ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷଦ୍ଵଯେ ଜାତେ କଦାଚିଦ୍ଦର୍ଶନଂ ଚ ତୌ । ପ୍ରାପତୁଃ ସ୍ଵପ୍ନମଧ୍ଯେ ତୁ ଭଗଵତ୍ଯା ମନୋହରମ୍
ଦୁଇ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଏକ ଦିନ ଦୁହେଁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଭଗବତୀଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦର୍ଶନ ପାଇଲେ।
ରକ୍ତାମ୍ବରଧରାଂ ଦେଵୀଂ ଚାରୁଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍ । କଦାଚିନ୍ନୃପତିଃ ସ୍ଵପ୍ନେଽପ୍ଯପଶ୍ଯଜ୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ଏକ ଦିନ, ରାଜା ସ୍ୱପ୍ନରେ ଲାଲ ଆମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ଵପ୍ନେ ଚ ତୌ ଦେଵୀଂ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତୌ ବଭୂଵତୁଃ । ଜଲାହାରୈସ୍ତୃତୀଯେ ତୁ ସ୍ଥିତୌ ସଂଵତ୍ସରେ ତୁ ତୌ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁହେଁ ଖୁସିରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲେ। ତୃତୀୟ ବର୍ଷରେ ସେମାନେ କେବଳ ପାଣି ଖାଇ ରହିଲେ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷତ୍ରଯଂ କୃତ୍ଵା ତତସ୍ତୌ ଵୈଶ୍ଯପାର୍ଥିଵୌ । ଚକ୍ରତୁସ୍ତୌ ତଦା ଚିଂତାଂ ଚିତ୍ତେ ଦର୍ଶନଲାଲସୌ
ଏଭଳି ତିନି ବର୍ଷ କଟାଇ, ରାଜା ଓ ବଣିକ ଦୁହେଁ ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷୀ ହେଲେ ଏବଂ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦର୍ଶନଂ ଦେଵ୍ଯା ନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଶାଂତିଦଂ ନୃଣାମ୍ । ଦେହତ୍ଯାଗଂ କରିଷ୍ଯାଵୋ ଦୁଃଖିତୌ ଭୃଶମାତୁରୌ
ଦେବୀଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଦର୍ଶନ ନ ମିଳିବାରୁ, ଦୁହେଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଠାନିଲେ।
ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ରାଜା କୁଣ୍ଡଂ ଚକାର ହ । ତ୍ରିକୋଣଂ ସୁସ୍ଥିରଂ ସୌମ୍ଯଂ ହସ୍ତମାତ୍ରପ୍ରମାଣତଃ
ଏଭଳି ଭାବି ରାଜା ମନରେ ଏକ ହସ୍ତ ପରିମାଣର ତିକୋଣା, ଦୃଢ଼ ଓ ଶାନ୍ତ ଗଡ଼ା ତିଆରି କଲେ।
ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ପାଵକଂ ରାଜା ତଥା ଵୈଶ୍ଯୋଽତିଭକ୍ତିମାନ୍ । ଗୁହାଵାସୋ ନିଜଂ ମାଂସଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଛିତ୍ତ୍ଵା ପୁନଃପୁନଃ
ରାଜା ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିଲେ ଏବଂ ଅତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ବଣିକ ସହିତ ଗୁହାରେ ବସି, ପୁନିପୁନି ନିଜ ମାଂସ କାଟିଲେ।
ତଥା ଵୈଶ୍ଯୋଽପି ଦୀପ୍ତେଽଗ୍ନୌ ସ୍ଵମାଂସଂ ପ୍ରାପକ୍ଷିପତ୍ତଦା । ରୁଧିରେଣ ବଲିଂ ଚାସ୍ଯୈ ଦଦତୁସ୍ତୌ କୃତୋଦ୍ଯମୌ
ଏଭଳି, ବଣିକ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ନିଜ ମାଂସ ଛାଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଦୁହେଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ରକ୍ତ ବଳି ଦେଇ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ତଦା ଭଗଵତୀ ଦତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦର୍ଶନଂ ତଯୋଃ । ପ୍ରାହ ପ୍ରୀତିଭରୋଦ୍ଭ୍ରାଂତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ଦୁଃଖିତୌ ଭୃଶମ୍ ॥ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ। ଵରଂ ଵରଯ ଭୋ ରାଜନ୍ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵାଂଛିତମ୍ । ତୁଷ୍ଟାଽହଂ ତପସା ତେଽଦ୍ଯ ଭକ୍ତୋଽସି ତ୍ଵଂ ମତୋ ମମ
ତାପରେ ଭଗବତୀ ଦୁହେଁକୁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଦର୍ଶନ ଦେଇ, ସେମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଭାବବିହ୍ୱଳ ଦେଖି, ସ୍ନେହରେ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଇଛା ଅଛି, ତାହା ଚାହିଁ ନିଅ। ଆଜି ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି; ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ ଓ ମୋର ପ୍ରିୟ।'
ଵୈଶ୍ଯଂ ପ୍ରାହ ତଦା ଦେଵୀ ପ୍ରସନ୍ନାଽହଂ ମହାମତେ । କିଂ ତେଽଭୀଷ୍ଟଂ ଦଦାମ୍ଯଦ୍ଯ ପ୍ରାର୍ଥଯାଶୁ ମନୋଗତମ୍
