ତେ ଵୈ ଶକ୍ତିଂ ପରାଂ ଦେଵୀଂ ବ୍ରହ୍ମାଖ୍ଯାଂ ପରମାତ୍ମିକାମ୍ । ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ମନସା ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯାଂ ମତ୍ଵା ସନାତନୀମ୍
ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ମନରେ ପରାଶକ୍ତି, ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପରମାତ୍ମା ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଚିରନ୍ତନ ଓ ସନାତନ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ତିଃ ସଦା ସେଵ୍ଯା ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ କୃତନିଶ୍ଚଯୈଃ । ନିଶ୍ଚଯଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ସେଇଠି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସଦା ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍କର୍ଷ ଏହି ଅଟୁଟ ଜ୍ଞାନ।
କୃଷ୍ଣାଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ମଯା ଚୈତତ୍ତେନ ଜ୍ଞାତଂ ତୁ ନାରଦାତ୍ । ପିତୁଃ ସକାଶାତ୍ତେନାପି ବ୍ରହ୍ମଣା ଵିଷ୍ଣୁଵାକ୍ଯତଃ
ମୁଁ ଏହି କଥା କୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି, ଏହିପରି ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଜାଣିଛି; ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଠାରୁ, ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ।
ନ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ନ ମନ୍ତଵ୍ଯମନ୍ଯେଷାଂ ଵଚନଂ ବୁଧୈଃ । ଶକ୍ତିରେଵ ସଦା ସେଵ୍ଯା ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ କୃତନିଶ୍ଚଯୈଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ବିଦ୍ୱାନମାନେ ସଦା ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମପି ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯମଶକ୍ତସ୍ଯ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଅତଃ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯା ଶକ୍ତିରେଵ ହି
ଅଶକ୍ତିମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସିଧାସଳଖ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାତ୍ର ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର।
ହରିକୃତମଧୁକୈଟଭଵଧଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ଯଦା ଵିନିର୍ଗତା ନିଦ୍ରା ଦେହାତ୍ତସ୍ଯ ଜଗଦ୍ଗୁରୋଃ । ନେତ୍ରାସ୍ଯନାସିକାବାହୁହୃଦଯେଭ୍ଯସ୍ତଥୋରସଃ
ସୂତ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ସେ ଜଗତ୍ଗୁରୁଙ୍କ ଦେହରୁ ନିଦ୍ରା ବାହାରିଗଲା, ତେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଆଖି, ମୁଁହ, ନାକ, ବାହୁ, ହୃଦୟ ଓ ଛାତିରୁ ନିଦ୍ରା ବାହାରିଲା।
ନିଃସୃତ୍ଯ ଗଗନେ ତସ୍ଥୌ ତାମସୀ ଶକ୍ତିରୁତ୍ତମା । ଉଦତିଷ୍ଠଜ୍ଜଗନ୍ନାଥୋ ଜୃମ୍ଭମାଣଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ତାମସିକ ଶକ୍ତି ଆକାଶରେ ବସିଗଲା; ଜଗନ୍ନାଥ ପୁନିପୁନି ହାଡ଼ି ଓ ଜମାଇ ଉଠିଲେ।
ତଦାପଶ୍ଯତ୍ ସ୍ଥିତଂ ତତ୍ର ଭଯତ୍ରସ୍ତଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍ । ଉଵାଚ ଚ ମହାତେଜା ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା
ତାପରେ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କୁ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ କିମାଗତୋଽସି ଭଗଵଂସ୍ତପସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାତ୍ର ପଦ୍ମଜ । କସ୍ମାଚ୍ଚିନ୍ତାତୁରୋଽସି ତ୍ଵଂ ଭଯାକୁଲିତମାନସଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—'ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ପଦ୍ମଯ, ତୁମେ କାହିଁକି ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହେଇଛ?'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ତ୍ଵତ୍କର୍ଣମଲଜୌ ଦେଵ ଦୈତ୍ଯୌ ଚ ମଧୁକୈଟଭୌ । ହନ୍ତୁଂ ମାଂ ସମୁପାଯାତୌ ଘୋରରୂପୌ ମହାବଲୌ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—'ହେ ଦେବ, ତୁମ ଶ୍ରବଣର ମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଦୁଇ ଦାନବ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ଭଯାତ୍ତଯୋଃ ସମାଯାତସ୍ତ୍ଵତ୍ସମୀପଂ ଜଗତ୍ପତେ । ତ୍ରାହି ମାଂ ଵାସୁଦେଵାଦ୍ଯ ଭଯତ୍ରସ୍ତଂ ଵିଚେତନମ୍
ଭୟରେ ମୁଁ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହିତ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ହେ ଜଗତ୍ନାଥ। ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ବାସୁଦେବ, ମୁଁ ଭୟରେ ଉତ୍ତେଜିତ ଓ ବିବ୍ରାନ୍ତ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ତିଷ୍ଠାଦ୍ଯ ନିର୍ଭଯୋ ଜାତସ୍ତୌ ହନିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ କିଲ । ଯୁଦ୍ଧାଯାଜଗ୍ମତୁର୍ମୂଢୌ ମତ୍ସମୀପଂ ଗତାଯୁଷୌ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ଏଠାରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ରୁହ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି। ଏହି ଦୁଇ ମୂର୍ଖ ମୋ ସାମ୍ନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି।
ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଵଦତି ଦେଵେଶେ ଦାନଵୌ ତୌ ମହାବଲୌ । ଵିଚିନ୍ଵାନାଵଜଂ ଚୋଭୌ ସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ମଦଗର୍ଵିତୌ
ସୂତ କହିଲେ: ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ସେଇ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ, ଅଜନ୍ମାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ, ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ନିରାଧାରୌ ଜଲେ ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତୌ ଵିଗତଜ୍ଵରୌ । ତାଵୂଚତୁର୍ମଦୋନ୍ମତ୍ତୌ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ସେମାନେ ଜଳରେ ଭିତିହୀନ ଭାବରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ଦୁଃଖରହିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ମହାମୁନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଲାଯିତ୍ଵା ସମାଯାତଃ ସନ୍ନିଧାଵସ୍ଯ କିଂ ତତଃ । ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁ ହନିଷ୍ଯାଵଃ ପଶ୍ଯତୋଽସ୍ଯୈଵ ସନ୍ନିଧୌ
ତୁମେ ପଳାଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଏଥିରେ କଣ ହେଲା? ଯୁଦ୍ଧ କର! ଆମେ ଏହାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବୁ।
ପଶ୍ଚାଦେନଂ ହନିଷ୍ଯାଵଃ ସର୍ପଭୋଗୋପରିସ୍ଥିତମ୍ । ତ୍ଵମଦ୍ଯ କୁରୁ ସଂଗ୍ରାମଂ ଦାସୋଽସ୍ମୀତି ଚ ଵା ଵଦ
ପରେ ଆମେ ସେଉଁଠି ସର୍ପର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବୁ। ଆଜି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ଆମର ଦାସ ହେବାକୁ ମନେ କର।
ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତାଵୁଵାଚ ଜନାର୍ଦନଃ । କୁରୁତଂ ସମରଂ କାମଂ ମଯା ଦାନଵପୁଙ୍ଗଵୌ
ସୂତ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ, ଯାହାଙ୍କୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କୁହାଯାଏ, ସେଇ ଦୁଇ ଦାନବ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୋ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ହରିଷ୍ଯାମି ମଦଂ ଚାହଂ ଯୁଵଯୋର୍ମତ୍ତଯୋଃ କିଲ । ଆଗଚ୍ଛତଂ ମହାଭାଗୌ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚେଦ୍ଵାଂ ମହାବଲୌ
ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଅହଂକାର ଦୂର କରିଦେବି, ହେ ମହାବଳୀ, ଯଦି ଆଶା ଅଛି, ତେବେ ଆସ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚନଂ ଚୋଭୌ କ୍ରୋଧଵ୍ଯାକୁଲଲୋଚନୌ । ନିରାଧାରୌ ଜଲସ୍ଥୌ ଚ ଯୁଦ୍ଧୋଦ୍ଯୁକ୍ତୌ ବଭୂଵତୁଃ
ସୂତ କହିଲେ: ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରେ ରୋଷ ଭରିଗଲା, ସେମାନେ ଜଳରେ ଭିତିହୀନ ଭାବରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ମଧୁଶ୍ଚ କୁପିତସ୍ତତ୍ର ହରିଣା ସହ ସଂଯୁଗମ୍ । କର୍ତୁଂ ପ୍ରଚଲିତସ୍ତୂର୍ଣଂ କୈଟଭସ୍ତୁ ତଥା ସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ ମଧୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇଲେ; କୈଟଭ ମଧ୍ୟ ତାଲମେଳେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଲେ।
ବାହୁଯୁଦ୍ଧଂ ତଯୋରାସୀନ୍ମଲ୍ଲଯୋରିଵ ମତ୍ତଯୋଃ । ଶ୍ରାନ୍ତେ ମଧୌ କୈଟଭସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରାମମକରୋତ୍ତଦା
