ଏଵଂ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧେ ସନ୍ଦୀପ୍ତେ ଭଯଦେ ଭୃଶମ୍ । ଆକୂତଂ ଦେଵତାଃ ପ୍ରାପୁର୍ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ପରମାଂ ମୁଦମ୍
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଦେଉତାମାନେ ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତୋମରୈର୍ଭିନ୍ଦିପାଲୈଶ୍ଚ ଖଡ୍ଗୈଃ ପରଶୁପଟ୍ଟିଶୈଃ । ଜଘ୍ନୁଃ ପରସ୍ପରଂ ଦେଵଦୈତ୍ଯା ସ୍ଵସ୍ଵଵରାଯୁଧୈଃ
ତୋମର, ଗଦା, ତଳୱାର, କୁଠାର ଓ ପଟିଶ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ନିଜ ନିଜ ପସନ୍ଦର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଏକାପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ଏଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଵର୍ତମାନେ ଦାରୁଣେ ଲୋମହର୍ଷଣେ । ଶକ୍ରଂ ଜଗ୍ରାହ ସହସା ଵୃତ୍ରଃ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୃତ୍ରା ହଠାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରିଲେ।
ଅପାଵୃତ୍ଯ ମୁଖେ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତୋ ଵୃତ୍ରଃ ଶତକ୍ରତୁମ୍ । ମୁଦିତୋଽଭୂନ୍ମହାରାଜ ପୂର୍ଵଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍
ମୁଁହ ବଡ଼ କରି ଖୋଲି, ଭୃତ୍ରା ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ମୁଁହ ଭିତରେ ଫେଙ୍କି ଦାଉଡ଼ିଲେ। ରାଜା, ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ମନେ ପକାଇ ସେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଶକ୍ରେ ଗ୍ରସ୍ତେଽଥ ଵୃତ୍ରେଣ ସଂଭ୍ରାନ୍ତା ନିର୍ଜରାସ୍ତଦା । ଚୁକ୍ରୁଶଃ ପରମାର୍ତାସ୍ତେ ହା ଶକ୍ରେତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଯେତେବେଳେ ବୃତ୍ରାସୁର ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଗିଳିଗଲେ, ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ପୁନିପୁନି 'ହା ଇନ୍ଦ୍ର!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅପାଵୃତଂ ମୁଖେ ଶକ୍ରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵେ ଦିଵୌକସଃ । ବୃହସ୍ପତିଂ ପ୍ରଣମ୍ଯୋଚୁର୍ଦୀନା ଵ୍ଯଥିତଚେତସଃ
ଖୋଲା ମୁହଁ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବତାମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ଵମସ୍ମାକଂ ଗୁରୁଃ ପରଃ । ଶକ୍ରୋ ଗ୍ରସ୍ତସ୍ତୁ ଵୃତ୍ରେଣ ରକ୍ଷିତୋ ଦେଵତାନ୍ତରୈଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ଆପଣ ଆମ ପ୍ରମୁଖ ଗୁରୁ। ଇନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗିଳାଯାଇଛନ୍ତି।
ଵିନା ଶକ୍ରେଣ କିଂ କୁର୍ମଃ ସର୍ଵେ ହୀନପରାକ୍ରମାଃ । ଅଭିଚାରଂ କୁରୁ ଵିଭୋ ସତ୍ଵରଃ ଶକ୍ରମୁକ୍ତଯେ
ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ଆମେ କଣ କରିପାରିବୁ? ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଇଛୁ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ କୌଣସି ବିଶେଷ କ୍ରିୟା କରନ୍ତୁ।
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସୁରାଃ କ୍ଷିପ୍ତୋ ମୁଖମଧ୍ଯେଽସ୍ତି ଵାସଵଃ । ଵୃତ୍ରେଣୋତ୍ସାଦିତୋ ଜୀଵନ୍ନସ୍ତି କୋଷ୍ଠାନ୍ତରେ ରିପୋଃ
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ହେ ଦେବଗଣ, ଏବେ କଣ କରିବାଯୋଗ୍ୟ? ବାସବ ଏବେ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ମୁହଁ ଭିତରେ ବନ୍ଦି ଅଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଗାଁ ଭିତରେ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାଇଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଦେଵାଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରାଃ ସର୍ଵେ ତୁରାସାହଂ ତଥାକୃତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିମୃଶ୍ଯ ତରସା ଚକ୍ରୁର୍ଯତ୍ନଂ ଵିମୁକ୍ତଯେ
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚିନ୍ତାରେ ଅତି ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ତୁରାସାହଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କଲେ।
ଅସୃଜନ୍ତ ମହାସତ୍ତ୍ଵାଂ ଜୃମ୍ଭିକାଂ ରିପୁନାଶିନୀମ୍ । ତତୋ ଵିଜୃମ୍ଭମାଣଃ ସ ଵ୍ଯାଵୃତାସ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ
ସେମାନେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜିଣ୍ଡା ବିକାଶ କଲେ, ଯାହା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରାସୁର ଜିଣ୍ଡା ଦେଇ ମୁହଁ ବଡ଼ କଲେ।
ଵିଜୃମ୍ଭମାଣସ୍ଯ ତତୋ ଵୃତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯାଦଵାପତତ୍ । ସ୍ଵାନ୍ଯଙ୍ଗାନ୍ଯପି ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ବଲସୂଦନଃ
ବୃତ୍ରାସୁର ଯେତେବେଳେ ଜିଣ୍ଡା ଦେଲେ, ବଳସୂଦନ ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକୁଚିତ କରି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମୁହଁରୁ ବାହାରିଯାଇଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଲୋକେଷୁ ଜୃମ୍ଭିକା ପ୍ରାଣିସଂସ୍ଥିତା । ଜହୃଷୁଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିର୍ଗତମ୍
ସେଇ ସମୟରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜିଣ୍ଡା ରହିଗଲା; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବାହାରୁ ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତଯୋର୍ଲୋକଭଯପ୍ରଦମ୍ । ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ଯାଵଦ୍ଦାରୁଣଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍
ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲା, ଏହି ଦାରୁଣ ଯୁଦ୍ଧ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଲା।
ଏକତଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ । ଏକତୋ ବଲଵାଂସ୍ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରଃ ସଂଗ୍ରାମେ ସମଵର୍ତତ
ଏକ ପଟେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ଅନ୍ୟ ପଟେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ମାନେଇ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଯଦା ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ରଣେ ଵୃତ୍ରୋ ଵରମଦାଵୃତଃ । ପରାଜିତସ୍ତଦା ଶକ୍ରସ୍ତେଜସା ତସ୍ଯ ଧର୍ଷିତଃ
ବୃତ୍ରାସୁର ଦେବତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବାରୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦମିତ ହୋଇ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ଵିଵ୍ଯଥେ ମଘଵା ଯୁଦ୍ଧେ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ପରାଜଯମ୍ । ଵିଷାଦମଗମନ୍ଦେଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ରଂ ପରାଜିତମ୍
ମଘବାନ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ମନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହାରିଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିରାଶାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଣଂ ସର୍ଵେ ଦେଵା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ । ଗୃହୀତଂ ଦେଵସଦନଂ ଵୃତ୍ରେଣାଗତ୍ଯ ରଂହସା
ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ବୃତ୍ରାସୁର ତୁରନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ଗୃହକୁ ଦଖଳ କଲେ।
ଦେଵୋଦ୍ଯାନାନିସର୍ଵାଣି ଭୁଙ୍କ୍ତେଽସୌ ଦାନଵୋ ବଲାତ୍ । ଐରାଵତୋଽପି ଦୈତ୍ଯେନ ଗୃହୀତୋଽସୌ ଗଜୋତ୍ତମଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ବଳପୂର୍ବକ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଉପଭୋଗ କଲେ; ଏହି ଦେଉଳ ହାତୀ ଏୟରାବତ ମଧ୍ୟ ଦାନବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଲା।
ଵିମାନାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଗୃହୀତାନି ଵିଶାମ୍ପତେ । ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵା ହଯଵରୋ ଜାତସ୍ତସ୍ଯ ଵଶେ ତଦା
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ମହଳ ଦଖଳ ହେଲା, ହେ ରାଜା, ଏବଂ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଆସିଗଲା।
