୋଧିତୋଽପି ପୁନଃ ପୁନଃ । ନ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଥାହଂ ସଙ୍କୋଚିତଷଡିନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ବାରମ୍ବାର ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇଥିବାରୁ ମୁଁ କେବେ ଜାଗିପାରିଲିନି।
ଅଚେତନତ୍ଵଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରଭାଵାତ୍ତଵ ଚାମ୍ବିକେ । ତ୍ଵଯା ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋଽହଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ବହୁଧା କୃତମ୍
ଓ ଅମ୍ବିକା, ତୁମର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ସଚେତନ ହୋଇପାରିନଥିଲି; ତୁମେ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ ମୁଁ ଜାଗିଛି ଏବଂ ବହୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛି।
ଶ୍ରାନ୍ତୋଽହଂ ନ ଚ ତୌ ଶ୍ରାନ୍ତୌ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତଵରୌ ଵରୌ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ହନ୍ତୁମାଯାତୌ ଦାନଵୌ ମଦଗର୍ଵିତୌ
ମୁଁ ଥକିଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଇଜଣ ଥକିନାହାନ୍ତି, କାରଣ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛ। ଏହି ଦୁଇ ଅହଂକାରୀ ଦାନବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଆହୂତୌ ଚ ମଯା କାମଂ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧାଯ ମାନଦେ । କୃତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାଘୋରଂ ମଯା ତାଭ୍ଯାଂ ମହାର୍ଣଵେ
ମୁଁ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ସେମାନେଁକୁ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଥିଲି, ଓ ମାନ୍ୟନୀୟେ, ମୁଁ ସେମାନେଁ ସହିତ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଛି।
ମରଣେ ଵରଦାନଂ ତେ ତତୋ ଜ୍ଞାତଂ ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵାହଂ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ଶରଣପ୍ରଦାମ୍
ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁର ଅଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ମୁଁ ଜାଣିଲି। ଏହା ବୁଝି, ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି, ହେ ଶରଣଦାତ୍ରୀ।
ସାହାଯ୍ଯଂ କୁରୁ ମେ ମାତଃ ଖିନ୍ନୋଽହଂ ଯୁଦ୍ଧକର୍ମଣା । ଦୃପ୍ତୌ ତୌ ଵରଦାନେନ ତଵ ଦେଵାର୍ତିନାଶନେ
ମା, ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କର, ଯୁଦ୍ଧ କରି କରି ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ତୁମ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଅତି ଦମ୍ଭୀ ହୋଇ ଦେବତାମାନେଁକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି, ହେ ଦୁଃଖନାଶିନୀ।
ହନ୍ତୁଂ ମାମୁଦ୍ଯତୌ ପାପୌ କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଯାମି ଚ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ତଦା ଦେଵୀ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମୁଵାଚ ହ
ସେ ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି—ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି? ଏଭଳି କହିଲେ, ତାପରେ ଦେବୀ ହସି ହସି କହିଲେ।
ପ୍ରଣମନ୍ତଂ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଵାସୁଦେଵଂ ସନାତନମ୍ । ଦେଵଦେଵ ହରେ ଵିଷ୍ଣୋ କୁରୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ପୁନଃ ସ୍ଵଯମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ସନାତନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ସେ ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଦେବୀ କହିଲେ: ହେ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ, ହେ ହରି, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ପୁନି ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ତ୍ଵିମୌ ଶୂରୌ ହନ୍ତଵ୍ଯୌ ଚ ଵିମୋହିତୌ । ମୋହଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ନୂନଂ ଦାନଵୌ ଵକ୍ରଯା ଦୃଶା
ଏହି ଦୁଇ ଶୂରକୁ ଠକାଇ ଏବଂ ଭ୍ରମିତ କରି ମାରିଦିଅ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଚାଳାକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦାନବମାନେଁକୁ ମୋହିତ କରିଦେବି।
ଜହି ନାରାଯଣାଶୁ ତ୍ଵଂ ମମ ମାଯାଵିମୋହିତୌ । ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରୀତିରସାନ୍ଵିତମ୍
ହେ ନାରାୟଣ, ମୋର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହେବାବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ମାରିଦିଅ। ସୂତ କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ସଂଗ୍ରାମସ୍ଥଲମାସାଦ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ମହାର୍ଣଵେ । ତଦାଯାତୌ ଚ ତୌ ଵୀରୌ ଯୁଦ୍ଧକାମୌ ମହାବଲୌ
ସେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ଦାଉଁଥିଲେ। ତାପରେ ସେ ଦୁଇ ଶୂର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଲେ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସ୍ଥିତଂ ତତ୍ର ହର୍ଷଯୁକ୍ତୌ ବଭୂଵତୁଃ । ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠ ମହାକାମ କୁରୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚତୁର୍ଭୁଜ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସେଠି ଦଢ଼ି ଦେଖି, ସେମାନେଁ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ: 'ଥା, ଥା, ହେ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ, ହେ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଆମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର।'
ଦୈଵାଧୀନୌ ଵିଦିତ୍ଵାଦ୍ଯ ନୂନଂ ଜଯପରାଜଯୌ । ସବଲୋ ଜଯମାପ୍ନୋତି ଦୈଵାଜ୍ଜଯତି ଦୁର୍ବଲଃ
ବିଜୟ ଓ ପରାଜୟ ସବୁ ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଏହି ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ବିଜୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଭାଗ୍ୟରେ ଦୁର୍ବଳ ମଧ୍ୟ ବିଜୟୀ ହୋଇପାରନ୍ତି।