ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ତଦା ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୁତ୍ରଶୋକସମାକୁଲଃ । ଆଯୁଧାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ଚକାର ଵିଵିଧାନି ଚ
ଏହିପରି କହି, ପୁଅ ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ତ୍ୱଷ୍ଟା ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କଲେ।
ଦଦାଵସ୍ମୈ ସହସ୍ରାକ୍ଷଵଧାଯ ପ୍ରବଲାନି ଚ । ଖଡ୍ଗଶୂଲଗଦାଶକ୍ତିତୋମରପ୍ରମୁଖାନି ଵୈ
ସେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ହଜାର ଆଖି ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଦେଲେ; ତାହାରେ ତଳୱାର, ଶୂଳ, ଗଦା, ଶକ୍ତି, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୋମର ଥିଲା।
ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁସ୍ତଥା ବାଣଂ ପରିଘଂ ପଟ୍ଟିଶଂ ତଥା । ଚକ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସହସ୍ରାରଂ ସୁଦର୍ଶନସମପ୍ରଭମ୍
ସେ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ, ଏକ ତୀର, ଏକ ଗଦା, ପଟିଶ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ର ଦେଲେ, ଯାହାର ହଜାର ଆର ଥିଲା ଏବଂ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲା।
ତୂଣୀରୌ ଚାକ୍ଷଯୌ ଦିଵ୍ଯୌ କଵଚଂ ଚାତିସୁନ୍ଦରମ୍ । ରଥଂ ମେଘପ୍ରତୀକାଶଂ ଦୃଢଂ ଭାରସହଂ ଜଵମ୍
ସେ ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୁଣୀର, ଅତି ସୁନ୍ଦର କବଚ ଏବଂ ମେଘ ସଦୃଶ ଏକ ରଥ ଦେଲେ, ଯାହା ଦୃଢ଼, ଭାର ବହିପାରିବା ଏବଂ ତୀବ୍ର ଗତି ଥିଲା।
ଯୁଦ୍ଧୋପକରଣଂ ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ପୁତ୍ରାଯ ପାର୍ଥିଵ । ଦତ୍ତ୍ଵାସୌ ପ୍ରେରଯାମାସ ତ୍ଵଷ୍ଟା କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ
ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ରାଜାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପଠାଇଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସମାରାଧନାଯ ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା ଵୃତ୍ରୋପଦେଶଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ଵୃତ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ । ନିର୍ଜଗାମ ରଥାରୂଢୋ ହନ୍ତୁଂ ଶକ୍ରଂ ମହାବଲଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଭଲଭାବେ ବୃତ୍ରକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ବ୍ୟାସ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ: ବୃତ୍ର, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ବାହାରିଲେ।
ତଦୈଵ ରାକ୍ଷସାଃ କ୍ରୂରାଃ ପୁରା ଦେଵପରାଜିତାଃ । ସମାଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ସେଵାର୍ଥଂ ଵୃତ୍ରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାବଲମ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ଯେଉଁ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାରେ ହାରିଥିଲେ, ସେମାନେ ବୃତ୍ରଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତି ବୁଝି, ତାଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ଏକଠା ହେଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଦୂତାସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧାଯ ତୁ ସମାଗତମ୍ । ଵେଗାଦାଗତ୍ଯ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଶଶଂସୁସ୍ତସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୂତମାନେ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏବଂ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣୀ ଦେଲେ।
ଦୂତା ଊଚୁଃ ସ୍ଵାମିଞ୍ଛୀଘ୍ରମିହାଯାତି ଵୃତ୍ରୋ ନାମ ରିପୁସ୍ତଵ । ବଲଵାନ୍ସ୍ଯନ୍ଦନେ ରୂଢସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା ଚୋତ୍ପାଦିତଃ କିଲ
