ଇନ୍ଦ୍ରୋଽଥ ସ୍ଵଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଂ ମହାବଲମ୍ । ମେନେ କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାମଚିନ୍ତଯନ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରି ସ୍ୱ ଘରକୁ ଯାଇ, ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିହତଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୁତ୍ରଂ ପରମଧାର୍ମିକମ୍ । ଚୁକୋପାତୀଵ ମନସା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମୋର ପୁଅ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ ମୁନି, ମାରାଗଲେ ବୋଲି ଶୁଣି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ମନରେ ଭୟଙ୍କର ରାଗିଗଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଅନାଗସଂ ମୁନିଂ ଯସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ରଂ ନିହତଵାନ୍ମମ । ତସ୍ମାଦୁତ୍ପାଦଯିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ଵଧାର୍ଥଂ ସୁତଂ ପୁନଃ
ମୋର ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପୁଅକୁ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମାରିଦେଲ, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ପୁଣି ମୁଁ ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି।
ସୁରାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ମେ ଵୀର୍ଯଂ ତପସଶ୍ଚ ବଲଂ ତଥା । ଜାନାତୁ ସର୍ଵଂ ପାପାତ୍ମା ସ୍ଵକୃତସ୍ଯ ଫଲଂ ମହତ୍
ଦେବତାମାନେ ମୋର ଶକ୍ତି ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ବଳ ଦେଖନ୍ତୁ; ଏହି ପାପୀ ନିଜ କର୍ମର ବଡ଼ ଫଳ ଜାଣିପାରୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ଜୁହାଵାଥ ମନ୍ତ୍ରୈରାଥର୍ଵଣୋଦିତୈଃ । ପୁତ୍ରସ୍ଯୋତ୍ପାଦନାର୍ଥାଯ ତ୍ଵଷ୍ଟା କ୍ରୋଧସମାକୁଲଃ
ଏଭଳି କହି, ତ୍ୱଷ୍ଟା କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଅଥର୍ବବେଦର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କଲେ, ପୁଅ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ।
କୃତେ ହୋମେଽଷ୍ଟରାତ୍ରଂ ତୁ ସନ୍ଦୀପ୍ତାଚ୍ଚ ଵିଭାଵସୋଃ । ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ତରସା ପୁରୁଷଃ ପାଵକୋପମଃ
ଅଷ୍ଟରାତ୍ର ହୋମ ହେବା ପରେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ତୁରନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜ ଥିଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ରେ ସୁତଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା ତେଜୋବଲସମନ୍ଵିତମ୍ । ଵେଗାତ୍ପ୍ରକଟିତଂ ଵହ୍ନେର୍ଦୀପ୍ଯମାନମିଵାନଲମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ତେଁ ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଯେମିତି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତେଁ ତାହାକୁ ଦୃଢ଼ ଚକ୍ଷୁରେ ନିହାରିଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା ସୁତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁରଃସ୍ଥିତମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୋ ଵିଵର୍ଧସ୍ଵ ପ୍ରତାପାତ୍ତପସୋ ମମ
ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି କହିଲେ, "ହେ ଇନ୍ଦ୍ରର ଶତ୍ରୁ, ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରୁ ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା କ୍ରୋଧପ୍ରଜ୍ଵଲିତେନ ଚ । ସୋଽଵର୍ଧତ ଦିଵଂ ସ୍ତବ୍ଧ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵାନରସମଦ୍ଯୁତିଃ
ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ପୁଅ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲେ।
ଜାତଃ ସ ପର୍ଵତାକାରଃ କାଲମୃତ୍ଯୁସମଃ ସ୍ଵରାଟ୍ । କିଂ କରୋମୀତି ତଂ ପ୍ରାହ ପିତରଂ ପରମାତୁରମ୍
ସେ ପର୍ବତ ପରି ଅକାର ଧାରଣ କରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସ୍ୱାଧୀନ ଓ କାଳ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ଅତି ଦୁଃଖିତ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମୁଁ କଣ କରିବି?"
କୁରୁ ମେ ନାମକଂ ନାଥ କାର୍ଯଂ କଥଯ ସୁଵ୍ରତ । ଚିନ୍ତାତୁରୋଽସି କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ମେ ଶୋକକାରଣମ୍
"ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଏକ ନାମ ଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ କଣ କାମ କରିବି, ସେଥିରେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତିତ? ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ କହନ୍ତୁ।"
ନାଶଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତେ ଶୋକମିତି ମେ ଵ୍ରତମାହିତମ୍ । ତେନ ଜାତେନ କିଂ ଭୂଯଃ ପିତା ଭଵତି ଦୁଃଖିତଃ
"ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିବା ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି ବି, କାହିଁକି ମୋ ପିତା ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି?"
ପିବାମି ସାଗରଂ ସଦ୍ଯଶ୍ଚୂର୍ଣଯାମି ଧରାଧରାନ୍ । ଉଦ୍ଯନ୍ତଂ ଵାରଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତରଣିଂ ତିଗ୍ମତେଜସମ୍
"ମୁଁ ଏହି ମହାସାଗରକୁ ଏକ ଛଣ୍ଡରେ ପିଇଯିବି, ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁରୁତର କରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି, କିମ୍ବା ଆଜି ତିବ୍ର ତେଜ ଥିବା ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେବି।"
ହନ୍ମୀନ୍ଦ୍ରଂ ସସୁରଂ ସଦ୍ଯୋ ଯମଂ ଵା ଦେଵତାନ୍ତରମ୍ । କ୍ଷିପାମି ସାଗରେ ସର୍ଵାନ୍ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଚ ମେଦିନୀମ୍
"ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, କିମ୍ବା ଯମକୁ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ଏକ ଛଣ୍ଡରେ ମାରିଦେବି; ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଉପଡ଼ି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାଗରରେ ଫିଙ୍ଗିଦେବି।"
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପେଶଲମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାତିମୁଦିତସ୍ତଂ ସୁତଂ ପର୍ଵତୋପମମ୍
ପୁଅଙ୍କର ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଥା ଶୁଣି, ପର୍ବତ ସଦୃଶ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୱଷ୍ଟା ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵୃଜିନାତ୍ତ୍ରାତୁମଧୁନା ଯସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ତୋଽସି ପୁତ୍ରକ । ତସ୍ମାଦ୍ଵୃତ୍ର ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ତଵ ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତି
"ହେ ପୁଅ, ଏବେ ତୁମେ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ, ଏହି କାରଣରୁ ତୁମର ନାମ ବୃତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।"
ଭ୍ରାତା ତଵ ମହାଭାଗ ତ୍ରିଶିରା ନାମ ତାପସଃ । ତ୍ରୀଣି ତସ୍ଯ ଚ ଶୀର୍ଷାଣି ହ୍ଯଭଵନ୍ଵୀର୍ଯଵନ୍ତି ଚ
"ତୁମର ଭାଇ, ହେ ମହାଭାଗ, ତପସ୍ୱୀ ତ୍ରିଶିରାସ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କର ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିଲା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।"
ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦଃ । ସଂସ୍ଥିତସ୍ତପସି ପ୍ରାଯସ୍ତ୍ରିଲୋକୀଵିସ୍ମଯପ୍ରଦେ
"ସେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରଭିନ୍ନ, ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ଏବଂ ତିନି ଲୋକକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଥିଲେ।"
ଶକ୍ରେଣ ତୁ ହତଃ ସୋଽଦ୍ଯ ଵଜ୍ରଘାତେନ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଵିନାପରାଧଂ ସହସା ଛିନ୍ନାନି ମସ୍ତକାନି ଚ
"କିନ୍ତୁ ଆଜି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ର ମାରେ ହତ କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଅପରାଧ ବିନା ହଠାତ୍ କାଟିଦିଆଯାଇଛି।"
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଜହି ଶକ୍ରଂ କୃତାଗସମ୍ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଯୁତଂ ପାପଂ ନିସ୍ତ୍ରପଂ ଦୁର୍ମତିଂ ଶଠମ୍
"ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାର, ଯିଏ ଏହି ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଲିପ୍ତ, ଲଜ୍ଜାହୀନ, ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଓ ଚତୁର।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ତଦା ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୁତ୍ରଶୋକସମାକୁଲଃ । ଆଯୁଧାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ଚକାର ଵିଵିଧାନି ଚ
ଏହିପରି କହି, ପୁଅ ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ତ୍ୱଷ୍ଟା ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କଲେ।
ଦଦାଵସ୍ମୈ ସହସ୍ରାକ୍ଷଵଧାଯ ପ୍ରବଲାନି ଚ । ଖଡ୍ଗଶୂଲଗଦାଶକ୍ତିତୋମରପ୍ରମୁଖାନି ଵୈ
ସେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ହଜାର ଆଖି ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଦେଲେ; ତାହାରେ ତଳୱାର, ଶୂଳ, ଗଦା, ଶକ୍ତି, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୋମର ଥିଲା।
ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁସ୍ତଥା ବାଣଂ ପରିଘଂ ପଟ୍ଟିଶଂ ତଥା । ଚକ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସହସ୍ରାରଂ ସୁଦର୍ଶନସମପ୍ରଭମ୍
ସେ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ, ଏକ ତୀର, ଏକ ଗଦା, ପଟିଶ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ର ଦେଲେ, ଯାହାର ହଜାର ଆର ଥିଲା ଏବଂ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲା।
ତୂଣୀରୌ ଚାକ୍ଷଯୌ ଦିଵ୍ଯୌ କଵଚଂ ଚାତିସୁନ୍ଦରମ୍ । ରଥଂ ମେଘପ୍ରତୀକାଶଂ ଦୃଢଂ ଭାରସହଂ ଜଵମ୍
ସେ ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୁଣୀର, ଅତି ସୁନ୍ଦର କବଚ ଏବଂ ମେଘ ସଦୃଶ ଏକ ରଥ ଦେଲେ, ଯାହା ଦୃଢ଼, ଭାର ବହିପାରିବା ଏବଂ ତୀବ୍ର ଗତି ଥିଲା।
ଯୁଦ୍ଧୋପକରଣଂ ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ପୁତ୍ରାଯ ପାର୍ଥିଵ । ଦତ୍ତ୍ଵାସୌ ପ୍ରେରଯାମାସ ତ୍ଵଷ୍ଟା କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ
ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ରାଜାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପଠାଇଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସମାରାଧନାଯ ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା ଵୃତ୍ରୋପଦେଶଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ଵୃତ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ । ନିର୍ଜଗାମ ରଥାରୂଢୋ ହନ୍ତୁଂ ଶକ୍ରଂ ମହାବଲଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଭଲଭାବେ ବୃତ୍ରକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ବ୍ୟାସ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ: ବୃତ୍ର, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ବାହାରିଲେ।
ତଦୈଵ ରାକ୍ଷସାଃ କ୍ରୂରାଃ ପୁରା ଦେଵପରାଜିତାଃ । ସମାଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ସେଵାର୍ଥଂ ଵୃତ୍ରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାବଲମ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ଯେଉଁ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାରେ ହାରିଥିଲେ, ସେମାନେ ବୃତ୍ରଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତି ବୁଝି, ତାଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ଏକଠା ହେଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଦୂତାସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧାଯ ତୁ ସମାଗତମ୍ । ଵେଗାଦାଗତ୍ଯ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଶଶଂସୁସ୍ତସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୂତମାନେ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏବଂ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣୀ ଦେଲେ।
ଦୂତା ଊଚୁଃ ସ୍ଵାମିଞ୍ଛୀଘ୍ରମିହାଯାତି ଵୃତ୍ରୋ ନାମ ରିପୁସ୍ତଵ । ବଲଵାନ୍ସ୍ଯନ୍ଦନେ ରୂଢସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା ଚୋତ୍ପାଦିତଃ କିଲ
ଦୂତମାନେ କହିଲେ: ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ବୃତ୍ର ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାକୁ ତୁରନ୍ତ ଆସୁଛନ୍ତି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ରଥରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି, କୁହାଯାଏ ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।
ଅଵିଚାରେଣ ନାଶାର୍ଥଂ ତଵ କ୍ରୋଧାନ୍ଵିତେନ ଵୈ । ପୁତ୍ରଘାତାଭିତପ୍ତେନ ଦୁଃସହୋ ରାକ୍ଷସୈର୍ଯୁତଃ
ଚିନ୍ତା ନ କରି, କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ପୁଅ ହତ୍ୟାର ବେଦନାରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଅସହ୍ୟ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘିରି ଆସୁଛନ୍ତି।