କାମଧେନୁଃ ପାରିଜାତୋ ଗଣଶ୍ଚାପ୍ସରସାଂ ତଥା । ଗୃହୀତଂ ରତ୍ନମାତ୍ରଂ ତୁ ତେନ ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ଟସୁତେନ ହ
କାମଧେନୁ, ପାରିଜାତ ଗଛ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ—ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଧନ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦଖଳ ହେଲା।
ସ୍ଥାନଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଗିରିଦୁର୍ଗେଷୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଦୁଃଖମାପୁଃ ପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ଯଜ୍ଞଭାଗାତ୍ସୁରାଲଯାତ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ହଟି ଗିରି ଦୁର୍ଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ; ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଗୃହ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଵୃତ୍ରଃ ସୁରପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବଭୂଵ ମଦଗର୍ଵିତଃ । ତ୍ଵଷ୍ଟାତୀଵ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁମୋଦ ସୁତସଂଯୁତଃ
ବୃତ୍ର ଦେବତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ପାଇଁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ହେଲା। ତ୍ୱଷ୍ଟାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ ଲଭି, ସେ ପୁଅ ସହିତ ଖୁସି ହେଲା।
ଅମନ୍ତ୍ରଯନ୍ହିତଂ ଦେଵା ମୁନିଭିଃ ସହ ଭାରତ । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମିତି ପ୍ରାପ୍ତେ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଭଯମୋହିତାଃ
ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ, ଭୟରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ସମୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ଆଲୋଚନା କରିଲେ।
ଜଗ୍ମୁଃ କୈଲାସମଚଲଂ ସୁରାଃ ଶକ୍ରସମନ୍ଵିତାଃ । ମହାଦେଵଂ ପ୍ରଣମ୍ଯୋଚୁଃ ପ୍ରହ୍ଵାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୃଶମ୍
ଦେବତାମାନେ ଶକ୍ର ସହ କୈଳାଶ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହ ହାତ ଜୋଡି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ।
ଦେଵଦେଵ ମହାଦେଵ କୃପାସିନ୍ଧୋ ମହେଶ୍ଵର । ରକ୍ଷାସ୍ମାନ୍ଭଯଭୀତାଂସ୍ତୁ ଵୃତ୍ରେଣାତିପରାଜିତାନ୍
ହେ ଦେବଦେବ, ମହାଦେବ, କୃପାର ସାଗର, ମହେଶ୍ୱର, ବୃତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ଓ ପରାଜିତ ହୋଇଥିବା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଗୃହୀତଂ ଦେଵସଦନଂ ତେନ ଦେଵ ବଲୀଯସା । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମତଃ ଶମ୍ଭୋ ବ୍ରୂହି ସତ୍ଯଂ ଶିଵାଦ୍ଯ ନଃ
ସେ ପ୍ରବଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାଙ୍କର ଗୃହ ଦଖଲ କରିଛି। ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଆଜି ସତ୍ୟ କଥା କହ।
କିଂ କୁର୍ମଃ କ୍ଵ ଚ ଗଚ୍ଛାମଃ ସ୍ଥାନଭ୍ରଷ୍ଟା ମହେଶ୍ଵର । ଦୁଃଖସ୍ଯ ନାଧିଗଚ୍ଛାମୋ ଵିନାଶୋପାଯମୀଶ୍ଵର
ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଏବେ ଆମେ ସ୍ଥାନ ହରାଇଛୁ, କଣ କରିବା ଉଚିତ, କେଉଁଠି ଯିବା ଉଚିତ? ହେ ଈଶ୍ୱର, ଏହି ଦୁଃଖର ଶେଷ କିପରି ହେବ, ଆମେ କିଛି ବୁଝିପାରୁନାହିଁ।
ସାହାଯ୍ଯଂ କୁରୁ ଭୂତେଶ ଵ୍ଯଥିତାଃ ସ୍ମ କୃପାନିଧେ । ଵୃତ୍ରଂ ଜହି ମଦୋତ୍ସିକ୍ତଂ ଵରଦାନବଲାଦ୍ଵିଭୋ
ହେ ଭୂତଙ୍କର ନାଥ, ହେ କୃପାର ସାଗର, ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ, ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କର। ଦାନର ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର।
ଶିଵ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ହରେଃ କ୍ଷଯମ୍ । ଗତ୍ଵା ସମେତ୍ଯ ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚିନ୍ତଯାମୋ ଵଧୋଦ୍ଯମମ୍
ଶିବ କହିଲେ: 'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବା। ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ମିଶି, ବୃତ୍ରଙ୍କ ବିନାଶ ଉପାୟ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିବା।'
ସ ଶକ୍ତଶ୍ଚ ଛଲଜ୍ଞଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତରଃ । ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ଦଯାବ୍ଧିଶ୍ଚ ଵାସୁଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ
'ସେ ବାସୁଦେବ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚତୁର, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶରଣଦାତା ଓ କୃପାର ସାଗର।'
ଵିନା ତଂ ଦେଵଦେଵେଶଂ ନାର୍ଥସିଦ୍ଧିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ର ଚ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
'ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେବଦେବଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଛଡ଼ା କୌଣସି କାମ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ। ସେଠିପାଇଁ ସମସ୍ତ କାମର ସଫଳତା ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଯିବା ଦରକାର।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ତେ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମା ଶକ୍ରଃ ସଶଙ୍କରଃ । ଜଗ୍ମୁର୍ଵିଷ୍ଣୋଃ କ୍ଷଯଂ ଦେଵାଃ ଶରଣ୍ଯଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ବ୍ରହ୍ମା, ଶକ୍ର, ଓ ଶଙ୍କର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୃହକୁ, ଭକ୍ତଙ୍କର ଶରଣ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।'
ଗତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ଦେଵାସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ହରିଂ ପୁରୁଷସୂକ୍ତେନ ଵେଦୋକ୍ତେନ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବତାମାନେ ବେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୁରୁ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷୋଽଭୂଜ୍ଜଗନ୍ନାଥସ୍ତେଷାଂ ସ କମଲାପତିଃ । ସମ୍ମାନ୍ଯ ଚ ସୁରାନ୍ସର୍ଵାନିତ୍ଯୁଵାଚ ପୁରଃସ୍ଥିତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମାଗତାଃ ସ୍ମ ଲୋକେଶା ହରବ୍ରହ୍ମସମନ୍ଵିତାଃ । କାରଣଂ କଥଯଧ୍ଵଂ ଵଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ
'ହେ ଲୋକନାଥମାନେ, ହରା ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ଆସିଛ, କାହିଁକି? ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି, ସେ କାରଣ କହ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରେର୍ଵାକ୍ଯଂ ନୋଚୁର୍ଦେଵା ରମାପତିମ୍ । ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରାଯଃ ସର୍ଵେପ୍ରାଞ୍ଜଲଯସ୍ତଥା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ହରିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ବେଶିଭାଗ ଦେବତା ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ଉଭୟ ରହିଲେ।'
ଦେଵୀସମାରାଧନାଯ ଦେଵକୃତସ୍ତୁତିଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଥା ଚିନ୍ତାତୁରାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ମର୍ଵାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ । ପ୍ରାହ ପ୍ରେମଭରୋଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତାନ୍ମାଧଵୋ ମେଦିନୀପତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ତାପରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ସତ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଜାଣିଥିବା ମାଧବ, ପ୍ରେମରେ ଭରି, ରାଜା, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।'
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ କିଂ ମୌନମାଶ୍ରିତା ଯୂଯଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ କାରଣଂ ସୁରାଃ । ସଦସଦ୍ଵାପି ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଯତିଷ୍ଯେ ତନ୍ନିଵାରଣେ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଛନ୍ତି? ଦେବତାମାନେ କାରଣ କହନ୍ତୁ। ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଯେହେଉଁଥିବି, ଶୁଣିଲେ ମୁଁ ସେଥିରେ ଉପାୟ କରିବି।'
ଦେଵା ଊଚୁଃ କିମଜ୍ଞାତଂ ତଵ ଵିଭୋ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵର୍ତତେ । ସର୍ଵଂ ଵେଦ ଭଵାନ୍କାର୍ଯଂ କିଂ ପୃଚ୍ଛସି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ତିନି ଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ଅଜଣା ଅଛି କି? ଆପଣ ସମସ୍ତ କାମ ଜାଣନ୍ତି, ତେବେ ପୁନିପୁନି କାହିଁକି ପଚାରୁଛନ୍ତି?'
ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵଂ ବଲିର୍ବଦ୍ଧଃ ଶକ୍ରୋ ଦେଵାଧିପଃ କୃତଃ । ଵାମନଂ ଵପୁରାସ୍ଥାଯ କ୍ରାନ୍ତଂ ତ୍ରିଭୁଵନଂ ପଦୈଃ
ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ବଳିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଥିଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କରିଥିଲେ। ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତୁମେ ତିନି ପଦରେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ଅମୃତଂ ତ୍ଵାହୃତଂ ଵିଷ୍ଣୋ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିନିପାତିତାଃ । ତ୍ଵଂ ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ସର୍ଵାପଦ୍ଵିନିଵାରଣେ
ତୁମେ ଅମୃତ ଆଣିଥିଲେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ଦାନବମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିପଦର ନାଶକ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ସୁରଵରା ଵେଦ୍ମ୍ଯୁପାଯଂ ସୁସମ୍ମତମ୍ । ତଦ୍ଵଧାଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯେନ ସୌଖ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତାମାନେ, ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ। ମୁଁ ଏକ ଭଲ ଉପାୟ ଜାଣେ। ମୁଁ ଏମିତି ଉପାୟ କହିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ମିଳିବ।
ଅଵଶ୍ଯଂ କରଣୀଯଂ ମେ ଭଵତାଂ ହିତମାତ୍ମନା । ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବଲେନ ଚାର୍ଥେନ ଯେନ କେନଚ୍ଛଲେନ ଵା
ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ କିଛି କରିବି, ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ଧନ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଚତୁରାଇ ଦ୍ୱାରା।
ଉପାଯାଃ ଖଲୁ ଚତ୍ଵାରଃ କଥିତାସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ । ସାମାଦଯଃ ସୁହୃତ୍ସ୍ଵେଵ ଦୁର୍ହୃଦେଷୁ ଵିଶେଷତଃ
ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ଚାରିଟି ଉପାୟ କହିଛନ୍ତି—ସାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ଏହି ଉପାୟ ବିଶେଷକରି ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପାଇଁ, କିନ୍ତୁ ସ୍ନେହୀଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଣାସ୍ଯ ଵରୋ ଦତ୍ତସ୍ତପସାଽଽରାଧିତେନ ଚ । ଦୁର୍ଜଯତ୍ଵଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵରଦାନପ୍ରଭାଵତଃ
ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ। ସେହି ଆଶୀର୍ବାଦର ଶକ୍ତିରେ ସେ ଅଜୟ ହୋଇଯାଇଛି।
ଅଜେଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା ସମୁପପାଦିତଃ । ତତୋ ବଲେନ ଵୃଦ୍ଧିଂ ସ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ
ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ କରିଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଶକ୍ତି ପାଇ, ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଜିତିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଲେ।
ଦୁଃସାଧ୍ଯୋଽସୌ ସୁରାଃ ଶତ୍ରୁର୍ଵିନା ସାମପ୍ରତାରଣମ୍ । ପ୍ରଲୋଭ୍ଯ ଵଶମାନେଯୋ ହନ୍ତଵ୍ଯସ୍ତୁ ତତଃ ପରମ୍
ହେ ଦେବତାମାନେ, ସେଇ ଶତ୍ରୁ ସାଧାରଣ ଉପାୟରେ ଜିତିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ମାନ୍ୟତା ଦେଇ ଠକାଇଲେ ମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ବଶ କରି, ପରେ ମାରିବା ଉଚିତ।
ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ସର୍ଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଯତ୍ରାସ୍ତି ବଲଵତ୍ତରଃ । ସାମ ତସ୍ଯ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜଧ୍ଵଂ ତତ ଏନଂ ଵିଜେଷ୍ଯଥ
ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯାଅ। ସାମ ଉପାୟ ବ୍ୟବହାର କର, ତାପରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବ।
ସଙ୍ଗମ୍ଯ ଶପଥାତ୍କୃତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାସ୍ଯ ସମଯେନ ହି । ମିତ୍ରତ୍ଵଂ ଚ ସମାଧାଯ ହନ୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରବଲୋ ରିପୁଃ
ତାଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ଶପଥ କରି, ବିଶ୍ୱାସ ଜିତିବା ଉଚିତ। ମିତ୍ରତା ସ୍ଥାପନ କରି, ପରେ ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେବା ଉଚିତ।