ଅସୃଜନ୍ତ ମହାସତ୍ତ୍ଵାଂ ଜୃମ୍ଭିକାଂ ରିପୁନାଶିନୀମ୍ । ତତୋ ଵିଜୃମ୍ଭମାଣଃ ସ ଵ୍ଯାଵୃତାସ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ
ସେମାନେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜିଣ୍ଡା ବିକାଶ କଲେ, ଯାହା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରାସୁର ଜିଣ୍ଡା ଦେଇ ମୁହଁ ବଡ଼ କଲେ।
ଵିଜୃମ୍ଭମାଣସ୍ଯ ତତୋ ଵୃତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯାଦଵାପତତ୍ । ସ୍ଵାନ୍ଯଙ୍ଗାନ୍ଯପି ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ବଲସୂଦନଃ
ବୃତ୍ରାସୁର ଯେତେବେଳେ ଜିଣ୍ଡା ଦେଲେ, ବଳସୂଦନ ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକୁଚିତ କରି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମୁହଁରୁ ବାହାରିଯାଇଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଲୋକେଷୁ ଜୃମ୍ଭିକା ପ୍ରାଣିସଂସ୍ଥିତା । ଜହୃଷୁଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିର୍ଗତମ୍
ସେଇ ସମୟରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜିଣ୍ଡା ରହିଗଲା; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବାହାରୁ ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତଯୋର୍ଲୋକଭଯପ୍ରଦମ୍ । ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ଯାଵଦ୍ଦାରୁଣଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍
ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲା, ଏହି ଦାରୁଣ ଯୁଦ୍ଧ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଲା।
ଏକତଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ । ଏକତୋ ବଲଵାଂସ୍ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରଃ ସଂଗ୍ରାମେ ସମଵର୍ତତ
ଏକ ପଟେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ଅନ୍ୟ ପଟେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ମାନେଇ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଯଦା ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ରଣେ ଵୃତ୍ରୋ ଵରମଦାଵୃତଃ । ପରାଜିତସ୍ତଦା ଶକ୍ରସ୍ତେଜସା ତସ୍ଯ ଧର୍ଷିତଃ
ବୃତ୍ରାସୁର ଦେବତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବାରୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦମିତ ହୋଇ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ଵିଵ୍ଯଥେ ମଘଵା ଯୁଦ୍ଧେ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ପରାଜଯମ୍ । ଵିଷାଦମଗମନ୍ଦେଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ରଂ ପରାଜିତମ୍
ମଘବାନ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ମନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହାରିଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିରାଶାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଣଂ ସର୍ଵେ ଦେଵା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ । ଗୃହୀତଂ ଦେଵସଦନଂ ଵୃତ୍ରେଣାଗତ୍ଯ ରଂହସା
ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ବୃତ୍ରାସୁର ତୁରନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ଗୃହକୁ ଦଖଳ କଲେ।
ଦେଵୋଦ୍ଯାନାନିସର୍ଵାଣି ଭୁଙ୍କ୍ତେଽସୌ ଦାନଵୋ ବଲାତ୍ । ଐରାଵତୋଽପି ଦୈତ୍ଯେନ ଗୃହୀତୋଽସୌ ଗଜୋତ୍ତମଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ବଳପୂର୍ବକ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଉପଭୋଗ କଲେ; ଏହି ଦେଉଳ ହାତୀ ଏୟରାବତ ମଧ୍ୟ ଦାନବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଲା।
ଵିମାନାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଗୃହୀତାନି ଵିଶାମ୍ପତେ । ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵା ହଯଵରୋ ଜାତସ୍ତସ୍ଯ ଵଶେ ତଦା
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ମହଳ ଦଖଳ ହେଲା, ହେ ରାଜା, ଏବଂ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଆସିଗଲା।
କାମଧେନୁଃ ପାରିଜାତୋ ଗଣଶ୍ଚାପ୍ସରସାଂ ତଥା । ଗୃହୀତଂ ରତ୍ନମାତ୍ରଂ ତୁ ତେନ ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ଟସୁତେନ ହ
