ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜା ତାମୁଵାଚ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ଦେହି ମେଽଦ୍ଯ ନିଜଂ ରାଜ୍ଯଂ ହତଶତ୍ରୁବଲଂ ବଲାତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ମୋ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ନାଶ ହେବା ସହିତ, ଆଜି ମୋର ରାଜ୍ୟ ଦିଅ।'
ତମୁଵାଚ ତଦା ଦେଵୀ ଗଚ୍ଛ ରାଜନ୍ନିଜଂ ଗୃହମ୍ । ଶତ୍ରଵଃ କ୍ଷୀଣସତ୍ତ୍ଵାସ୍ତେ ଗମିଷ୍ଯଂତି ପରାଜିତାଃ
ତାପରେ ଦେବୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ତୁମ ଘରକୁ ଯାଅ। ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ପରାଜିତ ହୋଇ ଚାଲିଯିବେ।'
ମଂତ୍ରିଣସ୍ତୁ ସମାଗତ୍ଯ ତେ ପତିଷ୍ଯଂତି ପାଦଯୋଃ । କୁରୁ ରାଜ୍ଯଂ ମହାଭାଗ ନଗରେ ସ୍ଵଂ ଯଥାସୁଖମ୍
ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆସି ତୁମ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାଇବେ; ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ନିଜ ସହରରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରାଜ୍ୟ କର।
କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ସୁଵିପୁଲଂ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ନୃପ । ଦେହାନ୍ତେ ଜନ୍ମ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସୂର୍ଯାଚ୍ଚ ଭଵିତା ମନୁଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରି, ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ମନୁ ହେବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଵୈଶ୍ଯସ୍ତାମପ୍ଯୁଵାଚେଦଂ କୃତାଂଜଲିପୁଟ: ଶୁଚିଃ । ନ ମେ ଗୃହେଣ କାର୍ଯଂ ଵୈ ନ ପୁତ୍ରେଣ ଧନେନ ଵା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବଣିକ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ହାତ ଜୋଡି ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଘର, ପୁଅ କିମ୍ବା ଧନର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।'
ସର୍ଵଂ ବଂଧକରଂ ମାତଃ ସ୍ଵପ୍ନଵନ୍ନଶ୍ଵରଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ମେ ଦେହି ଵିଶଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ବଂଧନାଶନମ୍
'ମାଁ, ସବୁକିଛି ବାନ୍ଧନ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ନଶ୍ୱର; ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଯାହା ମୋକ୍ଷ ଦେଉଥିବା ଓ ବାନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ କରିଥାଏ।'
ଅସାରେଽସ୍ମିଂଶ୍ଚ ସଂସାରେ ମୂଢା ମଜ୍ଜଂତି ପାମରାଃ । ପଂଡିତା: ସଂତରଂତୀହ ତସ୍ମାନ୍ନେଚ୍ଛନ୍ତି ସଂସୃତିମ୍
ଏହି ଅସାର ସଂସାରରେ ମୂଢ଼ମାନେ ଡୁବିଯାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହାକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ ସଂସାର ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ମହାମାଯା ଵୈଶ୍ଯଂ ପ୍ରାହ ପୁରଃସ୍ଥିତମ୍ । ଵୈଶ୍ଵଵର୍ଯ ତଵ ଜ୍ଞାନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହା ଶୁଣି ମହାମାୟା ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବଣିକଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ବଣିକଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜ୍ଞାନ ପାଇବ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଇତି ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ତାଭ୍ଯାଂ ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ । ଅଦର୍ଶନଂ ଗତାଯାଂ ତୁ ରାଜା ତଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
ସେ ଦେବୀ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଦେବୀ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନ ହେବା ପରେ, ରାଜା ସେ ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ହଯମାରୁହ୍ଯ ଗମନାଯ ମନୋ ଦଧେ । ତଦୈଵ ତସ୍ଯ ସଚିଵାସ୍ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ନୃପଂ ପ୍ରଜାଃ
ପ୍ରଣାମ କରି ରାଜା ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଚିତ୍ତକୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଲଗାଇଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପ୍ରଣେମୁର୍ଵିନଯୋପେତାସ୍ତମୂଚୁଃ ପ୍ରାଂଜଲିସ୍ଥିତାଃ । ରାଜଂସ୍ତେ ଶତ୍ରଵଃ ସର୍ଵେ ପାପାଚ୍ଚ ନିହତା ରଣେ
