ଗନ୍ଧମାଦନମାସାଦ୍ଯ ପୁଣ୍ଯାଂ ଦେଵଧୁନୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ସ୍ନାତ୍ଵା କୁଶାସନଂ କୃତ୍ଵା ସଂସ୍ଥିତଶ୍ଚ ସ୍ଥିରାସନଃ
ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ପବିତ୍ର ଦେବଧୁନୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, କୁଶ ଘାସର ଆସନ ବନ୍ଧି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସିଗଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାନ୍ନଂ ଵାରିପାନଂ ଚ ଯୋଗାଭ୍ଯାସପରାଯଣଃ । ଧ୍ଯାଯନ୍ଵିଶ୍ଵସୃଜଂ ଚିତ୍ତେ ସୋପଵିଷ୍ଟଃ ସ୍ଥିରାସନେ
ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି, କେବଳ ପାଣି ପିଇ, ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲାଗି ରହିଲେ। ମନରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦୃଢ଼ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ।
ମଘଵା ତଂ ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚିନ୍ତାତୁରୋ ହ୍ଯଭୂତ୍ । ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଵିଘ୍ନାର୍ଥଂ ପାକଶାସନଃ
ମଘବାନ ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଭାବି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ। ପାକାଶାସନ ଦେବତା ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନୋଁକୁ ପଠାଇଲେ।
ଯକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ପନ୍ନଗାନ୍ସର୍ପାନ୍କିନ୍ନରାନମିତୌଜସଃ । ଵିଦ୍ଯାଧରାନପ୍ସରସୋ ଦେଵଦୂତାନନେକଶଃ
ସେ ଏହିପରି ଯକ୍ଷ, ସର୍ପ, କିନ୍ନର, ବଳଶାଳୀ ବିଦ୍ୟାଧର, ଅପ୍ସରା ଓ ଅନେକ ଦେବଦୂତମାନୋଁକୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଇଲେ।
ଉପାଯାସ୍ତୈଃ କୃତାଃ ସମ୍ଯକ୍ ତପୋଵିଘ୍ନାଯ ମାଯିଭିଃ । ନ ଚଚାଲ ତତୋ ଧ୍ଯାନାତ୍ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରଃ ପରମତାପସଃ
ସେମାନେ ନାନା ଉପାୟରେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପୁଅ ବୃତ୍ର ମହାତପସ୍ବୀ ଧ୍ୟାନରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଡାହା ହେଲେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମନେତୃତ୍ଵେ ସେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସୁରୈର୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶରଣଗମନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ନିର୍ଗତାସ୍ତେ ପରାଵୃତ୍ତାସ୍ତପୋଵିଘ୍ନକରାଃ ସୁରାଃ । ନିରାଶାଃ କାର୍ଯସଂସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୃଢଚେତସମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ବୃତ୍ରଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖି ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରିଗଲେ।
ଜାତେ ଵର୍ଷଶତେ ପୂର୍ଣେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ । ତତ୍ରାଜଗାମ ତରସା ହଂସାରୂଢଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ
ଶତବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଚାରିଟି ମୁହଁ ଓ ହଂସ ରେ ଚଢ଼ି ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଆଗତ୍ଯ ତମୁଵାଚେଦଂ ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ଟପୁତ୍ର ସୁଖୀ ଭଵ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧ୍ଯାନଂ ଵରଂ ବ୍ରୂହି ଦଦାମି ତଵ ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ସେ ଆସି ବୃତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପୁଅ, ଖୁସି ହେଉ। ଧ୍ୟାନ ଛାଡ଼, ମୋତେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ସେ ମାଗ।'
ତପସା ତେଽଦ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାତିକର୍ଶିତମ୍ । ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମନୋଽଭିଲଷିତଂ ତଵ
'ତୁମର ଏହି ତପସ୍ୟା ଦେଖି ଆଜି ମୁଁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମ ମନର ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଭଲ ହେଉ, ସେ ମାଗ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଵୃତ୍ରସ୍ତଦାତିଵିଶଦାଂ ପୁରତୋ ନିଶମ୍ଯ ଵାଚଂ ସୁଧାସମରସାଂ ଜଗଦେକକର୍ତୁଃ । ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଯୋଗକଲନାଂ ସହସୋଦତିଷ୍ଠ- ତ୍ସଞ୍ଜାତହର୍ଷନଯନାଶ୍ରୁକଲାକଲାପଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ମଧୁର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା ଶୁଣି ବୃତ୍ର ତାଙ୍କ ଯୋଗ ଧ୍ୟାନ ଛାଡ଼ି ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଖୁସିରେ ଚକ୍ଷୁରେ ଅଶ୍ରୁ ଆସିଗଲା।