ଦୂତମାନେ କହିଲେ: ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ବୃତ୍ର ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାକୁ ତୁରନ୍ତ ଆସୁଛନ୍ତି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ରଥରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି, କୁହାଯାଏ ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।
ଅଵିଚାରେଣ ନାଶାର୍ଥଂ ତଵ କ୍ରୋଧାନ୍ଵିତେନ ଵୈ । ପୁତ୍ରଘାତାଭିତପ୍ତେନ ଦୁଃସହୋ ରାକ୍ଷସୈର୍ଯୁତଃ
ଚିନ୍ତା ନ କରି, କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ପୁଅ ହତ୍ୟାର ବେଦନାରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଅସହ୍ୟ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘିରି ଆସୁଛନ୍ତି।
ଯତ୍ନଂ କୁରୁ ମହାଭାଗ ଶୀଘ୍ରମାଯାତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ମେରୁମନ୍ଦରସଂକାଶୋ ଘୋରଶବ୍ଦୋଽତିଦାରୁଣଃ
ମହାଭାଗ, ତୁରନ୍ତ କିଛି କରନ୍ତୁ! ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଖୁବ ତ୍ୱରିତ ଆସୁଛନ୍ତି, ମେରୁ କିମ୍ବା ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରୁଛନ୍ତି।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତତ୍ର ଭୀତା ଦେଵଗଣା ଭୃଶମ୍ । ଆଗତ୍ଯୋଚୁଃ ସୁରପତିଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତଂ ଦୂତଭାଷିତମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଭୟଭୀତ ଦେବତାମାନେ ଏଠାକୁ ଆସି, ଦୂତମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁଥିବା ସୁରପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଣାଃ ଊଚୁଃ ମଘଵନ୍ ଦୁର୍ନିମିତ୍ତାନି ଭଵନ୍ତି ତ୍ରିଦଶାଲଯେ । ବହୂନି ଭଯଶଂସୀନି ପକ୍ଷିଣାଂ ଵିରୁତାନି ଚ
ସମୂହ କହିଲେ: ମଘବନ୍, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ଖରାପ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି; ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କେତ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଛି।
କାକଗୃଧ୍ରାସ୍ତଥା ଶ୍ଯେନାଃ କଙ୍କାଦ୍ଯା ଦାରୁଣାଃ ଖଗାଃ । ରୁଦନ୍ତି ଵିକୃତୈଃ ଶବ୍ଦୈରୁତ୍କାରୈର୍ଭଵନୋପରି
କାଉ, ଗୃଧ୍ର, ଶ୍ୟେନ, କଙ୍କ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀମାନେ ଘର ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
ଚୀଚୀକୂଚୀତି ନିନଦାନ୍ କୁର୍ଵନ୍ତି ଵିହଗା ଭୃଶମ୍ । ଵାହନାନାଂ ଚ ନେତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଜଲଧାରାଃ ପତନ୍ତ୍ଯଧଃ
ପକ୍ଷୀମାନେ 'ଚିଚି', 'କୁଚି' ଭଳି ଅନବରତ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ପଶୁମାନଙ୍କ ଆଖିରୁ ଜଳ ଧାରା ତଳକୁ ପଡ଼ୁଛି।
ଶ୍ରୂଯତେଽତିମହାଞ୍ଛବ୍ଦୋ ରୁଦତୀନାଂ ନିଶାସୁ ଚ । ରାକ୍ଷସୀନାଂ ମହାଭାଗ ଭଵନୋପରି ଦାରୁଣଃ
ରାତିରେ ଘର ଉପରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି, ମହାଭାଗ।
ପ୍ରପତନ୍ତି ଧ୍ଵଜାସ୍ତୂର୍ଣଂ ଵିନା ଵାତେନ ମାନଦ । ପ୍ରଭଵନ୍ତି ମହୋତ୍ପାତା ଦିଵି ଭୂମ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷଜାଃ
ମାନ୍ୟଦାତା, ପବନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଜମାନେ ତୁରନ୍ତ ଝରିପଡ଼ୁଛି, ଆକାଶ, ଭୂମି ଓ ଆକାଶମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି।
କୃଷ୍ଣାମ୍ବରଧରା ନାର୍ଯୋ ଭ୍ରମନ୍ତି ଚ ଗୃହେ ଗୃହେ । ଯାନ୍ତୁ ଯାନ୍ତୁ ଗୃହାତ୍ତୂର୍ଣଂ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯୋ ଵିକୃତାନନାଃ
କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଘରେ ଘରେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ କରି ଲୋକମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ଘର ଛାଡ଼ିବାକୁ କହୁଛନ୍ତି।
ରାତ୍ରୌ ସ୍ଵପ୍ନେଷୁ କାନ୍ତାନାଂ ସୁପ୍ତାନାଂ ନିଜମନ୍ଦିରେ । କେଶାଁଲ୍ଲୁନନ୍ତି ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଭୀଷଯନ୍ତ୍ଯୋ ଭୃଶାତୁରାଃ
ରାତିରେ, ନିଜ ଘରେ ଶୁଇଥିବା ପ୍ରିୟମାନେଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନରେ, ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କର କେଶ ଉଖଳୁଛନ୍ତି।
