ତ୍ରିକାଲଂ ତତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯା ପୂଜା ଶକ୍ତ୍ଯନୁସାରତଃ । ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଚଣ୍ଡିକାଯାଶ୍ଚ ପୂଜନେ
ସେଠି ତିନିବେଳେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କର ପୂଜାରେ ଧନ ନେଇ କୌଣସି ଚତୁର୍ୟ ନ କରିବା ଦରକାର।
ଧୂପୈର୍ଦୀପୈଃ ସୁନୈଵେଦ୍ଯୈଃ ଫଲପୁଷ୍ପୈରନେକଶଃ । ଗୀତଵାଦ୍ଯୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରପାଠୈର୍ଵେଦପାରାଯଣୈସ୍ତଥା
ଧୂପ, ଦୀପ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନୈବେଦ୍ୟ, ଅନେକ ଫଳ ଏବଂ ଫୁଲ, ଗୀତ, ସାଜ ବାଦ୍ୟ, ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ ଏବଂ ବେଦ ପାଠ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଉତ୍ସଵସ୍ତତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯୋ ନାନାଵାଦିତ୍ରସଂଯୁତୈଃ । କନ୍ଯକାନାଂ ପୂଜନଂ ଚ ଵିଧେଯଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ସେଠି ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସବ କରିବା ଦରକାର; ଏବଂ କନ୍ୟାମାନେଙ୍କର ପୂଜା ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଚନ୍ଦନୈର୍ଭୂଷଣୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈସ୍ତଥା । ସୁଗନ୍ଧତୈଲମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ମନସୋ ରୁଚିକାରକୈଃ
ଚନ୍ଦନ, ଭୂଷଣ, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧି ତେଲ ଏବଂ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ମାଳା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏଵଂ ସମ୍ପୂଜନଂ କୃତ୍ଵା ହୋମଂ ମନ୍ତ୍ରଵିଧାନତଃ । ଅଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଵା ନଵମ୍ଯାଂ ଵା କାରଯେଦ୍ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ଏଭଳି ପୂଜା ଓ ହୋମ କରିବା ପରେ, ନିୟମିତ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଅଷ୍ଟମୀ କିମ୍ବା ନବମୀ ଦିନରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପାରଣଂ ଦଶମୀଦିନେ । କର୍ତଵ୍ଯଂ ଶକ୍ତିତୋ ଦାନଂ ଦେଯଂ ଭକ୍ତିପରୈର୍ନୃପୈଃ
ପରେ, ଦଶମୀ ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଓ ପାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଭକ୍ତିଶୀଳ ରାଜାମାନେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ନଵରାତ୍ରଵ୍ରତଂ ନରଃ । ନାରୀ ଵା ସଧଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିଧଵା ଵା ପତିଵ୍ରତା
ଏଭଳି ଭକ୍ତି ସହିତ ଯେ କୌଣସି ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ—ସେ ବିବାହିତ କିମ୍ବା ବିଧବା, ପତିପ୍ରତିବା ସ୍ତ୍ରୀ—ନବରାତ୍ରି ବ୍ରତ କରନ୍ତି,
ଇହ ଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୋଗାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମନସେପ୍ସିତାନ୍ । ଦେହାନ୍ତେ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵ୍ରତତତ୍ପରଃ
ଏହି ବ୍ରତରେ ଲଗ୍ନ ଥିବା ଲୋକ ଏହି ଜଗତରେ ମନେ ଚାହିଥିବା ସମସ୍ତ ସୁଖ ଓ ଭୋଗ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଶରୀର ଶେଷରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଜନ୍ମାନ୍ତରେଽମ୍ବିକାଭକ୍ତିର୍ଭଵତ୍ଯଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀ। ଜନ୍ମୋତ୍ତମକୁଲେ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଦାଚାରୋ ଭଵେଦ୍ଧି ସଃ
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମେ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ ସଦାଚାରୀ ହେବାକୁ ସମ୍ଭବ।
ନଵରାତ୍ରଵ୍ରତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍ । ଆରାଧନଂ ଶିଵାଯାସ୍ତୁ ସର୍ଵସୌଖ୍ଯକରଂ ପରମ୍
ନବରାତ୍ରି ବ୍ରତ ଏପରି ବିବରଣା ହୋଇଛି, ଏହା ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହା ଶିବାଙ୍କ ପୂଜା ଓ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ରାଜନ୍ସମାରାଧଯ ଚଣ୍ଡିକାମ୍ । ଜିତ୍ଵା ରିପୂନସ୍ଖଲିତଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି ନିୟମରେ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତି, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅଚଳ ରାଜ୍ୟ ପାଇବ।