ପାଦୌ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ପ୍ରଣଯାଦ୍ଵିଧାତୁ- ର୍ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିଃ ପୁରତ ଏଵ ସମାସସାଦ । ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ସୁଵରଦଂ ତପସା ପ୍ରସନ୍ନଂ ପ୍ରେମ୍ଣାତିଗଦ୍ଗଦଗିରା ଵିନଯେନ ନମ୍ରଃ
ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବିଧାତାଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଆଗକୁ ଗଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଦୟାମୟ ବରଦାତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇବା ଭରା କଣ୍ଠରେ ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଯା ସକଲଦେଵପଦଂ ପ୍ରଭୋଽଦ୍ଯ ଯଦ୍ଦର୍ଶନଂ ତଵ ସୁଦୁର୍ଲଭମାଶୁ ଜାତମ୍ । ଵାଞ୍ଛାସ୍ତି ନାଥ ମନସି ପ୍ରଵଣେ ଦୁରାପା ତାଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି କମଲାସନ ଵେତ୍ସି ଭାଵମ୍
'ପ୍ରଭୁ, ଆଜି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଦୁର୍ଲଭ ଦର୍ଶନ ଦ୍ରୁତ ମିଳିଛି। ମୋ ଭକ୍ତିମୟ ହୃଦୟରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ହେ କମଳାସନ, ଆପଣ ମୋର ଭାବ ଜାଣନ୍ତି, ମୁଁ କହିବି।'
ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ମା ଭଵତୁ ମେ କିଲ ଲୋହକାଷ୍ଠ- ଶୁଷ୍କାର୍ଦ୍ରଵଂଶନିଚଯୈରପରୈଶ୍ଚ ଶସ୍ତ୍ରୈଃ । ଵୃଦ୍ଧି ପ୍ରଯାତୁ ମମ ଵୀର୍ଯମତୀଵ ଯୁଦ୍ଧେ ଯସ୍ମାଦ୍ଭଵାମି ସବଲୈରମରୈରଜେଯଃ
'ଲୋହା, କାଠ, ଶୁଖିଲା କିମ୍ବା ଭିଜା ବାଁଶ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ଶକ୍ତି ବଢ଼ିଯାଉ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ସାମ୍ନାରେ ଅଜୟ ହେଇଯିବି।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଥଂ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ତମାହ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵାଞ୍ଛିତଂ ସଫଲଂ ସଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବୃତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ହସି କହିଲେ, 'ଉଠ, ଯା, ଭଲ ହେଉ, ତୋର ଇଚ୍ଛା ସଦା ପୂରଣ ହେବ।'
ନ ଶୁଷ୍କେଣ ନ ଚାର୍ଦ୍ରେଣ ନ ପାଷାଣେନ ଦାରୁଣା । ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ତେ ମୃତ୍ଯୁରିତି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
'ନ ଶୁଖିଲା, ନ ଭିଜା, ନ ପାଥର, ନ କାଠ ଦ୍ୱାରା ତୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ନାହିଁ—ମୁଁ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ କହୁଛି।'
ଇତି ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ବ୍ରହ୍ମା ଜଗାମ ଭୁଵନଂ ପରମ୍ । ଵୃତ୍ରସ୍ତୁ ତଂ ଵରଂ ଲବ୍ଧା ମୁଦିତଃ ସ୍ଵଗୃହଂ ଯଯୌ
ଏଭଳି ବର ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ପରମ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବୃତ୍ର ବର ପାଇ ଖୁସିରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଶଶଂସ ପିତୁରଗ୍ରେ ତଦ୍ଵରଦାନଂ ମହାମତିଃ । ତ୍ଵଷ୍ଟା ତୁ ମୁଦିତଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ତଵରଂ ତଦା
ସେ ଦୂରଦର୍ଶୀ ପୁଅ ନିଜ ବାପାଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ବରଦାନ ମିଳିଥିବା କଥା କହିଲେ। ଏହା ଦେଖି ତ୍ୱଷ୍ଟା ଖୁସି ହେଲେ, କାରଣ ସେ ଏବେ ବରପ୍ରାପ୍ତ ପୁଅ ପାଇଥିଲେ।
ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ମହାଭାଗ ଜହି ଶକ୍ରଂ ରିପୁଂ ମମ । ହତ୍ଵାଗଚ୍ଛ ତ୍ରିଶିରସୋ ହନ୍ତାରଂ ପାପସଂଯୁତମ୍
ହେ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ। ମୋର ଶତ୍ରୁ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମାର। ସେଠାରୁ ଫେରି, ତିନିମୁଣ୍ଡିଆଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ଅପରାଧୀକୁ ମଧ୍ୟ ସଂହାର କର।