ଏଵଂଵିଧାନି ଦେଵେଶ ଭୂକମ୍ପୋଲ୍କାଦଯସ୍ତଥା । ଗୋମାଯଵୋ ରୁଦନ୍ତି ସ୍ମ ନିଶାଯାଂ ଭଵନାଙ୍ଗଣେ
ଏପରି ଅପଶକୁନ, ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ଭୂମିକମ୍ପ ଏବଂ ଉଲ୍କାପାତ ମଧ୍ୟ ହେଉଛି। ରାତିରେ ଘର ଆଙ୍ଗଣରେ ଗୋମାୟୁ ହୁଁକାର କରୁଛି।
ସରଟାନାଂ ଚ ଜାଲାନି ପ୍ରଭଵନ୍ତି ଗୃହେ ଗୃହେ । ଅଙ୍ଗପ୍ରସ୍ଫୁରଣାଦୀନି ଦୁର୍ନିମିତ୍ତାନି ସର୍ଵଶଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ମକଡ଼ଜାଲ ଦେଖାଯାଉଛି, ଶରୀର ଫୁଲିବା ଭଳି ଅନେକ ଖରାପ ଅପଶକୁନ ସବୁଠାରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚିନ୍ତାମାପ ସୁରେଶ୍ଵରଃ । ବୃହସ୍ପତିଂ ସମାହୂଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଚ ମନୋଗତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଡାକି, ମନରେ ଥିବା ସମସ୍ୟା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କିମୁତ ଘୋରାଣି ନିମିତ୍ତାନି ଭଵନ୍ତି ଵୈ । ଵାତାଶ୍ଚ ଦାରୁଣା ଵାନ୍ତି ପ୍ରପତନ୍ତ୍ଯୁଲକାଃ ଖତଃ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉଛି? ତୀବ୍ର ପବନ ବହୁଛି, ଆକାଶରୁ ଉଲକାପିଣ୍ଡ ପଡ଼ୁଛି।'
ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ମହାଭାଗ ସମର୍ଥୋ ଵିଘ୍ନନାଶନେ । ବୁଦ୍ଧିମାଞ୍ଛାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଦେଵତାନାଂ ଗୁରୁସ୍ତଥା
ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଜଣା, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜଣା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୁରୁ।
କୁରୁ ଶାନ୍ତିଂ ଵିଧାନଜ୍ଞ ଶତ୍ରୁକ୍ଷଯଵିଧାଯିନୀମ୍ । ଯଥା ମେ ନ ଭଵେଦ୍ଦୁଃଖଂ ତଥା କାର୍ଯଂ ଵିଧୀଯତାମ୍
ହେ ବିଧିବିଧାନ ଜଣା, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ପାଖରେ ଦୁଃଖ ନ ଆସୁ, ସେପରି କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ କିଂ କରୋମି ସହସ୍ରାକ୍ଷ ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍ । ଅନାଗସଂ ମୁନିଂ ହତ୍ଵା କିଂ ଫଲଂ ସମୁପାର୍ଜିତମ୍
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, 'ହେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ତୁମେ ଆଜି ଏକ ଅପକର୍ମ କରିଛ। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଋଷିଙ୍କୁ ମାରି, କଣ ଫଳ ଲାଗିଛ?'
ଅତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯପାପାନାଂ ଫଲଂ ଭଵତି ସତ୍ଵରମ୍ । ଵିଚାର୍ଯ ଖଲୁ କର୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯଂ ତଦ୍ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ବହୁତ ଦ୍ରୁତ ମିଳେ। ଯେଉଁଠାରେ ଭଲ ହେବାକୁ ଚାହେ, ସେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ପରୋପତାପନଂ କର୍ମ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କଦାଚନ । ନ ସୁଖଂ ଵିନ୍ଦତେ ପ୍ରାଣୀ ପରପୀଡାପରାଯଣଃ
ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇବା କାର୍ଯ୍ୟ କେବେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବାରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ କେବେ ଖୁସି ପାଏ ନାହିଁ।
ମୋହାଲ୍ଲୋଭାଦ୍ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା କୃତା ଶକ୍ର ତ୍ଵଯାଧୁନା । ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ସହସା ଫଲମେତଦୁପାଗତମ୍
ମୋହ ଓ ଲୋଭରେ ପଡ଼ି, ହେ ଶକ୍ର, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଛ। ସେହି ପାପର ଫଳ ତୁରନ୍ତ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଜାତୋଽସୌ ଵୃତ୍ରସଂଜ୍ଞକଃ । ହନ୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ସ ସମାଯାତି ଦାନଵୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ
ଯିଏକି ବୃତ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ବହୁତ ଦାନବ ସହିତ, ସେ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଆସୁଛି।