ପର୍ଵତେ ଦେଵତାଯୁକ୍ତୋ ଵାଚସ୍ପତିପୁରଃସରଃ । ତତ୍ରାଭୂଦ୍ଦାରୁଣଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋସ୍ତଦା
ପର୍ବତ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
ଗଦାସିପରିଘୈଃ ପାଶୈର୍ବାଣୈଃ ଶକ୍ତିପରଶ୍ଵଧୈଃ । ମାନୁଷେଣ ପ୍ରମାଣେନ ସଂଗ୍ରାମଃ ଶରଦାଂ ଶତମ୍
ଗଦା, ତଳୱାର, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ଫାନ୍ଦ, ତୀର, ଶୁଳ ଓ କୁଟାରି ଭଳି ମାନବ ଆକୃତିର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେଠାରେ ଶତ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା।
ବଭୂଵ ଭଯଦୋ ନୄଣାମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଵରୁଣଃ ପ୍ରଥମଂ ଭଗ୍ନସ୍ତତୋ ଵାଯୁଗଣଃ କିଲ
ସେଇ ଯୁଦ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ମନସ୍କ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଭୟଜନକ ହେଲା; ପ୍ରଥମେ ବରୁଣ ହାରିଗଲେ, ତାପରେ ବାୟୁଙ୍କ ଦଳ।
ଯମୋ ଵିଭାଵସୁଃ ଶକ୍ରଃ ସର୍ଵେ ତେ ନିର୍ଗତା ରଣାତ୍ । ପଲାଯନପରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାନିନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାନ୍
ଯମ, ଅଗ୍ନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖି,
ଵୃତ୍ରୋଽପି ପିତରଂ ପ୍ରାଗାଦାଶ୍ରମସ୍ଥଂ ମୁଦାନ୍ଵିତମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରାହ ତ୍ଵଷ୍ଟାରଂ ପିତଃ କାର୍ଯଂ ମଯା କୃତମ୍
ବୃତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଅନନ୍ଦିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଶିର ନମାଇ ତିନି କହିଲେ, 'ପିତାଜୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କାମ ସଫଳ କରିଛି।'
ଦେଵା ଵିନିର୍ଜିତାଃ ସର୍ଵେ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସମରସଂସ୍ଥିତାଃ । ଵିଦ୍ରୁତାସ୍ତେ ଗତାଃ ସ୍ଥାନଂ ଯଥା ସିଂହାନ୍ମୃଗା ଗଜାଃ
'ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସିଂହ ଆସିଲେ ଯେପରି ହରିଣ ଓ ହାତୀ ପଳାଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।'
ଇନ୍ଦ୍ରଃ ପଦାତିରଗମନ୍ମଯାନୀତୋ ଗଜୋତ୍ତମଃ । ଐରାଵତୋଽଯଂ ଭଗଵନ୍ ଗୃହାଣ ଦ୍ଵିରଦୋତ୍ତମମ୍
'ଇନ୍ଦ୍ର ପଦେ ପଦେ ପଳାଇଯାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀକୁ ଆଣିଛି; ଭଗବନ୍, ଏହି ଏଇରାବତ ହାତୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ନ ହତାସ୍ତେ ମଯା ଯସ୍ମାଦଯୁକ୍ତଂ ଭୀତମାରଣମ୍ । ଆଜ୍ଞାପଯ ପୁନସ୍ତାତ କିଂ କରୋମି ତଵେପ୍ସିତମ୍
'ମୁଁ ସେମାନେକୁ ମାରିନଥିଲି, ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଶବରେ ଭରିଯାଇନଥିଲା; ପିତାଜୀ, ଆଉ କ'ଣ କରିବି, ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ନିର୍ଜରା ନିର୍ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଭଯଭୀତା ଶ୍ରମାତୁରାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପ୍ଯୈରାଵତଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭଯଭୀତଃ ପଲାଯିତଃ
'ସମସ୍ତ ଅମର ଦେବତା ଭୟ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଇରାବତକୁ ଛାଡ଼ି ଭୟରେ ପଳାଇଯାଇଛନ୍ତି।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ପୁତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵଷ୍ଟା ପ୍ରାହ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ପୁତ୍ରଵାନଦ୍ଯ ଜାତୋଽସ୍ମି ସଫଲଂ ମମ ଜୀଵିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ପୁଅଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ଆଜି ମୁଁ ସତ୍ୟ ସାର୍ଥକ ପିତା ହେଲି; ମୋ ଜୀବନ ଫଳଦାୟକ ହେଲା।'
ତ୍ଵଯାହଂ ପାଵିତଃ ପୁତ୍ର ଗତୋ ମେ ମାନସୋ ଜ୍ଵରଃ । ନିଶ୍ଚଲଂ ମେ ମନୋ ଜାତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀର୍ଯଂ ତଵାଦ୍ଭୁତମ୍
'ପୁଅ, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହେଲି; ମୋ ମନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶେଷ ହେଲା। ତୁମ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ମୋ ମନ ଏବେ ଶାନ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ହୋଇଛି।'
ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପୁତ୍ର ହିତଂ ତେଽଦ୍ଯ ନିଶାମଯ । ତପଃ କୁରୁ ମହାଭାଗ ସାଵଧାନଃ ସ୍ଥିରାସନଃ
'ପୁଅ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଯାହା ଭଲ, ତାହା କହିବି; ଧ୍ୟାନ ଓ ତପସ୍ୟା କର, ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସି।'
ଵିଶ୍ଵାସୋ ନୈଵ କର୍ତଵ୍ଯଃ କେଷାଞ୍ଚିତ୍ପାକଶାସନଃ । ଶତ୍ରୁସ୍ତେ ଛଲକର୍ତାସ୍ତି ନାନାଭେଦଵିଶାରଦଃ
'ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିମାନେ ଚତୁର ଓ ଚଳାକ ଥାନ୍ତି, କେହି କେହି ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶତ୍ରୁ ଚଳ ଓ ଫୁଟ ଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ।'
ତପସା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତପସା ରାଜ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ତପସା ବଲଵୃଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାତ୍ସଂଗ୍ରାମେ ଵିଜଯସ୍ତଥା
'ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଧନ ମିଳେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ ମିଳେ; ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ବଢ଼େ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ମିଳେ।'
ଆରାଧ୍ଯ ଦ୍ରୁହିଣଂ ଦେଵଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରମନୁତ୍ତମମ୍ । ଜହି ଶକ୍ରଂ ଦୁରାଚାରଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସମାଵୃତମ୍
'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଅତୁଳ୍ୟ ବର ପାଇ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କର।'
ସାଵଧାନଃ ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ଦାତାରଂ ଭଜ ଶଙ୍କରମ୍ । ଵାଞ୍ଛିତଂ ସ ଵରଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସନ୍ତୁଷ୍ଟଶ୍ଚତୁରାନନଃ
'ସାବଧାନ ଓ ଦୃଢ଼ ହୁଅ, ଦାତା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଭଜ; ଚତୁରମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେଇପାରିବେ।'
ତୋଷଯିତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵଯୋନିଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମମିତୌଜସମ୍ । ଅଵିନାଶିତ୍ଵମାସାଦ୍ଯ ଜହି ଶକ୍ରଂ କୃତାଗସମ୍
'ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଅମରତ୍ୱ ପାଇ, ଅପରାଧୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କର।'
ଵୈରଂ ମନସି ମେ ପୁତ୍ର ଵର୍ତତେ ସୁତଘାତଜମ୍ । ନ ଶାନ୍ତିମନୁଗଚ୍ଛାମି ନ ସ୍ଵପାମି ସୁଖେନ ହ
'ପୁଅ, ମୋ ମନରେ ପୁଅ ହତ୍ୟାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଶତ୍ରୁତା ଅଛି; ମୁଁ ଶାନ୍ତି ପାଉନି, ସୁଖରେ ଶୁଅନି।'
ତାପସୋ ମେ ହତଃ ପୁତ୍ରୋ ନିରାଗାଃ ପାପ୍ମନା ଯତଃ । ନ ଵିନ୍ଦାମି ସୁଖଂ ଵୃତ୍ର ତ୍ଵଂ ମାମୁଦ୍ଧର ଦୁଃଖିତମ୍
ମୋ ତାପସ ପୁଅକୁ ନିଷ୍ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ କାରଣରେ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ମୁଁ ଏବେ କୌଣସି ସୁଖ ମିଳୁନାହିଁ, ଓ ବୃତ୍ର, ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ ଉଠାଇ ଦେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ଵୃତ୍ରଃ କ୍ରୋଧଯୁତସ୍ତଦା । ଆଜ୍ଞାମାଦାଯ ଚ ପିତୁର୍ଜଗାମ ତପସେ ମୁଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବାପାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବୃତ୍ର ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି ଖୁସିରେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗନ୍ଧମାଦନମାସାଦ୍ଯ ପୁଣ୍ଯାଂ ଦେଵଧୁନୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ସ୍ନାତ୍ଵା କୁଶାସନଂ କୃତ୍ଵା ସଂସ୍ଥିତଶ୍ଚ ସ୍ଥିରାସନଃ
ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ପବିତ୍ର ଦେବଧୁନୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, କୁଶ ଘାସର ଆସନ ବନ୍ଧି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସିଗଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାନ୍ନଂ ଵାରିପାନଂ ଚ ଯୋଗାଭ୍ଯାସପରାଯଣଃ । ଧ୍ଯାଯନ୍ଵିଶ୍ଵସୃଜଂ ଚିତ୍ତେ ସୋପଵିଷ୍ଟଃ ସ୍ଥିରାସନେ
ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି, କେବଳ ପାଣି ପିଇ, ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲାଗି ରହିଲେ। ମନରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦୃଢ଼ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ।
ମଘଵା ତଂ ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚିନ୍ତାତୁରୋ ହ୍ଯଭୂତ୍ । ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଵିଘ୍ନାର୍ଥଂ ପାକଶାସନଃ
ମଘବାନ ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଭାବି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ। ପାକାଶାସନ ଦେବତା ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନୋଁକୁ ପଠାଇଲେ।
ଯକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ପନ୍ନଗାନ୍ସର୍ପାନ୍କିନ୍ନରାନମିତୌଜସଃ । ଵିଦ୍ଯାଧରାନପ୍ସରସୋ ଦେଵଦୂତାନନେକଶଃ
ସେ ଏହିପରି ଯକ୍ଷ, ସର୍ପ, କିନ୍ନର, ବଳଶାଳୀ ବିଦ୍ୟାଧର, ଅପ୍ସରା ଓ ଅନେକ ଦେବଦୂତମାନୋଁକୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଇଲେ।
ଉପାଯାସ୍ତୈଃ କୃତାଃ ସମ୍ଯକ୍ ତପୋଵିଘ୍ନାଯ ମାଯିଭିଃ । ନ ଚଚାଲ ତତୋ ଧ୍ଯାନାତ୍ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରଃ ପରମତାପସଃ
ସେମାନେ ନାନା ଉପାୟରେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପୁଅ ବୃତ୍ର ମହାତପସ୍ବୀ ଧ୍ୟାନରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଡାହା ହେଲେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମନେତୃତ୍ଵେ ସେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସୁରୈର୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶରଣଗମନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ନିର୍ଗତାସ୍ତେ ପରାଵୃତ୍ତାସ୍ତପୋଵିଘ୍ନକରାଃ ସୁରାଃ । ନିରାଶାଃ କାର୍ଯସଂସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୃଢଚେତସମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ବୃତ୍ରଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖି ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରିଗଲେ।
ଜାତେ ଵର୍ଷଶତେ ପୂର୍ଣେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ । ତତ୍ରାଜଗାମ ତରସା ହଂସାରୂଢଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ
ଶତବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଚାରିଟି ମୁହଁ ଓ ହଂସ ରେ ଚଢ଼ି ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଆଗତ୍ଯ ତମୁଵାଚେଦଂ ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ଟପୁତ୍ର ସୁଖୀ ଭଵ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧ୍ଯାନଂ ଵରଂ ବ୍ରୂହି ଦଦାମି ତଵ ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ସେ ଆସି ବୃତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପୁଅ, ଖୁସି ହେଉ। ଧ୍ୟାନ ଛାଡ଼, ମୋତେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ସେ ମାଗ।'
ତପସା ତେଽଦ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାତିକର୍ଶିତମ୍ । ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମନୋଽଭିଲଷିତଂ ତଵ
'ତୁମର ଏହି ତପସ୍ୟା ଦେଖି ଆଜି ମୁଁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମ ମନର ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଭଲ ହେଉ, ସେ ମାଗ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଵୃତ୍ରସ୍ତଦାତିଵିଶଦାଂ ପୁରତୋ ନିଶମ୍ଯ ଵାଚଂ ସୁଧାସମରସାଂ ଜଗଦେକକର୍ତୁଃ । ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଯୋଗକଲନାଂ ସହସୋଦତିଷ୍ଠ- ତ୍ସଞ୍ଜାତହର୍ଷନଯନାଶ୍ରୁକଲାକଲାପଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ମଧୁର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା ଶୁଣି ବୃତ୍ର ତାଙ୍କ ଯୋଗ ଧ୍ୟାନ ଛାଡ଼ି ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଖୁସିରେ ଚକ୍ଷୁରେ ଅଶ୍ରୁ ଆସିଗଲା।