କାମଧେନୁ, ପାରିଜାତ ଗଛ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ—ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଧନ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦଖଳ ହେଲା।
ସ୍ଥାନଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଗିରିଦୁର୍ଗେଷୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଦୁଃଖମାପୁଃ ପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ଯଜ୍ଞଭାଗାତ୍ସୁରାଲଯାତ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ହଟି ଗିରି ଦୁର୍ଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ; ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଗୃହ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଵୃତ୍ରଃ ସୁରପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବଭୂଵ ମଦଗର୍ଵିତଃ । ତ୍ଵଷ୍ଟାତୀଵ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁମୋଦ ସୁତସଂଯୁତଃ
ବୃତ୍ର ଦେବତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ପାଇଁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ହେଲା। ତ୍ୱଷ୍ଟାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ ଲଭି, ସେ ପୁଅ ସହିତ ଖୁସି ହେଲା।
ଅମନ୍ତ୍ରଯନ୍ହିତଂ ଦେଵା ମୁନିଭିଃ ସହ ଭାରତ । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମିତି ପ୍ରାପ୍ତେ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଭଯମୋହିତାଃ
ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ, ଭୟରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ସମୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ଆଲୋଚନା କରିଲେ।
ଜଗ୍ମୁଃ କୈଲାସମଚଲଂ ସୁରାଃ ଶକ୍ରସମନ୍ଵିତାଃ । ମହାଦେଵଂ ପ୍ରଣମ୍ଯୋଚୁଃ ପ୍ରହ୍ଵାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୃଶମ୍
ଦେବତାମାନେ ଶକ୍ର ସହ କୈଳାଶ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହ ହାତ ଜୋଡି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ।
ଦେଵଦେଵ ମହାଦେଵ କୃପାସିନ୍ଧୋ ମହେଶ୍ଵର । ରକ୍ଷାସ୍ମାନ୍ଭଯଭୀତାଂସ୍ତୁ ଵୃତ୍ରେଣାତିପରାଜିତାନ୍
ହେ ଦେବଦେବ, ମହାଦେବ, କୃପାର ସାଗର, ମହେଶ୍ୱର, ବୃତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ଓ ପରାଜିତ ହୋଇଥିବା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଗୃହୀତଂ ଦେଵସଦନଂ ତେନ ଦେଵ ବଲୀଯସା । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମତଃ ଶମ୍ଭୋ ବ୍ରୂହି ସତ୍ଯଂ ଶିଵାଦ୍ଯ ନଃ
ସେ ପ୍ରବଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାଙ୍କର ଗୃହ ଦଖଲ କରିଛି। ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଆଜି ସତ୍ୟ କଥା କହ।
କିଂ କୁର୍ମଃ କ୍ଵ ଚ ଗଚ୍ଛାମଃ ସ୍ଥାନଭ୍ରଷ୍ଟା ମହେଶ୍ଵର । ଦୁଃଖସ୍ଯ ନାଧିଗଚ୍ଛାମୋ ଵିନାଶୋପାଯମୀଶ୍ଵର
ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଏବେ ଆମେ ସ୍ଥାନ ହରାଇଛୁ, କଣ କରିବା ଉଚିତ, କେଉଁଠି ଯିବା ଉଚିତ? ହେ ଈଶ୍ୱର, ଏହି ଦୁଃଖର ଶେଷ କିପରି ହେବ, ଆମେ କିଛି ବୁଝିପାରୁନାହିଁ।
ସାହାଯ୍ଯଂ କୁରୁ ଭୂତେଶ ଵ୍ଯଥିତାଃ ସ୍ମ କୃପାନିଧେ । ଵୃତ୍ରଂ ଜହି ମଦୋତ୍ସିକ୍ତଂ ଵରଦାନବଲାଦ୍ଵିଭୋ
ହେ ଭୂତଙ୍କର ନାଥ, ହେ କୃପାର ସାଗର, ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ, ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କର। ଦାନର ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର।
ଶିଵ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ହରେଃ କ୍ଷଯମ୍ । ଗତ୍ଵା ସମେତ୍ଯ ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚିନ୍ତଯାମୋ ଵଧୋଦ୍ଯମମ୍
ଶିବ କହିଲେ: 'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବା। ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ମିଶି, ବୃତ୍ରଙ୍କ ବିନାଶ ଉପାୟ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିବା।'
ସ ଶକ୍ତଶ୍ଚ ଛଲଜ୍ଞଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତରଃ । ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ଦଯାବ୍ଧିଶ୍ଚ ଵାସୁଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ
'ସେ ବାସୁଦେବ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚତୁର, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶରଣଦାତା ଓ କୃପାର ସାଗର।'
ଵିନା ତଂ ଦେଵଦେଵେଶଂ ନାର୍ଥସିଦ୍ଧିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ର ଚ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
'ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେବଦେବଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଛଡ଼ା କୌଣସି କାମ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ। ସେଠିପାଇଁ ସମସ୍ତ କାମର ସଫଳତା ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଯିବା ଦରକାର।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ତେ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମା ଶକ୍ରଃ ସଶଙ୍କରଃ । ଜଗ୍ମୁର୍ଵିଷ୍ଣୋଃ କ୍ଷଯଂ ଦେଵାଃ ଶରଣ୍ଯଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ବ୍ରହ୍ମା, ଶକ୍ର, ଓ ଶଙ୍କର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୃହକୁ, ଭକ୍ତଙ୍କର ଶରଣ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।'
ଗତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ଦେଵାସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ହରିଂ ପୁରୁଷସୂକ୍ତେନ ଵେଦୋକ୍ତେନ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବତାମାନେ ବେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୁରୁ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷୋଽଭୂଜ୍ଜଗନ୍ନାଥସ୍ତେଷାଂ ସ କମଲାପତିଃ । ସମ୍ମାନ୍ଯ ଚ ସୁରାନ୍ସର୍ଵାନିତ୍ଯୁଵାଚ ପୁରଃସ୍ଥିତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମାଗତାଃ ସ୍ମ ଲୋକେଶା ହରବ୍ରହ୍ମସମନ୍ଵିତାଃ । କାରଣଂ କଥଯଧ୍ଵଂ ଵଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ
'ହେ ଲୋକନାଥମାନେ, ହରା ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ଆସିଛ, କାହିଁକି? ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି, ସେ କାରଣ କହ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରେର୍ଵାକ୍ଯଂ ନୋଚୁର୍ଦେଵା ରମାପତିମ୍ । ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରାଯଃ ସର୍ଵେପ୍ରାଞ୍ଜଲଯସ୍ତଥା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ହରିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ବେଶିଭାଗ ଦେବତା ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ଉଭୟ ରହିଲେ।'
ଦେଵୀସମାରାଧନାଯ ଦେଵକୃତସ୍ତୁତିଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଥା ଚିନ୍ତାତୁରାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ମର୍ଵାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ । ପ୍ରାହ ପ୍ରେମଭରୋଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତାନ୍ମାଧଵୋ ମେଦିନୀପତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ତାପରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ସତ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଜାଣିଥିବା ମାଧବ, ପ୍ରେମରେ ଭରି, ରାଜା, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।'
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ କିଂ ମୌନମାଶ୍ରିତା ଯୂଯଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ କାରଣଂ ସୁରାଃ । ସଦସଦ୍ଵାପି ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଯତିଷ୍ଯେ ତନ୍ନିଵାରଣେ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଛନ୍ତି? ଦେବତାମାନେ କାରଣ କହନ୍ତୁ। ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଯେହେଉଁଥିବି, ଶୁଣିଲେ ମୁଁ ସେଥିରେ ଉପାୟ କରିବି।'
ଦେଵା ଊଚୁଃ କିମଜ୍ଞାତଂ ତଵ ଵିଭୋ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵର୍ତତେ । ସର୍ଵଂ ଵେଦ ଭଵାନ୍କାର୍ଯଂ କିଂ ପୃଚ୍ଛସି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ତିନି ଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ଅଜଣା ଅଛି କି? ଆପଣ ସମସ୍ତ କାମ ଜାଣନ୍ତି, ତେବେ ପୁନିପୁନି କାହିଁକି ପଚାରୁଛନ୍ତି?'