ତାପରେ ଦେବୀ ବଣିକଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ? ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଇଛା ଅଛି, ତୁରନ୍ତ ମାଗ; ଆଜି ମୁଁ ଦେବି।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜା ତାମୁଵାଚ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ଦେହି ମେଽଦ୍ଯ ନିଜଂ ରାଜ୍ଯଂ ହତଶତ୍ରୁବଲଂ ବଲାତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ମୋ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ନାଶ ହେବା ସହିତ, ଆଜି ମୋର ରାଜ୍ୟ ଦିଅ।'
ତମୁଵାଚ ତଦା ଦେଵୀ ଗଚ୍ଛ ରାଜନ୍ନିଜଂ ଗୃହମ୍ । ଶତ୍ରଵଃ କ୍ଷୀଣସତ୍ତ୍ଵାସ୍ତେ ଗମିଷ୍ଯଂତି ପରାଜିତାଃ
ତାପରେ ଦେବୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ତୁମ ଘରକୁ ଯାଅ। ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ପରାଜିତ ହୋଇ ଚାଲିଯିବେ।'
ମଂତ୍ରିଣସ୍ତୁ ସମାଗତ୍ଯ ତେ ପତିଷ୍ଯଂତି ପାଦଯୋଃ । କୁରୁ ରାଜ୍ଯଂ ମହାଭାଗ ନଗରେ ସ୍ଵଂ ଯଥାସୁଖମ୍
ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆସି ତୁମ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାଇବେ; ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ନିଜ ସହରରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରାଜ୍ୟ କର।
କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ସୁଵିପୁଲଂ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ନୃପ । ଦେହାନ୍ତେ ଜନ୍ମ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସୂର୍ଯାଚ୍ଚ ଭଵିତା ମନୁଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରି, ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ମନୁ ହେବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଵୈଶ୍ଯସ୍ତାମପ୍ଯୁଵାଚେଦଂ କୃତାଂଜଲିପୁଟ: ଶୁଚିଃ । ନ ମେ ଗୃହେଣ କାର୍ଯଂ ଵୈ ନ ପୁତ୍ରେଣ ଧନେନ ଵା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବଣିକ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ହାତ ଜୋଡି ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଘର, ପୁଅ କିମ୍ବା ଧନର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।'
ସର୍ଵଂ ବଂଧକରଂ ମାତଃ ସ୍ଵପ୍ନଵନ୍ନଶ୍ଵରଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ମେ ଦେହି ଵିଶଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ବଂଧନାଶନମ୍
'ମାଁ, ସବୁକିଛି ବାନ୍ଧନ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ନଶ୍ୱର; ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଯାହା ମୋକ୍ଷ ଦେଉଥିବା ଓ ବାନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ କରିଥାଏ।'
ଅସାରେଽସ୍ମିଂଶ୍ଚ ସଂସାରେ ମୂଢା ମଜ୍ଜଂତି ପାମରାଃ । ପଂଡିତା: ସଂତରଂତୀହ ତସ୍ମାନ୍ନେଚ୍ଛନ୍ତି ସଂସୃତିମ୍
ଏହି ଅସାର ସଂସାରରେ ମୂଢ଼ମାନେ ଡୁବିଯାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହାକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ ସଂସାର ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ମହାମାଯା ଵୈଶ୍ଯଂ ପ୍ରାହ ପୁରଃସ୍ଥିତମ୍ । ଵୈଶ୍ଵଵର୍ଯ ତଵ ଜ୍ଞାନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହା ଶୁଣି ମହାମାୟା ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବଣିକଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ବଣିକଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜ୍ଞାନ ପାଇବ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଇତି ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ତାଭ୍ଯାଂ ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ । ଅଦର୍ଶନଂ ଗତାଯାଂ ତୁ ରାଜା ତଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
ସେ ଦେବୀ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଦେବୀ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନ ହେବା ପରେ, ରାଜା ସେ ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ହଯମାରୁହ୍ଯ ଗମନାଯ ମନୋ ଦଧେ । ତଦୈଵ ତସ୍ଯ ସଚିଵାସ୍ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ନୃପଂ ପ୍ରଜାଃ
ପ୍ରଣାମ କରି ରାଜା ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଚିତ୍ତକୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଲଗାଇଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପ୍ରଣେମୁର୍ଵିନଯୋପେତାସ୍ତମୂଚୁଃ ପ୍ରାଂଜଲିସ୍ଥିତାଃ । ରାଜଂସ୍ତେ ଶତ୍ରଵଃ ସର୍ଵେ ପାପାଚ୍ଚ ନିହତା ରଣେ
ସେମାନେ ନମ୍ରତା ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି।'
ରାଜ୍ଯଂ ନିଷ୍କଂଟକଂ ଭୂପ କୁରୁଷ୍ଵ ପୁରମାସ୍ଥିତଃ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜା ନତ୍ଵା ତଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
'ହେ ଭୂପତି, ଏବେ ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ବିପଦ ନାହିଁ, ଆପଣ ସହରକୁ ଯାଇ ଶାସନ କରନ୍ତୁ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ସେ ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯ ନିର୍ଯଯୌ ତତ୍ର ମଂତ୍ରିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ । ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଚ ନିଜଂ ରାଜ୍ଯଂ ଦାରାନ୍ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାନ୍
ବିଦାୟ ନେଇ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ଚାଲିଗଲେ। ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି ରାଜା ତାଙ୍କର ଜଣା, ପରିବାର ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ବୁଭୁଜେ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ ତତଃ ସାଗରମେଖଲାମ୍ । ଵୈଶ୍ଯୋଽପି ଜ୍ଞାନମାସାଦ୍ଯ ମୁକ୍ତସଂଗଃ ସମଂତତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଯାହା ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଉପଭୋଗ କଲେ। ବଣିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ସମସ୍ତ ସଂଗରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
କାଲାତିଵାହନଂ ତତ୍ର ମୁକ୍ତବଂଧଶ୍ଚକାର ହ। ତୀର୍ଥେଷୁ ଵିଚରନ୍ଗାଯନ୍ଭଗଵତ୍ଯା ଗୁଣାନଥ
ସେ କାଳ ଓ ବନ୍ଧନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ଘୁରିବା ଓ ଭଗବତୀଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରିବାରେ ଲାଗି ରହିଲେ।
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଆରାଧନଫଲପ୍ରାପ୍ତିର୍ଯଥାଵଦ୍ଭୂପଵୈଶ୍ଯଯୋଃ
ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବୀଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର କହିଲି, ଏବଂ କିପରି ରାଜା ଓ ବଣିକ୍ ତାଙ୍କର ଉପାସନାର ଫଳ ପାଇଲେ।
ଦୈତ୍ଯାନାଂ ହନନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵସ୍ତଥା ଶୁଭଃ । ଏଵଂପ୍ରଭାଵା ସା ଦେଵୀ ଭକ୍ତାନାମଭଯପ୍ରଦା
ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ କିପରି ହତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଅବତାର କିପରି ହେଲା, ଏହି ସବୁ କଥା କୁହାଯାଇଛି। ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳି ଦେବୀ ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଭୟହରା।
ଯଃ ଶୃଣୋତି ନରୋ ନିତ୍ଯମେତଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । ସଂପ୍ରାପ୍ନୋତି ନରଃ ସତ୍ଯଂ ସଂସାରସୁଖମଦ୍ଭୁତମ୍
ଯିଏ ଏହି ଉତ୍ତମ କଥାକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ସଂସାରରେ ଅଦ୍ଭୁତ ସୁଖ ପାଏ।
ଜ୍ଞାନଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ଚୈଵ କୀର୍ତିଦଂ ସୁଖଦଂ ତଥା । ପାଵନଂ ଶ୍ରଵଣାନ୍ନୂନମେତଦାଖ୍ଯାନମଦ୍ଭୁତମ୍
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜ୍ଞାନ, ମୋକ୍ଷ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସୁଖ ମିଳେ, ଏବଂ ଏହା ପବିତ୍ର କରେ।
ଅଖିଲାର୍ଥପ୍ରଦଂ ନୄଣାଂ ସର୍ଵଧର୍ମସମାଵୃତମ୍ । ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ କାରଣଂ ପରମଂ ମତମ୍
ଏହି କଥା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାରଣ ଭାବରେ ମନାଯାଏ।