ଏହି ଦୁଇ ମତ୍ତ ମଲ୍ଲଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାହୁଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ମଧୁ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, ତେବେ କୈଟଭ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ପୁନର୍ମଧୁଃ କୈଟଭଶ୍ଚ ଯୁଯୁଧାତେ ପୁନଃ ପୁନଃ । ବାହୁଯୁଦ୍ଧେନ ରାଗାନ୍ଧୌ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା
ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ପୁଣିପୁଣି ବାହୁଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ରାଗରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରେକ୍ଷକସ୍ତୁ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଦେଵୀ ଚୈଵାନ୍ତରିକ୍ଷଗା । ନ ମମ୍ଲତୁସ୍ତଦା ତୌ ତୁ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁ ଗ୍ଲାନିମାପ୍ତଵାନ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଆକାଶରେ ବସୁଥିବା ଦେବୀ ଦେଖୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ।
ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଯଦା ଜାତାନି ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତା । ହରିଣା ଚିନ୍ତିତଂ ତତ୍ର କାରଣଂ ମରଣେ ତଯୋଃ
ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ପରେ, ହରି ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ବିଚାର କରିଲେ।
ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ମଯା ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତଂ କିଲ । ନ ଶ୍ରାନ୍ତୌ ଦାନଵୌ ଘୋରୌ ଶ୍ରାନ୍ତୋଽହଂ ଚୈତଦଦ୍ଭୁତମ୍
ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲି; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଇ ଦାନବ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ, ମୁଁ ତ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ—ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
କ୍ଵ ଗତଂ ମେ ବଲଂ ଶୌର୍ଯଂ କସ୍ମାଚ୍ଚେମାଵନାମଯୌ । କିମତ୍ର କାରଣଂ ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଵିଚାର୍ଯ ମନସା ତ୍ଵିହ
ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ କେଉଁଠି ଗଲା? ଏହି ଦୁଇଜଣ କାହିଁକି ଦୁର୍ବଳ ହେଉନାହାନ୍ତି? ଏଠି କ'ଣ କାରଣ? ଏହାକୁ ମୁଁ ମନେ ଭାବିବାକୁ ପଡିବ।
ଇତି ଚିନ୍ତାପରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଂ ହର୍ଷପରାଵୁଭୌ । ଊଚତୁସ୍ତୌ ମଦୋନ୍ମତ୍ତୌ ମେଘମମ୍ଭୀରନିଃସ୍ଵନୌ
ହରିଙ୍କୁ ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଦେଖି, ଦୁଇଜଣ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ପରି କହିଲେ।
ତଵ ନୋଚେଦ୍ବଲଂ ଵିଷ୍ଣୋ ଯଦି ଶ୍ରାନ୍ତୋଽସି ଯୁଦ୍ଧତଃ । ବ୍ରୂହି ଦାସୋଽସ୍ମି ଵାଂ ନୂନଂ କୃତ୍ଵା ଶିରସି ଚାଞ୍ଜଲିମ୍
ତୁମର ଶକ୍ତି ଯଦି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଉଛ, ତେବେ କହ, 'ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଦାସ', ଏବଂ ହାତ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧର।
ନ ଚେଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ସମର୍ଥୋଽସି ମହାମତେ । ହତ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ନିହନିଷ୍ଯାଵଃ ପୁରୁଷଂ ଚ ଚତୁର୍ମୁଖମ୍
ଏ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆଜି ତୁମେ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଆମେ ପ୍ରଥମେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବା, ତାପରେ ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିବା।
ସୂତ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଭାଷିତଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଯୋସ୍ତସ୍ମିନ୍ମହୋଦଧୌ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ସାମପୂର୍ଵଂ ମହାମନାଃ
ସୂତ କହିଲେ— ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ମହାସାଗର ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଉଚ୍ଚ ମନବଳ ସହିତ ପ୍ରଥମେ ମୃଦୁ ଓ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।