କାମଧେନୁଃ ପାରିଜାତୋ ଗଣଶ୍ଚାପ୍ସରସାଂ ତଥା । ଗୃହୀତଂ ରତ୍ନମାତ୍ରଂ ତୁ ତେନ ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ଟସୁତେନ ହ
କାମଧେନୁ, ପାରିଜାତ ଗଛ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ—ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଧନ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦଖଳ ହେଲା।
ସ୍ଥାନଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଗିରିଦୁର୍ଗେଷୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଦୁଃଖମାପୁଃ ପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ଯଜ୍ଞଭାଗାତ୍ସୁରାଲଯାତ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ହଟି ଗିରି ଦୁର୍ଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ; ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଗୃହ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଵୃତ୍ରଃ ସୁରପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବଭୂଵ ମଦଗର୍ଵିତଃ । ତ୍ଵଷ୍ଟାତୀଵ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁମୋଦ ସୁତସଂଯୁତଃ
ବୃତ୍ର ଦେବତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ପାଇଁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ହେଲା। ତ୍ୱଷ୍ଟାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ ଲଭି, ସେ ପୁଅ ସହିତ ଖୁସି ହେଲା।
ଅମନ୍ତ୍ରଯନ୍ହିତଂ ଦେଵା ମୁନିଭିଃ ସହ ଭାରତ । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମିତି ପ୍ରାପ୍ତେ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଭଯମୋହିତାଃ
ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ, ଭୟରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ସମୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ଆଲୋଚନା କରିଲେ।
ଜଗ୍ମୁଃ କୈଲାସମଚଲଂ ସୁରାଃ ଶକ୍ରସମନ୍ଵିତାଃ । ମହାଦେଵଂ ପ୍ରଣମ୍ଯୋଚୁଃ ପ୍ରହ୍ଵାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୃଶମ୍
ଦେବତାମାନେ ଶକ୍ର ସହ କୈଳାଶ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହ ହାତ ଜୋଡି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ।
ଦେଵଦେଵ ମହାଦେଵ କୃପାସିନ୍ଧୋ ମହେଶ୍ଵର । ରକ୍ଷାସ୍ମାନ୍ଭଯଭୀତାଂସ୍ତୁ ଵୃତ୍ରେଣାତିପରାଜିତାନ୍
ହେ ଦେବଦେବ, ମହାଦେବ, କୃପାର ସାଗର, ମହେଶ୍ୱର, ବୃତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ଓ ପରାଜିତ ହୋଇଥିବା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଗୃହୀତଂ ଦେଵସଦନଂ ତେନ ଦେଵ ବଲୀଯସା । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମତଃ ଶମ୍ଭୋ ବ୍ରୂହି ସତ୍ଯଂ ଶିଵାଦ୍ଯ ନଃ
ସେ ପ୍ରବଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାଙ୍କର ଗୃହ ଦଖଲ କରିଛି। ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଆଜି ସତ୍ୟ କଥା କହ।
କିଂ କୁର୍ମଃ କ୍ଵ ଚ ଗଚ୍ଛାମଃ ସ୍ଥାନଭ୍ରଷ୍ଟା ମହେଶ୍ଵର । ଦୁଃଖସ୍ଯ ନାଧିଗଚ୍ଛାମୋ ଵିନାଶୋପାଯମୀଶ୍ଵର
ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଏବେ ଆମେ ସ୍ଥାନ ହରାଇଛୁ, କଣ କରିବା ଉଚିତ, କେଉଁଠି ଯିବା ଉଚିତ? ହେ ଈଶ୍ୱର, ଏହି ଦୁଃଖର ଶେଷ କିପରି ହେବ, ଆମେ କିଛି ବୁଝିପାରୁନାହିଁ।
ସାହାଯ୍ଯଂ କୁରୁ ଭୂତେଶ ଵ୍ଯଥିତାଃ ସ୍ମ କୃପାନିଧେ । ଵୃତ୍ରଂ ଜହି ମଦୋତ୍ସିକ୍ତଂ ଵରଦାନବଲାଦ୍ଵିଭୋ
ହେ ଭୂତଙ୍କର ନାଥ, ହେ କୃପାର ସାଗର, ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ, ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କର। ଦାନର ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର।
ଶିଵ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ହରେଃ କ୍ଷଯମ୍ । ଗତ୍ଵା ସମେତ୍ଯ ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚିନ୍ତଯାମୋ ଵଧୋଦ୍ଯମମ୍
ଶିବ କହିଲେ: 'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବା। ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ମିଶି, ବୃତ୍ରଙ୍କ ବିନାଶ ଉପାୟ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିବା।'