ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିତଂ ଭୂମୌ ଜୀଵନ୍ତମିଵ ଵୃତ୍ରହା । ଚିନ୍ତାମାପାତିଖିନ୍ନାଙ୍ଗଃ କିଂ ଵା ଜୀଵେଦଯଂ ପୁନଃ
ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, କିନ୍ତୁ ଜୀବନ୍ତ ଭଳି ଦେଖି, ବୃତ୍ର ଘାତକ ଭୟଭିତ ହେଲେ ଓ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହିଠିକି ପୁଣି ଜୀବିତ ହେବେ କି?'
ଵିମୃଶ୍ଯ ମନସାତୀଵ ତକ୍ଷାଣଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ । ମଘଵା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ପ୍ରାହ ସ୍ଵକାର୍ଯସଦୃଶଂ ଵଚଃ
ମନରେ ଗଭୀର ଭାବି, ଇନ୍ଦ୍ର ସାମ୍ନାରେ ଦାରୁକାମ କାରିଗରକୁ ଦେଖିଲେ ଓ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିଲେ।
ତକ୍ଷଂଶ୍ଛିନ୍ଧି ଶିରାଂସ୍ଯସ୍ଯ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ । ମା ଜୀଵତୁ ମହାତେଜା ଭାତି ଜୀଵନ୍ନିଵ ସ୍ଵଯମ୍
'ଦାରୁକାମ କାରିଗର, ଏହାର ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେ, ମୋ କଥା ମାନ। ଏହି ମହାତ୍ମା ଜୀବନ୍ତ ନ ରୁହନ୍ତୁ, କାରଣ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜୀବନ୍ତ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛନ୍ତି।'
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ତକ୍ଷୋଵାଚ ଵିଗର୍ହଯନ୍ । ତକ୍ଷୋଵାଚ ମହାସ୍କନ୍ଧୋ ଭୃଶଂ ଭାତି ପରଶୁର୍ନ ତରିଷ୍ଯତି
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦାରୁକାମ କାରିଗର ନିନ୍ଦା କରି କହିଲେ: 'ତାଙ୍କର ମହାନ୍ତ ଶୋଉଳ ଭାରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; କୁହାଡ଼ି ଏଠାରେ କାମ କରିପାରିବ ନାହିଁ।'
ତତୋ ନାହଂ କରିଷ୍ଯାମି କାର୍ଯମେତଦ୍ଵିଗର୍ହିତମ୍ । ତ୍ଵଯା ଵୈ ନିନ୍ଦିତଂ କର୍ମ କୃତଂ ସଦ୍ଭିର୍ଵିଗର୍ହିତମ୍
'ତେଣୁ, ଏହି ନିନ୍ଦିତ କାମ ମୁଁ କରିବିନାହିଁ; ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ଏହା ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି।'
ଅହଂ ବିଭେମି ପାପାଦ୍ଵୈ ମୃତସ୍ଯୈଵ ଚ ମାରଣେ । ମୃତୋଽଯଂ ମୁନିରସ୍ତ୍ଯେଵ ଶିରସଃ କୃନ୍ତନେନ କିମ୍
'ମୁଁ ପାପର ଭୟ କରେ, ମୃତ ଲୋକଙ୍କୁ ମାରିବାରେ ଅଧିକ ପାପ ଅଛି; ଏହି ମୁନି ମୃତ—ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାର ଅର୍ଥ କଣ?'
ଭଯଂ କିଂ ତେଽତ୍ର ସଞ୍ଜାତଂ ପାକଶାସନ କଥ୍ଯତାମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ସଜୀଵ ଇଵ ଦେହୋଽଯମାଭାତି ଵିଶଦାକୃତିଃ
'ଏଠାରେ କଣ ଭୟ ତୁମର ହେଲା, ପାକ ଘାତକ, କହ।' ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ତାଙ୍କର ଦେହ ଏଉଁ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେଉଁଠି ଏଉଁ ମଧୁର ଆକୃତିରେ ଜୀବନ୍ତ ଭଳି ଲାଗୁଛି।'
ତସ୍ମାଦ୍ବିଭେମି ମା ଜୀଵେନ୍ମୁନିଃ ଶତ୍ରୁରଯଂ ମମ । ତକ୍ଷୋଵାଚ ନାତ୍ର କିଂ ତ୍ରପସେ ଵିଦ୍ଵନ୍ କ୍ରୂରେଣାନେନ କର୍ମଣା
'ତେଣୁ, ମୁଁ ଭୟ କରୁଛି—ମୋର ଶତ୍ରୁ ଏହି ମୁନି ପୁଣି ଜୀବିତ ହେଇଯିବେ କି ନାହିଁ।' ଦାରୁକାମ କାରିଗର କହିଲେ: 'ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୟ କାମ ପାଇଁ ତୁମେ କିଛି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ କି?'
ଋଷିପୁତ୍ରମିମଂ ହତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭଯଂ ନ କିମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ କରିଷ୍ଯାମି ପଶ୍ଚାତ୍ପାପକ୍ଷଯାଯ ଵୈ
ଋଷିଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାରିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଭୟ ନାହିଁ କି? ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ପରେ ମୁଁ ପାପ ଶମନ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି।
ଶତ୍ରୁସ୍ତୁ ସର୍ଵଥା ଵଧ୍ଯଶ୍ଛଲେନାପି ମହାମତେ । ତକ୍ଷୋଵାଚ ତ୍ଵଂ ଲୋଭାଭିହତଃ ପାପଂ କରୋଷି ମଘଵନ୍ନିହ
ଶତ୍ରୁକୁ ଯେପରି ହେଉ, ଚତୁରାଇରେ ମଧ୍ୟ ମାରିବା ଦରକାର, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ତକ୍ଷ କହିଲେ: ମଘବନ୍, ତୁମେ ଲୋଭରେ ପଡି ଏଠାରେ ପାପ କରୁଛ।
ତଂ ଵିନାହଂ କଥଂ ପାପଂ କରୋମି ଵଦ ମେ ଵିଭୋ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ମଖେଷୁ ଖଲୁ ଭାଗଂ ତେ କରିଷ୍ଯାମି ସଦୈଵ ହି
ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ କିପରି ଏହି ପାପ କରିପାରିବି? ମୋତେ କୁହ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଯଜ୍ଞରେ ମୁଁ ସବୁବେଳେ ତୁମକୁ ଭାଗ ଦେଇବି।
ଶିରଃ ପଶୋସ୍ତୁ ତେ ଭାଗଂ ଯଜ୍ଞେ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ । ଶୁଲ୍କେନାନେନ ଛିନ୍ଧି ତ୍ଵଂ ଶିରାଂସ୍ଯସ୍ଯ କୁରୁ ପ୍ରିଯମ୍
ମଣିଷମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁମୁଣ୍ଡ ତୁମ ଭାଗ ଭାବେ ଦେବେ। ଏହି ଦକ୍ଷିଣା ନେଇ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟ, ମୋ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚସ୍ତକ୍ଷା ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । କୁଠାରେଣ ଶିରାଂସ୍ଯସ୍ଯ ଚକର୍ତ ସୁଦୃଢେନ ହି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତକ୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ, ଦୃଢ଼ କୁଠାର ନେଇ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଛିନ୍ନାନି ତ୍ରୀଣି ଶୀର୍ଷାଣି ପତିତାନି ଯଦା ଭୁଵି । ତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ପକ୍ଷିଣଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିନିଷ୍ପେତୁଃ ସହସ୍ରଶଃ
ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଭୂମିରେ ପଡିଲାବେଳେ, ସେଠାରୁ ହଜାର-ହଜାର ପକ୍ଷୀ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
କଲଵିଙ୍କାସ୍ତିତ୍ତିରଯସ୍ତଥୈଵ ଚ କପିଞ୍ଜଲାଃ । ପୃଥକ୍ପୃଥଗ୍ଵିନିଷ୍ପେତୁର୍ମୁଖତସ୍ତରସା ତଦା
କଳବିଙ୍କ, ଟିଟିରି ଏବଂ କପିଞ୍ଜଳ—ଏମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ମୁଁହରୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ବାହାରିଲେ।
ଯେନ ଵେଦାନଧୀତେ ସ୍ମ ସୋମଂ ଚ ପିବତେ ତଥା । ତସ୍ମାଦ୍ଵକ୍ତ୍ରାତ୍କିଲୋତ୍ପେତୁଃ ସଦ୍ଯ ଏଵ କପିଞ୍ଜଲାଃ
ଯେ ମୁଁହରେ ସେ ବେଦ ପଢ଼ୁଥିଲେ ଏବଂ ସୋମ ପାନ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରୁ କପିଞ୍ଜଳ ପକ୍ଷୀ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଲେ।
ଯେନ ସର୍ଵା ଦିଶଃ କାମଂ ପିବନ୍ନିଵ ନିରୀକ୍ଷତେ । ତସ୍ମାତ୍ତୁ ତିତ୍ତିରାସ୍ତତ୍ର ନିଃସୃତାସ୍ତିଗ୍ମତେଜସଃ
ଯେ ମୁଁହରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ମନେ ହେଉଛି ପିଉଥିବା ପରି, ସେଠାରୁ ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ ଟିଟିରି ପକ୍ଷୀ ବାହାରିଲେ।
ଯତ୍ସୁରାପଂ ତୁ ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଚଟକାଃ କିଲ । ଵିନିଷ୍ପେତୁସ୍ତ୍ରିଶିରସ ଏଵଂ ତେ ଵିହଗା ନୃପ
ଯେ ମୁଁହରେ ସେ ମଦ୍ୟ ପିଇଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଚଟକା ପକ୍ଷୀ ବାହାରିଲେ। ଏଭଳି, ରାଜା, ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡରୁ ସେହି ପକ୍ଷୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଏଵଂଵିନିଃସୃତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେଭ୍ଯଃ ଶକ୍ରସ୍ତଦାଣ୍ଡଜାନ୍ । ମୁମୋଦ ମନସା ରାଜନ୍ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ପୁନଃ
ଏଭଳି ପକ୍ଷୀମାନେ ବାହାରିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ପୁନି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ଗତେ ଶକ୍ରେ ତୁ ତକ୍ଷାପି ସ୍ଵଗୃହଂ ତରସା ଯଯୌ । ଯଜ୍ଞଭାଗଂ ପରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ମୁଦମାପ ମହୀପତେ
ଶକ୍ର ଚାଲିଯିବା ପରେ, ତକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ସ୍ୱ ଘରକୁ ଗଲେ, ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ ପାଇ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ରାଜା।
ଇନ୍ଦ୍ରୋଽଥ ସ୍ଵଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଂ ମହାବଲମ୍ । ମେନେ କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାମଚିନ୍ତଯନ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରି ସ୍ୱ ଘରକୁ ଯାଇ, ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିହତଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୁତ୍ରଂ ପରମଧାର୍ମିକମ୍ । ଚୁକୋପାତୀଵ ମନସା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମୋର ପୁଅ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ ମୁନି, ମାରାଗଲେ ବୋଲି ଶୁଣି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ମନରେ ଭୟଙ୍କର ରାଗିଗଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଅନାଗସଂ ମୁନିଂ ଯସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ରଂ ନିହତଵାନ୍ମମ । ତସ୍ମାଦୁତ୍ପାଦଯିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ଵଧାର୍ଥଂ ସୁତଂ ପୁନଃ
ମୋର ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପୁଅକୁ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମାରିଦେଲ, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ପୁଣି ମୁଁ ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି।
ସୁରାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ମେ ଵୀର୍ଯଂ ତପସଶ୍ଚ ବଲଂ ତଥା । ଜାନାତୁ ସର୍ଵଂ ପାପାତ୍ମା ସ୍ଵକୃତସ୍ଯ ଫଲଂ ମହତ୍
ଦେବତାମାନେ ମୋର ଶକ୍ତି ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ବଳ ଦେଖନ୍ତୁ; ଏହି ପାପୀ ନିଜ କର୍ମର ବଡ଼ ଫଳ ଜାଣିପାରୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ଜୁହାଵାଥ ମନ୍ତ୍ରୈରାଥର୍ଵଣୋଦିତୈଃ । ପୁତ୍ରସ୍ଯୋତ୍ପାଦନାର୍ଥାଯ ତ୍ଵଷ୍ଟା କ୍ରୋଧସମାକୁଲଃ
ଏଭଳି କହି, ତ୍ୱଷ୍ଟା କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଅଥର୍ବବେଦର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କଲେ, ପୁଅ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ।
କୃତେ ହୋମେଽଷ୍ଟରାତ୍ରଂ ତୁ ସନ୍ଦୀପ୍ତାଚ୍ଚ ଵିଭାଵସୋଃ । ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ତରସା ପୁରୁଷଃ ପାଵକୋପମଃ
ଅଷ୍ଟରାତ୍ର ହୋମ ହେବା ପରେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ତୁରନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜ ଥିଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ରେ ସୁତଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା ତେଜୋବଲସମନ୍ଵିତମ୍ । ଵେଗାତ୍ପ୍ରକଟିତଂ ଵହ୍ନେର୍ଦୀପ୍ଯମାନମିଵାନଲମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ତେଁ ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଯେମିତି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତେଁ ତାହାକୁ ଦୃଢ଼ ଚକ୍ଷୁରେ ନିହାରିଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା ସୁତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁରଃସ୍ଥିତମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୋ ଵିଵର୍ଧସ୍ଵ ପ୍ରତାପାତ୍ତପସୋ ମମ
ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି କହିଲେ, "ହେ ଇନ୍ଦ୍ରର ଶତ୍ରୁ, ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରୁ ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା କ୍ରୋଧପ୍ରଜ୍ଵଲିତେନ ଚ । ସୋଽଵର୍ଧତ ଦିଵଂ ସ୍ତବ୍ଧ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵାନରସମଦ୍ଯୁତିଃ
ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ପୁଅ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲେ।
ଜାତଃ ସ ପର୍ଵତାକାରଃ କାଲମୃତ୍ଯୁସମଃ ସ୍ଵରାଟ୍ । କିଂ କରୋମୀତି ତଂ ପ୍ରାହ ପିତରଂ ପରମାତୁରମ୍
ସେ ପର୍ବତ ପରି ଅକାର ଧାରଣ କରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସ୍ୱାଧୀନ ଓ କାଳ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ଅତି ଦୁଃଖିତ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମୁଁ କଣ କରିବି?"