ସେମାନେ ନମ୍ରତା ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି।'
ରାଜ୍ଯଂ ନିଷ୍କଂଟକଂ ଭୂପ କୁରୁଷ୍ଵ ପୁରମାସ୍ଥିତଃ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜା ନତ୍ଵା ତଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
'ହେ ଭୂପତି, ଏବେ ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ବିପଦ ନାହିଁ, ଆପଣ ସହରକୁ ଯାଇ ଶାସନ କରନ୍ତୁ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ସେ ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯ ନିର୍ଯଯୌ ତତ୍ର ମଂତ୍ରିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ । ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଚ ନିଜଂ ରାଜ୍ଯଂ ଦାରାନ୍ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାନ୍
ବିଦାୟ ନେଇ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ଚାଲିଗଲେ। ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି ରାଜା ତାଙ୍କର ଜଣା, ପରିବାର ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ବୁଭୁଜେ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ ତତଃ ସାଗରମେଖଲାମ୍ । ଵୈଶ୍ଯୋଽପି ଜ୍ଞାନମାସାଦ୍ଯ ମୁକ୍ତସଂଗଃ ସମଂତତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଯାହା ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଉପଭୋଗ କଲେ। ବଣିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ସମସ୍ତ ସଂଗରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
କାଲାତିଵାହନଂ ତତ୍ର ମୁକ୍ତବଂଧଶ୍ଚକାର ହ। ତୀର୍ଥେଷୁ ଵିଚରନ୍ଗାଯନ୍ଭଗଵତ୍ଯା ଗୁଣାନଥ
ସେ କାଳ ଓ ବନ୍ଧନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ଘୁରିବା ଓ ଭଗବତୀଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରିବାରେ ଲାଗି ରହିଲେ।
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଆରାଧନଫଲପ୍ରାପ୍ତିର୍ଯଥାଵଦ୍ଭୂପଵୈଶ୍ଯଯୋଃ
ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବୀଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର କହିଲି, ଏବଂ କିପରି ରାଜା ଓ ବଣିକ୍ ତାଙ୍କର ଉପାସନାର ଫଳ ପାଇଲେ।
ଦୈତ୍ଯାନାଂ ହନନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵସ୍ତଥା ଶୁଭଃ । ଏଵଂପ୍ରଭାଵା ସା ଦେଵୀ ଭକ୍ତାନାମଭଯପ୍ରଦା
ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ କିପରି ହତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଅବତାର କିପରି ହେଲା, ଏହି ସବୁ କଥା କୁହାଯାଇଛି। ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳି ଦେବୀ ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଭୟହରା।
ଯଃ ଶୃଣୋତି ନରୋ ନିତ୍ଯମେତଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । ସଂପ୍ରାପ୍ନୋତି ନରଃ ସତ୍ଯଂ ସଂସାରସୁଖମଦ୍ଭୁତମ୍
ଯିଏ ଏହି ଉତ୍ତମ କଥାକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ସଂସାରରେ ଅଦ୍ଭୁତ ସୁଖ ପାଏ।
ଜ୍ଞାନଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ଚୈଵ କୀର୍ତିଦଂ ସୁଖଦଂ ତଥା । ପାଵନଂ ଶ୍ରଵଣାନ୍ନୂନମେତଦାଖ୍ଯାନମଦ୍ଭୁତମ୍
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜ୍ଞାନ, ମୋକ୍ଷ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସୁଖ ମିଳେ, ଏବଂ ଏହା ପବିତ୍ର କରେ।
ଅଖିଲାର୍ଥପ୍ରଦଂ ନୄଣାଂ ସର୍ଵଧର୍ମସମାଵୃତମ୍ । ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ କାରଣଂ ପରମଂ ମତମ୍
ଏହି କଥା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାରଣ ଭାବରେ ମନାଯାଏ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଜନମେଜଯେନ ରାଜ୍ଞାଽସୌ ପୃଷ୍ଟଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ଉଵାଚ ସଂହିତାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଵ୍ଯାସଃ ସର୍ଵାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ସୂତ କହିଲେ: ରାଜା ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ, ତାହାରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ସଂହିତା କହିଲେ।
ଚରିତଂ ଚଂଡିକାଯାସ୍ତୁ ଶୁମ୍ଭଦୈତ୍ଯଵଧାଶ୍ରିତମ୍ । କଥଯାମାସ ଭଗଵାନ୍କୃଷ୍ଣଃ କାରୁଣିକୋ ମୁନିଃ
ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ଦୟାମୟ ମୁନି, ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କର ଚରିତ୍ର, ଯାହା ଶୁମ୍ଭ ଦାନବ ବଧକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରିଛି, ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
ତ୍ରିଶିରସସ୍ତପୋଭଙ୍ଗାଯ ଦେଵରାଜେନ୍ଦ୍ରଦ୍ଵାରା ନାନୋପାଯଚିନ୍ତନଵର୍ଣନମ୍ ଋଷଯ ଊଚୁଃ ସୂତ ସୂତ ମହାଭାଗ ମିଷ୍ଟଂ ତେ ଵଚନାମୃତମ୍ । ନ ତୃପ୍ତାଃ ସ୍ମୋ ଵଯଂ ପୀତ୍ଵା ଦ୍ଵୈପାଯନକୃତଂ ଶୁଭମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ସୂତ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମର ମଧୁର କଥା ଆମକୁ ବହୁତ ଭଲ ଲାଗିଲା। ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ଲେଖା ଶୁଭ କଥା ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ଆମେ ତୃପ୍ତି ହେଉନାହିଁ।'
ପୁନସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମଃ କଥାଂ ପୌରାଣିକୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ଵେଦେଽପି କଥିତାଂ ରମ୍ଯାଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧାଂ ପାପନାଶିନୀମ୍
ଆମେ ପୁନି ତୁମଠାରୁ ଏକ ଶୁଭ ପୁରାଣ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏହି କଥା ବେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପାପ ନାଶକ।
ଵୃତ୍ରାସୁର ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଵୀର୍ଯଵାଂସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟୁରାତ୍ମଜଃ । ସ କଥଂ ନିହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ଵାସଵେନ ମହାତ୍ମନା
ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଳଶାଳୀ ବୃତ୍ରାସୁର ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ କିପରି ମହାତ୍ମା ବାସବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେଲେ?
ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵୈ ସୁରପକ୍ଷୀଯସ୍ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ବଲଵତ୍ତରଃ । ଶକ୍ରେଣ ଘାତିତଃ କସ୍ମାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଯୋନିର୍ମହାବଲଃ
ତ୍ୱଷ୍ଟା ଦେବତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ବଳଶାଳୀ ଥିଲେ। ଏମିତି ବଳବାନ୍, ବ୍ରହ୍ମାଂଶଜ ଥିବା ସେ ବ୍ୟକ୍ତି କାହିଁକି ଶକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ?
ଦେଵାଃ ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣୋତ୍ପନା ମାନୁଷା ରାଜସାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ତିର୍ଯଞ୍ଚସ୍ତାମସାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପୁରାଣାଗମଵାଦିଭିଃ
ଦେବତାମାନେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ମଣିଷମାନେ ରଜୋଗୁଣରୁ ଓ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ତମୋଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ପୁରାଣ ଓ ଆଗମ ଶାସ୍ତ୍ରର ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଵିରୋଧୋଽତ୍ର ମହାନ୍ ଭାତି ନୂନଂ ଶତମଖେନ ହ । ଛଲେନ ବଲଵାନ୍ ଵୃତ୍ରଃ ଶକ୍ରେଣ ଵିନିପାତିତଃ
ଏଠାରେ ବଡ଼ ଏକ ବିରୋଧ ଦେଖାଯାଉଛି—ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ବଳବାନ ବୃତ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରେରଯିତା ତତ୍ର ସ ତୁ ସତ୍ତ୍ଵଧରଃ ପରଃ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପଵିମଧ୍ଯେ ସ ଛଦ୍ମନା ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ
ସେଠାରେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାରକ ବିଷ୍ଣୁ ଉତ୍ପ୍ରେରକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ସେ ପ୍ରଭୁ ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସନ୍ଧିଂ ଵିଧାଯ ସ ହ୍ଯେଵଂ ମନ୍ତ୍ରିତୋଽସୌ ମହାବଲଃ । ହରିଭ୍ଯାଂ ସତ୍ଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଜଲଫେନେନ ଶାତିତଃ
ସେ ବଳବାନ ବୃତ୍ର, ହରିଙ୍କ ସହିତ ଚୁକ୍ତି କରି ଓ ମନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାସିତ ହୋଇ, ସତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ପାଣିର ଝାଗ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ।