ତଂ ଵିନାହଂ କଥଂ ପାପଂ କରୋମି ଵଦ ମେ ଵିଭୋ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ମଖେଷୁ ଖଲୁ ଭାଗଂ ତେ କରିଷ୍ଯାମି ସଦୈଵ ହି
ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ କିପରି ଏହି ପାପ କରିପାରିବି? ମୋତେ କୁହ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଯଜ୍ଞରେ ମୁଁ ସବୁବେଳେ ତୁମକୁ ଭାଗ ଦେଇବି।
ଶିରଃ ପଶୋସ୍ତୁ ତେ ଭାଗଂ ଯଜ୍ଞେ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ । ଶୁଲ୍କେନାନେନ ଛିନ୍ଧି ତ୍ଵଂ ଶିରାଂସ୍ଯସ୍ଯ କୁରୁ ପ୍ରିଯମ୍
ମଣିଷମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁମୁଣ୍ଡ ତୁମ ଭାଗ ଭାବେ ଦେବେ। ଏହି ଦକ୍ଷିଣା ନେଇ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟ, ମୋ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚସ୍ତକ୍ଷା ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । କୁଠାରେଣ ଶିରାଂସ୍ଯସ୍ଯ ଚକର୍ତ ସୁଦୃଢେନ ହି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତକ୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ, ଦୃଢ଼ କୁଠାର ନେଇ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଛିନ୍ନାନି ତ୍ରୀଣି ଶୀର୍ଷାଣି ପତିତାନି ଯଦା ଭୁଵି । ତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ପକ୍ଷିଣଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିନିଷ୍ପେତୁଃ ସହସ୍ରଶଃ
ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଭୂମିରେ ପଡିଲାବେଳେ, ସେଠାରୁ ହଜାର-ହଜାର ପକ୍ଷୀ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
କଲଵିଙ୍କାସ୍ତିତ୍ତିରଯସ୍ତଥୈଵ ଚ କପିଞ୍ଜଲାଃ । ପୃଥକ୍ପୃଥଗ୍ଵିନିଷ୍ପେତୁର୍ମୁଖତସ୍ତରସା ତଦା
କଳବିଙ୍କ, ଟିଟିରି ଏବଂ କପିଞ୍ଜଳ—ଏମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ମୁଁହରୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ବାହାରିଲେ।
ଯେନ ଵେଦାନଧୀତେ ସ୍ମ ସୋମଂ ଚ ପିବତେ ତଥା । ତସ୍ମାଦ୍ଵକ୍ତ୍ରାତ୍କିଲୋତ୍ପେତୁଃ ସଦ୍ଯ ଏଵ କପିଞ୍ଜଲାଃ
ଯେ ମୁଁହରେ ସେ ବେଦ ପଢ଼ୁଥିଲେ ଏବଂ ସୋମ ପାନ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରୁ କପିଞ୍ଜଳ ପକ୍ଷୀ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଲେ।
ଯେନ ସର୍ଵା ଦିଶଃ କାମଂ ପିବନ୍ନିଵ ନିରୀକ୍ଷତେ । ତସ୍ମାତ୍ତୁ ତିତ୍ତିରାସ୍ତତ୍ର ନିଃସୃତାସ୍ତିଗ୍ମତେଜସଃ
ଯେ ମୁଁହରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ମନେ ହେଉଛି ପିଉଥିବା ପରି, ସେଠାରୁ ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ ଟିଟିରି ପକ୍ଷୀ ବାହାରିଲେ।
ଯତ୍ସୁରାପଂ ତୁ ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଚଟକାଃ କିଲ । ଵିନିଷ୍ପେତୁସ୍ତ୍ରିଶିରସ ଏଵଂ ତେ ଵିହଗା ନୃପ
ଯେ ମୁଁହରେ ସେ ମଦ୍ୟ ପିଇଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଚଟକା ପକ୍ଷୀ ବାହାରିଲେ। ଏଭଳି, ରାଜା, ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡରୁ ସେହି ପକ୍ଷୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଏଵଂଵିନିଃସୃତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେଭ୍ଯଃ ଶକ୍ରସ୍ତଦାଣ୍ଡଜାନ୍ । ମୁମୋଦ ମନସା ରାଜନ୍ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ପୁନଃ
ଏଭଳି ପକ୍ଷୀମାନେ ବାହାରିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ପୁନି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ଗତେ ଶକ୍ରେ ତୁ ତକ୍ଷାପି ସ୍ଵଗୃହଂ ତରସା ଯଯୌ । ଯଜ୍ଞଭାଗଂ ପରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ମୁଦମାପ ମହୀପତେ
ଶକ୍ର ଚାଲିଯିବା ପରେ, ତକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ସ୍ୱ ଘରକୁ ଗଲେ, ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ ପାଇ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ରାଜା।
ଇନ୍ଦ୍ରୋଽଥ ସ୍ଵଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଂ ମହାବଲମ୍ । ମେନେ କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାମଚିନ୍ତଯନ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରି ସ୍ୱ ଘରକୁ ଯାଇ, ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିହତଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୁତ୍ରଂ ପରମଧାର୍ମିକମ୍ । ଚୁକୋପାତୀଵ ମନସା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମୋର ପୁଅ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ ମୁନି, ମାରାଗଲେ ବୋଲି ଶୁଣି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ମନରେ ଭୟଙ୍କର ରାଗିଗଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଅନାଗସଂ ମୁନିଂ ଯସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ରଂ ନିହତଵାନ୍ମମ । ତସ୍ମାଦୁତ୍ପାଦଯିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ଵଧାର୍ଥଂ ସୁତଂ ପୁନଃ
ମୋର ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପୁଅକୁ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମାରିଦେଲ, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ପୁଣି ମୁଁ ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି।
ସୁରାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ମେ ଵୀର୍ଯଂ ତପସଶ୍ଚ ବଲଂ ତଥା । ଜାନାତୁ ସର୍ଵଂ ପାପାତ୍ମା ସ୍ଵକୃତସ୍ଯ ଫଲଂ ମହତ୍
ଦେବତାମାନେ ମୋର ଶକ୍ତି ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ବଳ ଦେଖନ୍ତୁ; ଏହି ପାପୀ ନିଜ କର୍ମର ବଡ଼ ଫଳ ଜାଣିପାରୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ଜୁହାଵାଥ ମନ୍ତ୍ରୈରାଥର୍ଵଣୋଦିତୈଃ । ପୁତ୍ରସ୍ଯୋତ୍ପାଦନାର୍ଥାଯ ତ୍ଵଷ୍ଟା କ୍ରୋଧସମାକୁଲଃ
ଏଭଳି କହି, ତ୍ୱଷ୍ଟା କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଅଥର୍ବବେଦର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କଲେ, ପୁଅ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ।
କୃତେ ହୋମେଽଷ୍ଟରାତ୍ରଂ ତୁ ସନ୍ଦୀପ୍ତାଚ୍ଚ ଵିଭାଵସୋଃ । ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ତରସା ପୁରୁଷଃ ପାଵକୋପମଃ
ଅଷ୍ଟରାତ୍ର ହୋମ ହେବା ପରେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ତୁରନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜ ଥିଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ରେ ସୁତଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା ତେଜୋବଲସମନ୍ଵିତମ୍ । ଵେଗାତ୍ପ୍ରକଟିତଂ ଵହ୍ନେର୍ଦୀପ୍ଯମାନମିଵାନଲମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ତେଁ ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଯେମିତି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତେଁ ତାହାକୁ ଦୃଢ଼ ଚକ୍ଷୁରେ ନିହାରିଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା ସୁତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁରଃସ୍ଥିତମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୋ ଵିଵର୍ଧସ୍ଵ ପ୍ରତାପାତ୍ତପସୋ ମମ
ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି କହିଲେ, "ହେ ଇନ୍ଦ୍ରର ଶତ୍ରୁ, ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରୁ ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା କ୍ରୋଧପ୍ରଜ୍ଵଲିତେନ ଚ । ସୋଽଵର୍ଧତ ଦିଵଂ ସ୍ତବ୍ଧ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵାନରସମଦ୍ଯୁତିଃ
ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ପୁଅ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲେ।
ଜାତଃ ସ ପର୍ଵତାକାରଃ କାଲମୃତ୍ଯୁସମଃ ସ୍ଵରାଟ୍ । କିଂ କରୋମୀତି ତଂ ପ୍ରାହ ପିତରଂ ପରମାତୁରମ୍
ସେ ପର୍ବତ ପରି ଅକାର ଧାରଣ କରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସ୍ୱାଧୀନ ଓ କାଳ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ଅତି ଦୁଃଖିତ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମୁଁ କଣ କରିବି?"
କୁରୁ ମେ ନାମକଂ ନାଥ କାର୍ଯଂ କଥଯ ସୁଵ୍ରତ । ଚିନ୍ତାତୁରୋଽସି କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ମେ ଶୋକକାରଣମ୍
"ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଏକ ନାମ ଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ କଣ କାମ କରିବି, ସେଥିରେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତିତ? ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ କହନ୍ତୁ।"
ନାଶଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତେ ଶୋକମିତି ମେ ଵ୍ରତମାହିତମ୍ । ତେନ ଜାତେନ କିଂ ଭୂଯଃ ପିତା ଭଵତି ଦୁଃଖିତଃ
"ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିବା ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି ବି, କାହିଁକି ମୋ ପିତା ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି?"
ପିବାମି ସାଗରଂ ସଦ୍ଯଶ୍ଚୂର୍ଣଯାମି ଧରାଧରାନ୍ । ଉଦ୍ଯନ୍ତଂ ଵାରଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତରଣିଂ ତିଗ୍ମତେଜସମ୍
"ମୁଁ ଏହି ମହାସାଗରକୁ ଏକ ଛଣ୍ଡରେ ପିଇଯିବି, ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁରୁତର କରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି, କିମ୍ବା ଆଜି ତିବ୍ର ତେଜ ଥିବା ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେବି।"
ହନ୍ମୀନ୍ଦ୍ରଂ ସସୁରଂ ସଦ୍ଯୋ ଯମଂ ଵା ଦେଵତାନ୍ତରମ୍ । କ୍ଷିପାମି ସାଗରେ ସର୍ଵାନ୍ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଚ ମେଦିନୀମ୍
"ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, କିମ୍ବା ଯମକୁ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ଏକ ଛଣ୍ଡରେ ମାରିଦେବି; ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଉପଡ଼ି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାଗରରେ ଫିଙ୍ଗିଦେବି।"
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପେଶଲମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାତିମୁଦିତସ୍ତଂ ସୁତଂ ପର୍ଵତୋପମମ୍
ପୁଅଙ୍କର ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଥା ଶୁଣି, ପର୍ବତ ସଦୃଶ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୱଷ୍ଟା ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵୃଜିନାତ୍ତ୍ରାତୁମଧୁନା ଯସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ତୋଽସି ପୁତ୍ରକ । ତସ୍ମାଦ୍ଵୃତ୍ର ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ତଵ ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତି
"ହେ ପୁଅ, ଏବେ ତୁମେ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ, ଏହି କାରଣରୁ ତୁମର ନାମ ବୃତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।"
ଭ୍ରାତା ତଵ ମହାଭାଗ ତ୍ରିଶିରା ନାମ ତାପସଃ । ତ୍ରୀଣି ତସ୍ଯ ଚ ଶୀର୍ଷାଣି ହ୍ଯଭଵନ୍ଵୀର୍ଯଵନ୍ତି ଚ
"ତୁମର ଭାଇ, ହେ ମହାଭାଗ, ତପସ୍ୱୀ ତ୍ରିଶିରାସ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କର ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିଲା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।"
ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦଃ । ସଂସ୍ଥିତସ୍ତପସି ପ୍ରାଯସ୍ତ୍ରିଲୋକୀଵିସ୍ମଯପ୍ରଦେ
"ସେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରଭିନ୍ନ, ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ଏବଂ ତିନି ଲୋକକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଥିଲେ।"
ଶକ୍ରେଣ ତୁ ହତଃ ସୋଽଦ୍ଯ ଵଜ୍ରଘାତେନ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଵିନାପରାଧଂ ସହସା ଛିନ୍ନାନି ମସ୍ତକାନି ଚ
"କିନ୍ତୁ ଆଜି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ର ମାରେ ହତ କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଅପରାଧ ବିନା ହଠାତ୍ କାଟିଦିଆଯାଇଛି।"
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଜହି ଶକ୍ରଂ କୃତାଗସମ୍ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଯୁତଂ ପାପଂ ନିସ୍ତ୍ରପଂ ଦୁର୍ମତିଂ ଶଠମ୍
"ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାର, ଯିଏ ଏହି ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଲିପ୍ତ, ଲଜ୍ଜାହୀନ, ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଓ ଚତୁର।"