ଭଵ ତ୍ଵଂ ତ୍ରିଦଶାଧୀଶଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଜଯଂ ରଣେ । ମମାଧିଂ ଛିନ୍ଧି ଵିପୁଲଂ ପୁତ୍ରନାଶସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଗିଲେ, ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ହେଉ। ମୋ ପୁଅ ହରାଇବା ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୋ ଭାରି ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କର।
ଜୀଵତୋ ଵାକ୍ଯକରଣାତ୍କ୍ଷଯାହେ ଭୂରିଭୋଜନାତ୍ । ଗଯାଯାଂ ପିଣ୍ଡଦାନାଚ୍ଚ ତ୍ରିଭିଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରତା
ଜୀବିତ ବାପାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା, ବର୍ଷିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭଲ ଭୋଜନ ଦେବା, ଏବଂ ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା—ଏଇ ତିନି କାମ କଲେ ପୁଅ ପିତୃ ଋଣ ଶେଷ କରେ।
ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ର ମମାତ୍ଯର୍ଥଂ ଦୁଃଖଂ ନାଶିତୁମର୍ହସି । ତ୍ରିଶିରା ମମ ଚିତ୍ତାତ୍ତୁ ନାପସର୍ପତି କର୍ହିଚିତ୍
ତେଣୁ, ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ମୋର ଗଭୀର ଦୁଃଖକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କର। ତିନିମୁଣ୍ଡିଆ ସଦା ମୋ ମନରୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
ସୁଶୀଲଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ତାପସୋ ଵେଦଵିତ୍ତମଃ । ଅପରାଧଂ ଵିନା ତେନ ନିହତଃ ପାପବୁଦ୍ଧିନା
ସେ ଭଲ ଚରିତ୍ର, ସତ୍ୟବାଦୀ, ତପସ୍ବୀ ଏବଂ ବେଦରେ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତଥାପି, କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୃତ୍ରଃ ପରମଦୁର୍ଜଯଃ । ରଥମାରୁହ୍ଯ ତରସା ନିର୍ଜଗାମ ପିତୁର୍ଗୃହାତ୍
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅତି ଦୁର୍ଜୟ ଭୃତ୍ରା ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବାପାଙ୍କ ଘରୁ ବେଗରେ ବାହାରିଗଲେ।
ରଣଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷଂ ଶଙ୍ଖନାଦଂ ମହାବଲମ୍ । କାରଯିତ୍ଵା ପ୍ରଯାଣଂ ସ ଚକାର ମଦଗର୍ଵିତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳ ଓ ଶଂଖର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରାଇ, ଗର୍ବରେ ମସ୍ତ ହୋଇ ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ନିର୍ଯଯୌ ନଯସଂଯୁକ୍ତଃ ସେଵକାନିତି ସଂଵଦନ୍ । ହତ୍ଵା ଶକ୍ରଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ସୁରରାଜ୍ଯମକଣ୍ଟକମ୍
ସେ ନୀତିଜ୍ଞ ସହଚରମାନେ ସହିତ ବାହାରି, ନିଜ ସେବକମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମାରି, ଅବିଘ୍ନ ଦେବତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଦଳିବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଜଗାମାଶୁ ସ୍ଵସୈନ୍ଯପରିଵାରିତଃ । ମହତା ସୈନ୍ଯନାଦେନ ଭୀଷଯନ୍ନମରାଵତୀମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଗଲେ। ସେନାର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଅମରାବତୀ କମ୍ପିତ ହେଲା।
ତମାଗଚ୍ଛନ୍ତମାଜ୍ଞାଯ ତୁରାଷାଡପି ସତ୍ଵରଃ । ସେନୋଦ୍ଯୋଗଂ ଭଯତ୍ରସ୍ତଃ କାରଯାମାସ ଭାରତ
ସେ ଆସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ତୁରାଷାଡ଼ ଭୟରେ ତୁରନ୍ତ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସର୍ଵାନାହୂଯ ତରସା ଲୋକପାଲାନରିନ୍ଦମଃ । ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥଂ ପ୍ରେରଯନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵ୍ଯରୋଚତ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପଠାଇଲେ। ତାଙ୍କ ତେଜରେ ସେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଗୃଧ୍ରନ୍ଵ୍ଯୂହଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ସଂସ୍ଥିତଃ ପାକଶାସନଃ । ତତ୍ରାଜଗାମ ଵେଗାତ୍ତୁ ଵୃତ୍ରଃ ପରବଲାର୍ଦନଃ
ତାପରେ ପାକଶାସନ ଗୃଧ୍ର ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରି, ନିଜ ସ୍ଥାନ ନେଲେ। ସେଠିକୁ ଶତ୍ରୁ ଦଳ ନାଶକ ଭୃତ୍ରା ବେଗରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ଦେଵଦାନଵଯୋସ୍ତାଵତ୍ସଂଗ୍ରାମସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍ । ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋଃ ସଂଖ୍ଯେ ମନସା ଵିଜଯୈଷିଣୋଃ
ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଭୃତ୍ରା ଓ ବାସବ ଦୁହେଁ ମନରେ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିଲେ।