ଆଯୁଧାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଵଜ୍ରତୁଲ୍ଯାନି ଵାସଵ । ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା ଦତ୍ତାନି ଦିଵ୍ଯାନି ଗୃହୀତ୍ଵା ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ହେ ବାସବ, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ଠାରୁ ଦେବତ୍ୱ ଶସ୍ତ୍ର, ଯାହା ବଜ୍ର ସମାନ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ସେ ଏବେ ଉପସ୍ଥିତ।
ସମାଗଚ୍ଛତି ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ରଥାରୂଢଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଲଯଂ କୁର୍ଵନ୍ନାସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଅପରାଜେୟ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ରଥ ଉପରେ ବସି ଆସୁଛି। ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ସେ ବିନାଶ ଆଣିବେ, ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ଛୁଅିପାରିବ ନାହିଁ।
କୋଲାହଲସ୍ତଦା ଜାତସ୍ତଥା ବ୍ରୁଵତି ଵାକ୍ପତୌ । ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ କିନ୍ନରା ଯକ୍ଷା ମୁନଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ
ତାପରେ ବାକ୍ପତି କହିବା ସମୟରେ ବଡ଼ କୋଳାହଳ ହେଲା। ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ ଓ ତପସ୍ଵୀ ମୁନିମାନେ—
ସଦନାନି ଵିହାଯୈଵାମରାଃ ସର୍ଵେ ପଲାଯିତାଃ । ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଶକ୍ରଶ୍ଚିନ୍ତାପରାଯଣଃ
—ସମସ୍ତ ଅମରମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ। ସେ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଶକ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ।
ଆଜ୍ଞାପଯାମାସ ତଦା ସେନୋଦ୍ଯୋଗାଯ ସେଵକାନ୍ । ଆନଯଧ୍ଵଂ ଵସୂନ୍ ରୁଦ୍ରାନଶ୍ଵିନୌ ଚ ଦିଵାକରାନ୍
ସେ ସମୟରେ ସେ ନିଜ ସେବକମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ: 'ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେକୁ ଆଣ।'
ପୂଷଣଂ ଚ ଭଗଂ ଵାଯୁଂ କୁବେରଂ ଵରୁଣଂ ଯମମ୍ । ଵିମାନେଷୁ ସମାରୁହ୍ଯ ସାଯୁଧାଃ ସୁରସତ୍ତମାଃ
'ପୁଷଣ, ଭଗ, ବାୟୁ, କୁବେର, ବରୁଣ ଓ ଯମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଣ। ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ନିଜ ନିଜ ବିମାନରେ ବସନ୍ତୁ।'
ସମାଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ତରସା ଶତ୍ରୁରାଯାତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଇତ୍ଯାଜ୍ଞାପ୍ଯ ସୁରପତିଃ ସମାରୁହ୍ଯ ଗଜୋତ୍ତମମ୍
'ସମସ୍ତେ ତୁରନ୍ତ ଆସନ୍ତୁ, କାରଣ ଶତ୍ରୁ ଏବେ ଆସୁଛି।' ଏପରି ଆଦେଶ ଦେଇ, ସୁରପତି ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ଉପରେ ବସିଲେ।
ବୃହସ୍ପତିଂ ପୁରୋଧାଯ ନିର୍ଗତୋ ନିଜମନ୍ଦିରାତ୍ । ତଥୈଵ ତ୍ରିଦଶାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଵାହନମାସ୍ଥିତାଃ
ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ କରି, ସେ ନିଜ ମନ୍ଦିର ଛାଡ଼ି ବାହାରିଲେ; ସେପରି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ନିଜ ବାହନରେ ବସିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧାଯ କୃତସଂକଲ୍ପା ନିର୍ଯଯୁଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ । ଵୃତ୍ରୋଽଥ ଦାନଵୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ମାନସୋତ୍ତରମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସେମାନେ ହାତରେ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ବାହାରିଲେ। ତାପରେ ବୃତ୍ର, ଦାନବମାନେ ସହିତ, ମାନସ ସରୋବରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପର୍ଵତଂ ଦେଵତାଵାସଂ ରମ୍ଯଂ ପାଦପଶୋଭିତମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପ୍ଯାଗତ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମଂ ଚକାର ମାନସୋତ୍ତରେ
ସେ ପର୍ବତ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ବାସସ୍ଥାନ, ଗଛରେ ଶୋଭିତ। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସି, ମାନସ ସରୋବର ପାଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ପର୍ଵତେ ଦେଵତାଯୁକ୍ତୋ ଵାଚସ୍ପତିପୁରଃସରଃ । ତତ୍ରାଭୂଦ୍ଦାରୁଣଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋସ୍ତଦା
ପର୍ବତ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
ଗଦାସିପରିଘୈଃ ପାଶୈର୍ବାଣୈଃ ଶକ୍ତିପରଶ୍ଵଧୈଃ । ମାନୁଷେଣ ପ୍ରମାଣେନ ସଂଗ୍ରାମଃ ଶରଦାଂ ଶତମ୍
ଗଦା, ତଳୱାର, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ଫାନ୍ଦ, ତୀର, ଶୁଳ ଓ କୁଟାରି ଭଳି ମାନବ ଆକୃତିର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେଠାରେ ଶତ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା।
ବଭୂଵ ଭଯଦୋ ନୄଣାମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଵରୁଣଃ ପ୍ରଥମଂ ଭଗ୍ନସ୍ତତୋ ଵାଯୁଗଣଃ କିଲ
ସେଇ ଯୁଦ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ମନସ୍କ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଭୟଜନକ ହେଲା; ପ୍ରଥମେ ବରୁଣ ହାରିଗଲେ, ତାପରେ ବାୟୁଙ୍କ ଦଳ।
ଯମୋ ଵିଭାଵସୁଃ ଶକ୍ରଃ ସର୍ଵେ ତେ ନିର୍ଗତା ରଣାତ୍ । ପଲାଯନପରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାନିନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାନ୍
ଯମ, ଅଗ୍ନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖି,
ଵୃତ୍ରୋଽପି ପିତରଂ ପ୍ରାଗାଦାଶ୍ରମସ୍ଥଂ ମୁଦାନ୍ଵିତମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରାହ ତ୍ଵଷ୍ଟାରଂ ପିତଃ କାର୍ଯଂ ମଯା କୃତମ୍
ବୃତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଅନନ୍ଦିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଶିର ନମାଇ ତିନି କହିଲେ, 'ପିତାଜୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କାମ ସଫଳ କରିଛି।'
ଦେଵା ଵିନିର୍ଜିତାଃ ସର୍ଵେ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସମରସଂସ୍ଥିତାଃ । ଵିଦ୍ରୁତାସ୍ତେ ଗତାଃ ସ୍ଥାନଂ ଯଥା ସିଂହାନ୍ମୃଗା ଗଜାଃ
'ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସିଂହ ଆସିଲେ ଯେପରି ହରିଣ ଓ ହାତୀ ପଳାଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।'
ଇନ୍ଦ୍ରଃ ପଦାତିରଗମନ୍ମଯାନୀତୋ ଗଜୋତ୍ତମଃ । ଐରାଵତୋଽଯଂ ଭଗଵନ୍ ଗୃହାଣ ଦ୍ଵିରଦୋତ୍ତମମ୍
'ଇନ୍ଦ୍ର ପଦେ ପଦେ ପଳାଇଯାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀକୁ ଆଣିଛି; ଭଗବନ୍, ଏହି ଏଇରାବତ ହାତୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ନ ହତାସ୍ତେ ମଯା ଯସ୍ମାଦଯୁକ୍ତଂ ଭୀତମାରଣମ୍ । ଆଜ୍ଞାପଯ ପୁନସ୍ତାତ କିଂ କରୋମି ତଵେପ୍ସିତମ୍
'ମୁଁ ସେମାନେକୁ ମାରିନଥିଲି, ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଶବରେ ଭରିଯାଇନଥିଲା; ପିତାଜୀ, ଆଉ କ'ଣ କରିବି, ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ନିର୍ଜରା ନିର୍ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଭଯଭୀତା ଶ୍ରମାତୁରାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପ୍ଯୈରାଵତଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭଯଭୀତଃ ପଲାଯିତଃ
'ସମସ୍ତ ଅମର ଦେବତା ଭୟ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଇରାବତକୁ ଛାଡ଼ି ଭୟରେ ପଳାଇଯାଇଛନ୍ତି।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ପୁତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵଷ୍ଟା ପ୍ରାହ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ପୁତ୍ରଵାନଦ୍ଯ ଜାତୋଽସ୍ମି ସଫଲଂ ମମ ଜୀଵିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ପୁଅଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ଆଜି ମୁଁ ସତ୍ୟ ସାର୍ଥକ ପିତା ହେଲି; ମୋ ଜୀବନ ଫଳଦାୟକ ହେଲା।'
ତ୍ଵଯାହଂ ପାଵିତଃ ପୁତ୍ର ଗତୋ ମେ ମାନସୋ ଜ୍ଵରଃ । ନିଶ୍ଚଲଂ ମେ ମନୋ ଜାତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀର୍ଯଂ ତଵାଦ୍ଭୁତମ୍
'ପୁଅ, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହେଲି; ମୋ ମନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶେଷ ହେଲା। ତୁମ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ମୋ ମନ ଏବେ ଶାନ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ହୋଇଛି।'
ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପୁତ୍ର ହିତଂ ତେଽଦ୍ଯ ନିଶାମଯ । ତପଃ କୁରୁ ମହାଭାଗ ସାଵଧାନଃ ସ୍ଥିରାସନଃ
'ପୁଅ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଯାହା ଭଲ, ତାହା କହିବି; ଧ୍ୟାନ ଓ ତପସ୍ୟା କର, ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସି।'
ଵିଶ୍ଵାସୋ ନୈଵ କର୍ତଵ୍ଯଃ କେଷାଞ୍ଚିତ୍ପାକଶାସନଃ । ଶତ୍ରୁସ୍ତେ ଛଲକର୍ତାସ୍ତି ନାନାଭେଦଵିଶାରଦଃ
'ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିମାନେ ଚତୁର ଓ ଚଳାକ ଥାନ୍ତି, କେହି କେହି ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶତ୍ରୁ ଚଳ ଓ ଫୁଟ ଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ।'
ତପସା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତପସା ରାଜ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ତପସା ବଲଵୃଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାତ୍ସଂଗ୍ରାମେ ଵିଜଯସ୍ତଥା
'ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଧନ ମିଳେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ ମିଳେ; ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ବଢ଼େ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ମିଳେ।'
ଆରାଧ୍ଯ ଦ୍ରୁହିଣଂ ଦେଵଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରମନୁତ୍ତମମ୍ । ଜହି ଶକ୍ରଂ ଦୁରାଚାରଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସମାଵୃତମ୍
'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଅତୁଳ୍ୟ ବର ପାଇ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କର।'
ସାଵଧାନଃ ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ଦାତାରଂ ଭଜ ଶଙ୍କରମ୍ । ଵାଞ୍ଛିତଂ ସ ଵରଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସନ୍ତୁଷ୍ଟଶ୍ଚତୁରାନନଃ
'ସାବଧାନ ଓ ଦୃଢ଼ ହୁଅ, ଦାତା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଭଜ; ଚତୁରମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେଇପାରିବେ।'
ତୋଷଯିତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵଯୋନିଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମମିତୌଜସମ୍ । ଅଵିନାଶିତ୍ଵମାସାଦ୍ଯ ଜହି ଶକ୍ରଂ କୃତାଗସମ୍
'ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଅମରତ୍ୱ ପାଇ, ଅପରାଧୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କର।'
ଵୈରଂ ମନସି ମେ ପୁତ୍ର ଵର୍ତତେ ସୁତଘାତଜମ୍ । ନ ଶାନ୍ତିମନୁଗଚ୍ଛାମି ନ ସ୍ଵପାମି ସୁଖେନ ହ
'ପୁଅ, ମୋ ମନରେ ପୁଅ ହତ୍ୟାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଶତ୍ରୁତା ଅଛି; ମୁଁ ଶାନ୍ତି ପାଉନି, ସୁଖରେ ଶୁଅନି।'
ତାପସୋ ମେ ହତଃ ପୁତ୍ରୋ ନିରାଗାଃ ପାପ୍ମନା ଯତଃ । ନ ଵିନ୍ଦାମି ସୁଖଂ ଵୃତ୍ର ତ୍ଵଂ ମାମୁଦ୍ଧର ଦୁଃଖିତମ୍
ମୋ ତାପସ ପୁଅକୁ ନିଷ୍ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ କାରଣରେ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ମୁଁ ଏବେ କୌଣସି ସୁଖ ମିଳୁନାହିଁ, ଓ ବୃତ୍ର, ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ ଉଠାଇ ଦେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ଵୃତ୍ରଃ କ୍ରୋଧଯୁତସ୍ତଦା । ଆଜ୍ଞାମାଦାଯ ଚ ପିତୁର୍ଜଗାମ ତପସେ ମୁଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବାପାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବୃତ୍ର ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି ଖୁସିରେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।