ସୁଖଂ ଚ ପରମଂ ଭୂପ ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ସ୍ଵଗୃହେ ପୁନଃ । ପୁତ୍ରଦାରାନ୍ସମାସାଦ୍ଯ ଲପ୍ସ୍ଯସେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏବଂ, ହେ ରାଜା, ଏହି ଶରୀରରେ ଓ ନିଜ ଘରରେ ତୁମେ ପୁନି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ ଲାଭ କରିବ, ପୁତ୍ର ଓ ଜନାନୀ ପାଇବ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵୈଶ୍ଯୋତ୍ତମ ତ୍ଵମେଵାଦ୍ଯ ସମାରାଧଯ କାମଦାମ୍ । ଦେଵୀଂ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀଂ ମାଯାଂ ସୃଷ୍ଟିସଂହାରକାରିଣୀମ୍
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାପାରୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଇଚ୍ଛାପୂରଣୀ ଦେବୀ, ବିଶ୍ୱର ମାଲିକା, ମାୟା, ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ସ୍ଵଜନାନାଂ ଚ ମାନ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି ଗୃହେ ଗତଃ । ସୁଖଂ ସାଂସାରିକଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥାଭିଲଷିତଂ ପୁନଃ
ଘରକୁ ଫେରିବା ପରେ, ନିଜ ଲୋକମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେବା, ଏବଂ ଆପଣ ଚାହିଥିବା ସାଂସାରିକ ସୁଖ ପୁନି ପାଇବା।
ଦେଵୀଲୋକେ ଶୁଭେ ଵାସୋ ଭଵିତା ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ନାରାଧିତା ଭଗଵତୀ ଯୈସ୍ତେ ନରକଭାଗିନଃ
ଦେବୀଙ୍କ ଲୋକରେ ଶୁଭ ନିବାସ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇବା; ଯେମାନେ ଭଗବତୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନରକର ଭାଗୀ ହେଇଯାନ୍ତି।
ଇହ ଲୋକେଽତିଦୁଃଖାର୍ତା ନାନାରୋଗୈଃ ପ୍ରପୀଡିତାଃ । ଭଵଂତି ମାନଵା ରାଜଞ୍ଛତ୍ରୁଭିଶ୍ଚ ପରାଜିତାଃ
ହେ ରାଜା, ଏହି ଜଗତରେ ଯେମାନେ ଅତି ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ, ବିଭିନ୍ନ ରୋଗରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି,
ନିଷ୍କଲତ୍ରା ହ୍ଯପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ତୃଷ୍ଣାର୍ତାଃ ସ୍ତବ୍ଧବୁଦ୍ଧଯଃ । ବିଲ୍ବୀଦଲୈଃ କରଵୀରୈଃ ଶତପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଚମ୍ପକୈଃ
ଯେମାନେ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଦୁଃଖିତ, ମନ ଅଟୁଟ—ବିଲ୍ବ ପତ୍ର, କରବୀର, ଶତପତ୍ର ଓ ଚମ୍ପା ଫୁଲ ଦେଇ,
ଅର୍ଚିତା ଜଗତାଂ ଧାତ୍ରୀ ଯୈସ୍ତେଽତୀଵ ଵିଲାସିନଃ । ଭଵଂତି କୃତପୁଣ୍ଯାସ୍ତେ ଶକ୍ତିଭକ୍ତିପରାଯଣାଃ
ଏହି ଦ୍ୱାରା ଯେମାନେ ଜଗତର ଧାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତି ଧନୀ, ଶକ୍ତି ଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ହେଇଯାନ୍ତି।
ଧନଵିଭଵସୁଖାଢ୍ଯା ମାନଵା ମାନଵଂତଃ ସକଲଗୁଣଗଣାନାଂ ଭାଜନଂ ଭାରତୀଶାଃ । ନିଗମପଠିତମନ୍ତ୍ରୈଃ ପୂଜିତା ଯୈର୍ଭଵାନୀ ନୃପତିତିଲକମୁଖ୍ଯାସ୍ତେ ଭଵଂତୀହ ଲୋକେ
ଯେମାନେ ନିଗମ ପଠିତ ମନ୍ତ୍ରରେ ଭବାନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଧନୀ, ସମୃଦ୍ଧ, ସୁଖୀ ଓ ମାନବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ହେଇଯାନ୍ତି।
ଅଥ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ମହିଷ ଉଵାଚ। ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଃଖିତୌ ଵୈଶ୍ଯପାର୍ଥିଵୌ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମୁନିଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତୌ ଭୃଶମ୍
ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ମହିଷ କହିଲେ: ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବ୍ୟାପାରୀ ଓ ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମୁନିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ବଡ଼ ନମ୍ରତା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ହର୍ଷେଣୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନାଵୂଚତୁର୍ଵାକ୍ଯକୋଵିଦୌ । କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୌ ଶାନ୍ତୌ ଭକ୍ତିପ୍ରଵଣଚେତସୌ
ଆନନ୍ଦରେ ଚକ୍ଷୁ ଫୁଲି ଉଠିଲା, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ହାତ ଜୋଡି, ଶାନ୍ତ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେ କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ପାଵିତାଵଦ୍ଯ ଶାନ୍ତୌ ଦୀନୌ ଶୁଚାନ୍ଵିତୌ । ତଵ ସୂକ୍ତସରସ୍ଵତ୍ଯା ଗଙ୍ଗଯେଵ ଭଗୀରଥଃ
ହେ ଭଗବାନ, ଆମେ ଏବେ ପବିତ୍ର, ଶାନ୍ତ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଶୋକାକୁଳ; ଆପଣଙ୍କର ଶୁଭ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଭାଗୀରଥଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ଯେପରି ଶୁଧ କରିଥିଲେ, ସେପରି ପବିତ୍ର ହୋଇଛୁ।
ସାଧଵଃ ସମ୍ଭଵନ୍ତୀହ ପରୋପକୃତିତତ୍ପରାଃ । ଅକୃତ୍ରିମଗୁଣାରାମାଃ ସୁଖଦାଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ଏଠାରେ ଉତ୍କଳୀନ ଲୋକମାନେ ସଦା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଭଲରେ ଲଗି ରହନ୍ତି, ସ୍ବାଭାବିକ ଗୁଣରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପୂର୍ଵପୁଣ୍ଯପ୍ରସଙ୍ଗେନ ପ୍ରାପ୍ତୋଽଯମାଶ୍ରଯଃ ଶୁଭଃ । ତଵାଵାଭ୍ଯାଂ ମହାଭାଗ ମହାଦୁଃଖଵିନାଶକଃ
ପୂର୍ବ ଶୁଭ କର୍ମର ଫଳରେ ଆମେ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଛୁ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ଯାହା ବଡ଼ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ।
ଭଵନ୍ତି ମାନଵା ଭୂମୌ ବହଵଃ ସ୍ଵାର୍ଥତତ୍ପରାଃ । ପରାର୍ଥସାଧନେ ଦକ୍ଷାଃ କେଚିତ୍କ୍ଵାପି ଭଵାଦୃଶାଃ
ପୃଥିବୀରେ ବହୁତ ଲୋକ ନିଜ ଲାଭରେ ଲଗି ରହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଭଲରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ତୁମ ପରି ଲୋକ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଦୁଃଖିତୋଽହଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵୈଶ୍ଯୋଽଯଂ ଚାତିଦୁଃଖିତଃ । ଉଭୌ ସଂସାରସଂତପ୍ତୌ ତଵାଶ୍ରମପଦେ ମୁଦା
ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ବ୍ୟାପାରୀ ଅତି ଦୁଃଖିତ। ଦୁଇଜଣେ ଏହି ସଂସାରର ତାପରେ ପିଡ଼ିତ, ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଆସିଛୁ।
ଦର୍ଶନାଦେଵ ହେ ଵିଦ୍ଵନ୍ଗତଂ ଦୁଃଖମିହାଵଯୋଃ । ଦେହଜଂ ମାନସଂ ଵାକ୍ଯଶ୍ରଵଣାଦେଵ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ବିଦ୍ୱାନ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ ଆମର ଶରୀର ଓ ମନର ଦୁଃଖ ଏଠାରେ ଦୂର ହୋଇଗଲା; ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବାରେ।
ଧନ୍ଯାଵାଵାଂ କୃତକୃତ୍ଯୌ ଜାତୌ ସୂକ୍ତିସୁଧାରସାତ୍ । ପାଵିତୌ ଭଵତା ବ୍ରହ୍ମନ୍କୃପଯା କରୁଣାର୍ଣଵ
ଆମେ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ସଫଳ, ଆପଣଙ୍କ ମୂଲ୍ୟବାନ କଥାର ଅମୃତରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛୁ, ଦୟାର ସାଗର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ।
ଗୃହାଣାସ୍ମତ୍କରୌ ସାଧୋ ନଯ ପାରଂ ଭଵାର୍ଣଵାତ୍ । ମଗ୍ନୌ ଶ୍ରାଂତାଵିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମଂତ୍ରଦାନେନ ସାଂପ୍ରତମ୍
ସାଧୁ, ଆମର ହାତ ଧରି ଆମକୁ ଏହି ସଂସାରର ସାଗର ଉପରେ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ; ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ଡୁବିଯାଇଛୁ ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ, ଏବେ ମନ୍ତ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ।
ତପଃ କୃତ୍ଵାଽତିଵିପୁଲଂ ସମାରାଧ୍ଯ ସୁଖପ୍ରଦାମ୍ । ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଦର୍ଶନଂ ଭୂଯୋ ଯାସ୍ଯାଵୋ ନିଜମଂଦିରମ୍
ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରି ଏବଂ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜି, ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ପାଇଲେ ଆମେ ଆପଣା ଘରକୁ ଫେରିଯିବା।