ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ର ମମାତ୍ଯର୍ଥଂ ଦୁଃଖଂ ନାଶିତୁମର୍ହସି । ତ୍ରିଶିରା ମମ ଚିତ୍ତାତ୍ତୁ ନାପସର୍ପତି କର୍ହିଚିତ୍
ତେଣୁ, ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ମୋର ଗଭୀର ଦୁଃଖକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କର। ତିନିମୁଣ୍ଡିଆ ସଦା ମୋ ମନରୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
ସୁଶୀଲଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ତାପସୋ ଵେଦଵିତ୍ତମଃ । ଅପରାଧଂ ଵିନା ତେନ ନିହତଃ ପାପବୁଦ୍ଧିନା
ସେ ଭଲ ଚରିତ୍ର, ସତ୍ୟବାଦୀ, ତପସ୍ବୀ ଏବଂ ବେଦରେ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତଥାପି, କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୃତ୍ରଃ ପରମଦୁର୍ଜଯଃ । ରଥମାରୁହ୍ଯ ତରସା ନିର୍ଜଗାମ ପିତୁର୍ଗୃହାତ୍
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅତି ଦୁର୍ଜୟ ଭୃତ୍ରା ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବାପାଙ୍କ ଘରୁ ବେଗରେ ବାହାରିଗଲେ।
ରଣଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷଂ ଶଙ୍ଖନାଦଂ ମହାବଲମ୍ । କାରଯିତ୍ଵା ପ୍ରଯାଣଂ ସ ଚକାର ମଦଗର୍ଵିତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳ ଓ ଶଂଖର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରାଇ, ଗର୍ବରେ ମସ୍ତ ହୋଇ ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ନିର୍ଯଯୌ ନଯସଂଯୁକ୍ତଃ ସେଵକାନିତି ସଂଵଦନ୍ । ହତ୍ଵା ଶକ୍ରଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ସୁରରାଜ୍ଯମକଣ୍ଟକମ୍
ସେ ନୀତିଜ୍ଞ ସହଚରମାନେ ସହିତ ବାହାରି, ନିଜ ସେବକମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମାରି, ଅବିଘ୍ନ ଦେବତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଦଳିବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଜଗାମାଶୁ ସ୍ଵସୈନ୍ଯପରିଵାରିତଃ । ମହତା ସୈନ୍ଯନାଦେନ ଭୀଷଯନ୍ନମରାଵତୀମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଗଲେ। ସେନାର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଅମରାବତୀ କମ୍ପିତ ହେଲା।
ତମାଗଚ୍ଛନ୍ତମାଜ୍ଞାଯ ତୁରାଷାଡପି ସତ୍ଵରଃ । ସେନୋଦ୍ଯୋଗଂ ଭଯତ୍ରସ୍ତଃ କାରଯାମାସ ଭାରତ
ସେ ଆସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ତୁରାଷାଡ଼ ଭୟରେ ତୁରନ୍ତ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସର୍ଵାନାହୂଯ ତରସା ଲୋକପାଲାନରିନ୍ଦମଃ । ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥଂ ପ୍ରେରଯନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵ୍ଯରୋଚତ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପଠାଇଲେ। ତାଙ୍କ ତେଜରେ ସେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଗୃଧ୍ରନ୍ଵ୍ଯୂହଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ସଂସ୍ଥିତଃ ପାକଶାସନଃ । ତତ୍ରାଜଗାମ ଵେଗାତ୍ତୁ ଵୃତ୍ରଃ ପରବଲାର୍ଦନଃ
ତାପରେ ପାକଶାସନ ଗୃଧ୍ର ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରି, ନିଜ ସ୍ଥାନ ନେଲେ। ସେଠିକୁ ଶତ୍ରୁ ଦଳ ନାଶକ ଭୃତ୍ରା ବେଗରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ଦେଵଦାନଵଯୋସ୍ତାଵତ୍ସଂଗ୍ରାମସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍ । ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋଃ ସଂଖ୍ଯେ ମନସା ଵିଜଯୈଷିଣୋଃ
ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଭୃତ୍ରା ଓ ବାସବ ଦୁହେଁ ମନରେ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧେ ସନ୍ଦୀପ୍ତେ ଭଯଦେ ଭୃଶମ୍ । ଆକୂତଂ ଦେଵତାଃ ପ୍ରାପୁର୍ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ପରମାଂ ମୁଦମ୍
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଦେଉତାମାନେ ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତୋମରୈର୍ଭିନ୍ଦିପାଲୈଶ୍ଚ ଖଡ୍ଗୈଃ ପରଶୁପଟ୍ଟିଶୈଃ । ଜଘ୍ନୁଃ ପରସ୍ପରଂ ଦେଵଦୈତ୍ଯା ସ୍ଵସ୍ଵଵରାଯୁଧୈଃ
ତୋମର, ଗଦା, ତଳୱାର, କୁଠାର ଓ ପଟିଶ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ନିଜ ନିଜ ପସନ୍ଦର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଏକାପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ଏଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଵର୍ତମାନେ ଦାରୁଣେ ଲୋମହର୍ଷଣେ । ଶକ୍ରଂ ଜଗ୍ରାହ ସହସା ଵୃତ୍ରଃ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୃତ୍ରା ହଠାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରିଲେ।
ଅପାଵୃତ୍ଯ ମୁଖେ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତୋ ଵୃତ୍ରଃ ଶତକ୍ରତୁମ୍ । ମୁଦିତୋଽଭୂନ୍ମହାରାଜ ପୂର୍ଵଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍
ମୁଁହ ବଡ଼ କରି ଖୋଲି, ଭୃତ୍ରା ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ମୁଁହ ଭିତରେ ଫେଙ୍କି ଦାଉଡ଼ିଲେ। ରାଜା, ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ମନେ ପକାଇ ସେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଶକ୍ରେ ଗ୍ରସ୍ତେଽଥ ଵୃତ୍ରେଣ ସଂଭ୍ରାନ୍ତା ନିର୍ଜରାସ୍ତଦା । ଚୁକ୍ରୁଶଃ ପରମାର୍ତାସ୍ତେ ହା ଶକ୍ରେତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଯେତେବେଳେ ବୃତ୍ରାସୁର ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଗିଳିଗଲେ, ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ପୁନିପୁନି 'ହା ଇନ୍ଦ୍ର!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅପାଵୃତଂ ମୁଖେ ଶକ୍ରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵେ ଦିଵୌକସଃ । ବୃହସ୍ପତିଂ ପ୍ରଣମ୍ଯୋଚୁର୍ଦୀନା ଵ୍ଯଥିତଚେତସଃ
ଖୋଲା ମୁହଁ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବତାମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ଵମସ୍ମାକଂ ଗୁରୁଃ ପରଃ । ଶକ୍ରୋ ଗ୍ରସ୍ତସ୍ତୁ ଵୃତ୍ରେଣ ରକ୍ଷିତୋ ଦେଵତାନ୍ତରୈଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ଆପଣ ଆମ ପ୍ରମୁଖ ଗୁରୁ। ଇନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗିଳାଯାଇଛନ୍ତି।
ଵିନା ଶକ୍ରେଣ କିଂ କୁର୍ମଃ ସର୍ଵେ ହୀନପରାକ୍ରମାଃ । ଅଭିଚାରଂ କୁରୁ ଵିଭୋ ସତ୍ଵରଃ ଶକ୍ରମୁକ୍ତଯେ
ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ଆମେ କଣ କରିପାରିବୁ? ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଇଛୁ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ କୌଣସି ବିଶେଷ କ୍ରିୟା କରନ୍ତୁ।
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସୁରାଃ କ୍ଷିପ୍ତୋ ମୁଖମଧ୍ଯେଽସ୍ତି ଵାସଵଃ । ଵୃତ୍ରେଣୋତ୍ସାଦିତୋ ଜୀଵନ୍ନସ୍ତି କୋଷ୍ଠାନ୍ତରେ ରିପୋଃ
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ହେ ଦେବଗଣ, ଏବେ କଣ କରିବାଯୋଗ୍ୟ? ବାସବ ଏବେ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ମୁହଁ ଭିତରେ ବନ୍ଦି ଅଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଗାଁ ଭିତରେ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାଇଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଦେଵାଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରାଃ ସର୍ଵେ ତୁରାସାହଂ ତଥାକୃତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିମୃଶ୍ଯ ତରସା ଚକ୍ରୁର୍ଯତ୍ନଂ ଵିମୁକ୍ତଯେ
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚିନ୍ତାରେ ଅତି ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ତୁରାସାହଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କଲେ।
ଅସୃଜନ୍ତ ମହାସତ୍ତ୍ଵାଂ ଜୃମ୍ଭିକାଂ ରିପୁନାଶିନୀମ୍ । ତତୋ ଵିଜୃମ୍ଭମାଣଃ ସ ଵ୍ଯାଵୃତାସ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ
ସେମାନେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜିଣ୍ଡା ବିକାଶ କଲେ, ଯାହା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରାସୁର ଜିଣ୍ଡା ଦେଇ ମୁହଁ ବଡ଼ କଲେ।
ଵିଜୃମ୍ଭମାଣସ୍ଯ ତତୋ ଵୃତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯାଦଵାପତତ୍ । ସ୍ଵାନ୍ଯଙ୍ଗାନ୍ଯପି ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ବଲସୂଦନଃ
ବୃତ୍ରାସୁର ଯେତେବେଳେ ଜିଣ୍ଡା ଦେଲେ, ବଳସୂଦନ ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକୁଚିତ କରି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମୁହଁରୁ ବାହାରିଯାଇଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଲୋକେଷୁ ଜୃମ୍ଭିକା ପ୍ରାଣିସଂସ୍ଥିତା । ଜହୃଷୁଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିର୍ଗତମ୍
ସେଇ ସମୟରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜିଣ୍ଡା ରହିଗଲା; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବାହାରୁ ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତଯୋର୍ଲୋକଭଯପ୍ରଦମ୍ । ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ଯାଵଦ୍ଦାରୁଣଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍
ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲା, ଏହି ଦାରୁଣ ଯୁଦ୍ଧ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଲା।
ଏକତଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ । ଏକତୋ ବଲଵାଂସ୍ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରଃ ସଂଗ୍ରାମେ ସମଵର୍ତତ
ଏକ ପଟେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ଅନ୍ୟ ପଟେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ମାନେଇ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଯଦା ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ରଣେ ଵୃତ୍ରୋ ଵରମଦାଵୃତଃ । ପରାଜିତସ୍ତଦା ଶକ୍ରସ୍ତେଜସା ତସ୍ଯ ଧର୍ଷିତଃ
ବୃତ୍ରାସୁର ଦେବତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବାରୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦମିତ ହୋଇ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ଵିଵ୍ଯଥେ ମଘଵା ଯୁଦ୍ଧେ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ପରାଜଯମ୍ । ଵିଷାଦମଗମନ୍ଦେଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ରଂ ପରାଜିତମ୍
ମଘବାନ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ମନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହାରିଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିରାଶାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଣଂ ସର୍ଵେ ଦେଵା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ । ଗୃହୀତଂ ଦେଵସଦନଂ ଵୃତ୍ରେଣାଗତ୍ଯ ରଂହସା
ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ବୃତ୍ରାସୁର ତୁରନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ଗୃହକୁ ଦଖଳ କଲେ।
ଦେଵୋଦ୍ଯାନାନିସର୍ଵାଣି ଭୁଙ୍କ୍ତେଽସୌ ଦାନଵୋ ବଲାତ୍ । ଐରାଵତୋଽପି ଦୈତ୍ଯେନ ଗୃହୀତୋଽସୌ ଗଜୋତ୍ତମଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ବଳପୂର୍ବକ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଉପଭୋଗ କଲେ; ଏହି ଦେଉଳ ହାତୀ ଏୟରାବତ ମଧ୍ୟ ଦାନବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଲା।
ଵିମାନାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଗୃହୀତାନି ଵିଶାମ୍ପତେ । ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵା ହଯଵରୋ ଜାତସ୍ତସ୍ଯ ଵଶେ ତଦା
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ମହଳ ଦଖଳ ହେଲା, ହେ ରାଜା, ଏବଂ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଆସିଗଲା।