ପାଦୌ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ପ୍ରଣଯାଦ୍ଵିଧାତୁ- ର୍ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିଃ ପୁରତ ଏଵ ସମାସସାଦ । ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ସୁଵରଦଂ ତପସା ପ୍ରସନ୍ନଂ ପ୍ରେମ୍ଣାତିଗଦ୍ଗଦଗିରା ଵିନଯେନ ନମ୍ରଃ
ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବିଧାତାଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଆଗକୁ ଗଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଦୟାମୟ ବରଦାତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇବା ଭରା କଣ୍ଠରେ ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଯା ସକଲଦେଵପଦଂ ପ୍ରଭୋଽଦ୍ଯ ଯଦ୍ଦର୍ଶନଂ ତଵ ସୁଦୁର୍ଲଭମାଶୁ ଜାତମ୍ । ଵାଞ୍ଛାସ୍ତି ନାଥ ମନସି ପ୍ରଵଣେ ଦୁରାପା ତାଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି କମଲାସନ ଵେତ୍ସି ଭାଵମ୍
'ପ୍ରଭୁ, ଆଜି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଦୁର୍ଲଭ ଦର୍ଶନ ଦ୍ରୁତ ମିଳିଛି। ମୋ ଭକ୍ତିମୟ ହୃଦୟରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ହେ କମଳାସନ, ଆପଣ ମୋର ଭାବ ଜାଣନ୍ତି, ମୁଁ କହିବି।'
ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ମା ଭଵତୁ ମେ କିଲ ଲୋହକାଷ୍ଠ- ଶୁଷ୍କାର୍ଦ୍ରଵଂଶନିଚଯୈରପରୈଶ୍ଚ ଶସ୍ତ୍ରୈଃ । ଵୃଦ୍ଧି ପ୍ରଯାତୁ ମମ ଵୀର୍ଯମତୀଵ ଯୁଦ୍ଧେ ଯସ୍ମାଦ୍ଭଵାମି ସବଲୈରମରୈରଜେଯଃ
'ଲୋହା, କାଠ, ଶୁଖିଲା କିମ୍ବା ଭିଜା ବାଁଶ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ଶକ୍ତି ବଢ଼ିଯାଉ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ସାମ୍ନାରେ ଅଜୟ ହେଇଯିବି।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଥଂ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ତମାହ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵାଞ୍ଛିତଂ ସଫଲଂ ସଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବୃତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ହସି କହିଲେ, 'ଉଠ, ଯା, ଭଲ ହେଉ, ତୋର ଇଚ୍ଛା ସଦା ପୂରଣ ହେବ।'
ନ ଶୁଷ୍କେଣ ନ ଚାର୍ଦ୍ରେଣ ନ ପାଷାଣେନ ଦାରୁଣା । ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ତେ ମୃତ୍ଯୁରିତି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
'ନ ଶୁଖିଲା, ନ ଭିଜା, ନ ପାଥର, ନ କାଠ ଦ୍ୱାରା ତୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ନାହିଁ—ମୁଁ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ କହୁଛି।'
ଇତି ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ବ୍ରହ୍ମା ଜଗାମ ଭୁଵନଂ ପରମ୍ । ଵୃତ୍ରସ୍ତୁ ତଂ ଵରଂ ଲବ୍ଧା ମୁଦିତଃ ସ୍ଵଗୃହଂ ଯଯୌ
ଏଭଳି ବର ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ପରମ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବୃତ୍ର ବର ପାଇ ଖୁସିରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଶଶଂସ ପିତୁରଗ୍ରେ ତଦ୍ଵରଦାନଂ ମହାମତିଃ । ତ୍ଵଷ୍ଟା ତୁ ମୁଦିତଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ତଵରଂ ତଦା
ସେ ଦୂରଦର୍ଶୀ ପୁଅ ନିଜ ବାପାଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ବରଦାନ ମିଳିଥିବା କଥା କହିଲେ। ଏହା ଦେଖି ତ୍ୱଷ୍ଟା ଖୁସି ହେଲେ, କାରଣ ସେ ଏବେ ବରପ୍ରାପ୍ତ ପୁଅ ପାଇଥିଲେ।
ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ମହାଭାଗ ଜହି ଶକ୍ରଂ ରିପୁଂ ମମ । ହତ୍ଵାଗଚ୍ଛ ତ୍ରିଶିରସୋ ହନ୍ତାରଂ ପାପସଂଯୁତମ୍
ହେ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ। ମୋର ଶତ୍ରୁ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମାର। ସେଠାରୁ ଫେରି, ତିନିମୁଣ୍ଡିଆଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ଅପରାଧୀକୁ ମଧ୍ୟ ସଂହାର କର।
ଭଵ ତ୍ଵଂ ତ୍ରିଦଶାଧୀଶଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଜଯଂ ରଣେ । ମମାଧିଂ ଛିନ୍ଧି ଵିପୁଲଂ ପୁତ୍ରନାଶସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଗିଲେ, ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ହେଉ। ମୋ ପୁଅ ହରାଇବା ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୋ ଭାରି ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କର।
ଜୀଵତୋ ଵାକ୍ଯକରଣାତ୍କ୍ଷଯାହେ ଭୂରିଭୋଜନାତ୍ । ଗଯାଯାଂ ପିଣ୍ଡଦାନାଚ୍ଚ ତ୍ରିଭିଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରତା
ଜୀବିତ ବାପାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା, ବର୍ଷିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭଲ ଭୋଜନ ଦେବା, ଏବଂ ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା—ଏଇ ତିନି କାମ କଲେ ପୁଅ ପିତୃ ଋଣ ଶେଷ କରେ।
ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ର ମମାତ୍ଯର୍ଥଂ ଦୁଃଖଂ ନାଶିତୁମର୍ହସି । ତ୍ରିଶିରା ମମ ଚିତ୍ତାତ୍ତୁ ନାପସର୍ପତି କର୍ହିଚିତ୍
ତେଣୁ, ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ମୋର ଗଭୀର ଦୁଃଖକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କର। ତିନିମୁଣ୍ଡିଆ ସଦା ମୋ ମନରୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
ସୁଶୀଲଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ତାପସୋ ଵେଦଵିତ୍ତମଃ । ଅପରାଧଂ ଵିନା ତେନ ନିହତଃ ପାପବୁଦ୍ଧିନା
ସେ ଭଲ ଚରିତ୍ର, ସତ୍ୟବାଦୀ, ତପସ୍ବୀ ଏବଂ ବେଦରେ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତଥାପି, କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୃତ୍ରଃ ପରମଦୁର୍ଜଯଃ । ରଥମାରୁହ୍ଯ ତରସା ନିର୍ଜଗାମ ପିତୁର୍ଗୃହାତ୍
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅତି ଦୁର୍ଜୟ ଭୃତ୍ରା ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବାପାଙ୍କ ଘରୁ ବେଗରେ ବାହାରିଗଲେ।
ରଣଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷଂ ଶଙ୍ଖନାଦଂ ମହାବଲମ୍ । କାରଯିତ୍ଵା ପ୍ରଯାଣଂ ସ ଚକାର ମଦଗର୍ଵିତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳ ଓ ଶଂଖର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରାଇ, ଗର୍ବରେ ମସ୍ତ ହୋଇ ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ନିର୍ଯଯୌ ନଯସଂଯୁକ୍ତଃ ସେଵକାନିତି ସଂଵଦନ୍ । ହତ୍ଵା ଶକ୍ରଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ସୁରରାଜ୍ଯମକଣ୍ଟକମ୍
ସେ ନୀତିଜ୍ଞ ସହଚରମାନେ ସହିତ ବାହାରି, ନିଜ ସେବକମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମାରି, ଅବିଘ୍ନ ଦେବତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଦଳିବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଜଗାମାଶୁ ସ୍ଵସୈନ୍ଯପରିଵାରିତଃ । ମହତା ସୈନ୍ଯନାଦେନ ଭୀଷଯନ୍ନମରାଵତୀମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଗଲେ। ସେନାର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଅମରାବତୀ କମ୍ପିତ ହେଲା।
ତମାଗଚ୍ଛନ୍ତମାଜ୍ଞାଯ ତୁରାଷାଡପି ସତ୍ଵରଃ । ସେନୋଦ୍ଯୋଗଂ ଭଯତ୍ରସ୍ତଃ କାରଯାମାସ ଭାରତ
ସେ ଆସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ତୁରାଷାଡ଼ ଭୟରେ ତୁରନ୍ତ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସର୍ଵାନାହୂଯ ତରସା ଲୋକପାଲାନରିନ୍ଦମଃ । ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥଂ ପ୍ରେରଯନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵ୍ଯରୋଚତ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପଠାଇଲେ। ତାଙ୍କ ତେଜରେ ସେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଗୃଧ୍ରନ୍ଵ୍ଯୂହଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ସଂସ୍ଥିତଃ ପାକଶାସନଃ । ତତ୍ରାଜଗାମ ଵେଗାତ୍ତୁ ଵୃତ୍ରଃ ପରବଲାର୍ଦନଃ
ତାପରେ ପାକଶାସନ ଗୃଧ୍ର ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରି, ନିଜ ସ୍ଥାନ ନେଲେ। ସେଠିକୁ ଶତ୍ରୁ ଦଳ ନାଶକ ଭୃତ୍ରା ବେଗରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ଦେଵଦାନଵଯୋସ୍ତାଵତ୍ସଂଗ୍ରାମସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍ । ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋଃ ସଂଖ୍ଯେ ମନସା ଵିଜଯୈଷିଣୋଃ
ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଭୃତ୍ରା ଓ ବାସବ ଦୁହେଁ ମନରେ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧେ ସନ୍ଦୀପ୍ତେ ଭଯଦେ ଭୃଶମ୍ । ଆକୂତଂ ଦେଵତାଃ ପ୍ରାପୁର୍ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ପରମାଂ ମୁଦମ୍
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଦେଉତାମାନେ ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତୋମରୈର୍ଭିନ୍ଦିପାଲୈଶ୍ଚ ଖଡ୍ଗୈଃ ପରଶୁପଟ୍ଟିଶୈଃ । ଜଘ୍ନୁଃ ପରସ୍ପରଂ ଦେଵଦୈତ୍ଯା ସ୍ଵସ୍ଵଵରାଯୁଧୈଃ
ତୋମର, ଗଦା, ତଳୱାର, କୁଠାର ଓ ପଟିଶ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ନିଜ ନିଜ ପସନ୍ଦର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଏକାପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ଏଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଵର୍ତମାନେ ଦାରୁଣେ ଲୋମହର୍ଷଣେ । ଶକ୍ରଂ ଜଗ୍ରାହ ସହସା ଵୃତ୍ରଃ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୃତ୍ରା ହଠାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରିଲେ।
ଅପାଵୃତ୍ଯ ମୁଖେ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତୋ ଵୃତ୍ରଃ ଶତକ୍ରତୁମ୍ । ମୁଦିତୋଽଭୂନ୍ମହାରାଜ ପୂର୍ଵଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍
ମୁଁହ ବଡ଼ କରି ଖୋଲି, ଭୃତ୍ରା ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ମୁଁହ ଭିତରେ ଫେଙ୍କି ଦାଉଡ଼ିଲେ। ରାଜା, ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ମନେ ପକାଇ ସେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଶକ୍ରେ ଗ୍ରସ୍ତେଽଥ ଵୃତ୍ରେଣ ସଂଭ୍ରାନ୍ତା ନିର୍ଜରାସ୍ତଦା । ଚୁକ୍ରୁଶଃ ପରମାର୍ତାସ୍ତେ ହା ଶକ୍ରେତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଯେତେବେଳେ ବୃତ୍ରାସୁର ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଗିଳିଗଲେ, ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ପୁନିପୁନି 'ହା ଇନ୍ଦ୍ର!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅପାଵୃତଂ ମୁଖେ ଶକ୍ରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵେ ଦିଵୌକସଃ । ବୃହସ୍ପତିଂ ପ୍ରଣମ୍ଯୋଚୁର୍ଦୀନା ଵ୍ଯଥିତଚେତସଃ
ଖୋଲା ମୁହଁ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବତାମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ଵମସ୍ମାକଂ ଗୁରୁଃ ପରଃ । ଶକ୍ରୋ ଗ୍ରସ୍ତସ୍ତୁ ଵୃତ୍ରେଣ ରକ୍ଷିତୋ ଦେଵତାନ୍ତରୈଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ଆପଣ ଆମ ପ୍ରମୁଖ ଗୁରୁ। ଇନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗିଳାଯାଇଛନ୍ତି।
ଵିନା ଶକ୍ରେଣ କିଂ କୁର୍ମଃ ସର୍ଵେ ହୀନପରାକ୍ରମାଃ । ଅଭିଚାରଂ କୁରୁ ଵିଭୋ ସତ୍ଵରଃ ଶକ୍ରମୁକ୍ତଯେ
ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ଆମେ କଣ କରିପାରିବୁ? ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଇଛୁ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ କୌଣସି ବିଶେଷ କ୍ରିୟା କରନ୍ତୁ।
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସୁରାଃ କ୍ଷିପ୍ତୋ ମୁଖମଧ୍ଯେଽସ୍ତି ଵାସଵଃ । ଵୃତ୍ରେଣୋତ୍ସାଦିତୋ ଜୀଵନ୍ନସ୍ତି କୋଷ୍ଠାନ୍ତରେ ରିପୋଃ
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ହେ ଦେବଗଣ, ଏବେ କଣ କରିବାଯୋଗ୍ୟ? ବାସବ ଏବେ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ମୁହଁ ଭିତରେ ବନ୍ଦି ଅଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଗାଁ ଭିତରେ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାଇଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଦେଵାଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରାଃ ସର୍ଵେ ତୁରାସାହଂ ତଥାକୃତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିମୃଶ୍ଯ ତରସା ଚକ୍ରୁର୍ଯତ୍ନଂ ଵିମୁକ୍ତଯେ
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚିନ୍ତାରେ ଅତି ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ତୁରାସାହଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କଲେ।