ସରଟାନାଂ ଚ ଜାଲାନି ପ୍ରଭଵନ୍ତି ଗୃହେ ଗୃହେ । ଅଙ୍ଗପ୍ରସ୍ଫୁରଣାଦୀନି ଦୁର୍ନିମିତ୍ତାନି ସର୍ଵଶଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ମକଡ଼ଜାଲ ଦେଖାଯାଉଛି, ଶରୀର ଫୁଲିବା ଭଳି ଅନେକ ଖରାପ ଅପଶକୁନ ସବୁଠାରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚିନ୍ତାମାପ ସୁରେଶ୍ଵରଃ । ବୃହସ୍ପତିଂ ସମାହୂଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଚ ମନୋଗତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଡାକି, ମନରେ ଥିବା ସମସ୍ୟା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କିମୁତ ଘୋରାଣି ନିମିତ୍ତାନି ଭଵନ୍ତି ଵୈ । ଵାତାଶ୍ଚ ଦାରୁଣା ଵାନ୍ତି ପ୍ରପତନ୍ତ୍ଯୁଲକାଃ ଖତଃ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉଛି? ତୀବ୍ର ପବନ ବହୁଛି, ଆକାଶରୁ ଉଲକାପିଣ୍ଡ ପଡ଼ୁଛି।'
ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ମହାଭାଗ ସମର୍ଥୋ ଵିଘ୍ନନାଶନେ । ବୁଦ୍ଧିମାଞ୍ଛାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଦେଵତାନାଂ ଗୁରୁସ୍ତଥା
ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଜଣା, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜଣା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୁରୁ।
କୁରୁ ଶାନ୍ତିଂ ଵିଧାନଜ୍ଞ ଶତ୍ରୁକ୍ଷଯଵିଧାଯିନୀମ୍ । ଯଥା ମେ ନ ଭଵେଦ୍ଦୁଃଖଂ ତଥା କାର୍ଯଂ ଵିଧୀଯତାମ୍
ହେ ବିଧିବିଧାନ ଜଣା, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ପାଖରେ ଦୁଃଖ ନ ଆସୁ, ସେପରି କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ କିଂ କରୋମି ସହସ୍ରାକ୍ଷ ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍ । ଅନାଗସଂ ମୁନିଂ ହତ୍ଵା କିଂ ଫଲଂ ସମୁପାର୍ଜିତମ୍
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, 'ହେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ତୁମେ ଆଜି ଏକ ଅପକର୍ମ କରିଛ। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଋଷିଙ୍କୁ ମାରି, କଣ ଫଳ ଲାଗିଛ?'
ଅତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯପାପାନାଂ ଫଲଂ ଭଵତି ସତ୍ଵରମ୍ । ଵିଚାର୍ଯ ଖଲୁ କର୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯଂ ତଦ୍ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ବହୁତ ଦ୍ରୁତ ମିଳେ। ଯେଉଁଠାରେ ଭଲ ହେବାକୁ ଚାହେ, ସେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ପରୋପତାପନଂ କର୍ମ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କଦାଚନ । ନ ସୁଖଂ ଵିନ୍ଦତେ ପ୍ରାଣୀ ପରପୀଡାପରାଯଣଃ
ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇବା କାର୍ଯ୍ୟ କେବେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବାରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ କେବେ ଖୁସି ପାଏ ନାହିଁ।
ମୋହାଲ୍ଲୋଭାଦ୍ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା କୃତା ଶକ୍ର ତ୍ଵଯାଧୁନା । ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ସହସା ଫଲମେତଦୁପାଗତମ୍
ମୋହ ଓ ଲୋଭରେ ପଡ଼ି, ହେ ଶକ୍ର, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଛ। ସେହି ପାପର ଫଳ ତୁରନ୍ତ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଜାତୋଽସୌ ଵୃତ୍ରସଂଜ୍ଞକଃ । ହନ୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ସ ସମାଯାତି ଦାନଵୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ
ଯିଏକି ବୃତ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ବହୁତ ଦାନବ ସହିତ, ସେ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଆସୁଛି।
ଆଯୁଧାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଵଜ୍ରତୁଲ୍ଯାନି ଵାସଵ । ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା ଦତ୍ତାନି ଦିଵ୍ଯାନି ଗୃହୀତ୍ଵା ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ହେ ବାସବ, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ଠାରୁ ଦେବତ୍ୱ ଶସ୍ତ୍ର, ଯାହା ବଜ୍ର ସମାନ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ସେ ଏବେ ଉପସ୍ଥିତ।
ସମାଗଚ୍ଛତି ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ରଥାରୂଢଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଲଯଂ କୁର୍ଵନ୍ନାସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଅପରାଜେୟ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ରଥ ଉପରେ ବସି ଆସୁଛି। ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ସେ ବିନାଶ ଆଣିବେ, ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ଛୁଅିପାରିବ ନାହିଁ।
କୋଲାହଲସ୍ତଦା ଜାତସ୍ତଥା ବ୍ରୁଵତି ଵାକ୍ପତୌ । ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ କିନ୍ନରା ଯକ୍ଷା ମୁନଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ
ତାପରେ ବାକ୍ପତି କହିବା ସମୟରେ ବଡ଼ କୋଳାହଳ ହେଲା। ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ ଓ ତପସ୍ଵୀ ମୁନିମାନେ—
ସଦନାନି ଵିହାଯୈଵାମରାଃ ସର୍ଵେ ପଲାଯିତାଃ । ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଶକ୍ରଶ୍ଚିନ୍ତାପରାଯଣଃ
—ସମସ୍ତ ଅମରମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ। ସେ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଶକ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ।
ଆଜ୍ଞାପଯାମାସ ତଦା ସେନୋଦ୍ଯୋଗାଯ ସେଵକାନ୍ । ଆନଯଧ୍ଵଂ ଵସୂନ୍ ରୁଦ୍ରାନଶ୍ଵିନୌ ଚ ଦିଵାକରାନ୍
ସେ ସମୟରେ ସେ ନିଜ ସେବକମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ: 'ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେକୁ ଆଣ।'
ପୂଷଣଂ ଚ ଭଗଂ ଵାଯୁଂ କୁବେରଂ ଵରୁଣଂ ଯମମ୍ । ଵିମାନେଷୁ ସମାରୁହ୍ଯ ସାଯୁଧାଃ ସୁରସତ୍ତମାଃ
'ପୁଷଣ, ଭଗ, ବାୟୁ, କୁବେର, ବରୁଣ ଓ ଯମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଣ। ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ନିଜ ନିଜ ବିମାନରେ ବସନ୍ତୁ।'
ସମାଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ତରସା ଶତ୍ରୁରାଯାତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଇତ୍ଯାଜ୍ଞାପ୍ଯ ସୁରପତିଃ ସମାରୁହ୍ଯ ଗଜୋତ୍ତମମ୍
'ସମସ୍ତେ ତୁରନ୍ତ ଆସନ୍ତୁ, କାରଣ ଶତ୍ରୁ ଏବେ ଆସୁଛି।' ଏପରି ଆଦେଶ ଦେଇ, ସୁରପତି ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ଉପରେ ବସିଲେ।
ବୃହସ୍ପତିଂ ପୁରୋଧାଯ ନିର୍ଗତୋ ନିଜମନ୍ଦିରାତ୍ । ତଥୈଵ ତ୍ରିଦଶାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଵାହନମାସ୍ଥିତାଃ
ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ କରି, ସେ ନିଜ ମନ୍ଦିର ଛାଡ଼ି ବାହାରିଲେ; ସେପରି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ନିଜ ବାହନରେ ବସିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧାଯ କୃତସଂକଲ୍ପା ନିର୍ଯଯୁଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ । ଵୃତ୍ରୋଽଥ ଦାନଵୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ମାନସୋତ୍ତରମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସେମାନେ ହାତରେ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ବାହାରିଲେ। ତାପରେ ବୃତ୍ର, ଦାନବମାନେ ସହିତ, ମାନସ ସରୋବରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପର୍ଵତଂ ଦେଵତାଵାସଂ ରମ୍ଯଂ ପାଦପଶୋଭିତମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପ୍ଯାଗତ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମଂ ଚକାର ମାନସୋତ୍ତରେ
ସେ ପର୍ବତ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ବାସସ୍ଥାନ, ଗଛରେ ଶୋଭିତ। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସି, ମାନସ ସରୋବର ପାଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ପର୍ଵତେ ଦେଵତାଯୁକ୍ତୋ ଵାଚସ୍ପତିପୁରଃସରଃ । ତତ୍ରାଭୂଦ୍ଦାରୁଣଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋସ୍ତଦା
ପର୍ବତ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
ଗଦାସିପରିଘୈଃ ପାଶୈର୍ବାଣୈଃ ଶକ୍ତିପରଶ୍ଵଧୈଃ । ମାନୁଷେଣ ପ୍ରମାଣେନ ସଂଗ୍ରାମଃ ଶରଦାଂ ଶତମ୍
ଗଦା, ତଳୱାର, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ଫାନ୍ଦ, ତୀର, ଶୁଳ ଓ କୁଟାରି ଭଳି ମାନବ ଆକୃତିର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେଠାରେ ଶତ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା।
ବଭୂଵ ଭଯଦୋ ନୄଣାମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଵରୁଣଃ ପ୍ରଥମଂ ଭଗ୍ନସ୍ତତୋ ଵାଯୁଗଣଃ କିଲ
ସେଇ ଯୁଦ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ମନସ୍କ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଭୟଜନକ ହେଲା; ପ୍ରଥମେ ବରୁଣ ହାରିଗଲେ, ତାପରେ ବାୟୁଙ୍କ ଦଳ।
ଯମୋ ଵିଭାଵସୁଃ ଶକ୍ରଃ ସର୍ଵେ ତେ ନିର୍ଗତା ରଣାତ୍ । ପଲାଯନପରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାନିନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାନ୍
ଯମ, ଅଗ୍ନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖି,
ଵୃତ୍ରୋଽପି ପିତରଂ ପ୍ରାଗାଦାଶ୍ରମସ୍ଥଂ ମୁଦାନ୍ଵିତମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରାହ ତ୍ଵଷ୍ଟାରଂ ପିତଃ କାର୍ଯଂ ମଯା କୃତମ୍
ବୃତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଅନନ୍ଦିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଶିର ନମାଇ ତିନି କହିଲେ, 'ପିତାଜୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କାମ ସଫଳ କରିଛି।'
ଦେଵା ଵିନିର୍ଜିତାଃ ସର୍ଵେ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସମରସଂସ୍ଥିତାଃ । ଵିଦ୍ରୁତାସ୍ତେ ଗତାଃ ସ୍ଥାନଂ ଯଥା ସିଂହାନ୍ମୃଗା ଗଜାଃ
'ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସିଂହ ଆସିଲେ ଯେପରି ହରିଣ ଓ ହାତୀ ପଳାଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।'
ଇନ୍ଦ୍ରଃ ପଦାତିରଗମନ୍ମଯାନୀତୋ ଗଜୋତ୍ତମଃ । ଐରାଵତୋଽଯଂ ଭଗଵନ୍ ଗୃହାଣ ଦ୍ଵିରଦୋତ୍ତମମ୍
'ଇନ୍ଦ୍ର ପଦେ ପଦେ ପଳାଇଯାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀକୁ ଆଣିଛି; ଭଗବନ୍, ଏହି ଏଇରାବତ ହାତୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ନ ହତାସ୍ତେ ମଯା ଯସ୍ମାଦଯୁକ୍ତଂ ଭୀତମାରଣମ୍ । ଆଜ୍ଞାପଯ ପୁନସ୍ତାତ କିଂ କରୋମି ତଵେପ୍ସିତମ୍
'ମୁଁ ସେମାନେକୁ ମାରିନଥିଲି, ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଶବରେ ଭରିଯାଇନଥିଲା; ପିତାଜୀ, ଆଉ କ'ଣ କରିବି, ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ନିର୍ଜରା ନିର୍ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଭଯଭୀତା ଶ୍ରମାତୁରାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପ୍ଯୈରାଵତଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭଯଭୀତଃ ପଲାଯିତଃ
'ସମସ୍ତ ଅମର ଦେବତା ଭୟ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଇରାବତକୁ ଛାଡ଼ି ଭୟରେ ପଳାଇଯାଇଛନ୍ତି।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ପୁତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵଷ୍ଟା ପ୍ରାହ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ପୁତ୍ରଵାନଦ୍ଯ ଜାତୋଽସ୍ମି ସଫଲଂ ମମ ଜୀଵିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ପୁଅଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ଆଜି ମୁଁ ସତ୍ୟ ସାର୍ଥକ ପିତା ହେଲି; ମୋ ଜୀବନ ଫଳଦାୟକ ହେଲା।'