ଵଚନଂ ପ୍ରାହ ତରସା ଶାର୍ଙ୍ଗିଣଂ ପ୍ରତ୍ଯବୋଧଯତ୍ । ଶିଵମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ଥିତାଂ ବ୍ରହ୍ମା ଗୃହୀତ୍ଵା ମାଂ ସମାଗତଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ ଏହି କଥା ଏବଂ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଲେ: 'ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଅଛି, ନେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି.'
ସନ୍ଦେହୋଽତ୍ର ନ କର୍ତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ଵିଷ୍ଣୋ କଦାଚନ । ମମ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରମାଣଂ ହି ବ୍ରହ୍ମା ପାରଙ୍ଗତୋଽସ୍ଯ ହ
ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୋର କଥା ହିଁ ପ୍ରମାଣ, କାରଣ ବ୍ରହ୍ମା ଏହାର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି.
ଗୃହୀତ୍ଵା ମାଂ ସମାଯାତଃ ଶିଵଭକ୍ତୈଃ ସମର୍ପିତାମ୍ । କେତକ୍ଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରିରାହ ସ୍ମଯନିଵ
ଶିବଭକ୍ତମାନେ ଯେଉଁଥିରେ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି; କେତକୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ହରି ହାଲୁକି ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ.
ମହାଦେଵଃ ପ୍ରମାଣଂ ମେ ଯଦ୍ଯସୌ ଵଚନଂ ଵଦେତ୍ । ଋଷିରୁଵାଚ। ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ହରେର୍ଵାକ୍ଯଂ ମହାଦେଵ: ସନାତନଃ
ମହାଦେବ ନିଜେ ଏହି କଥା ସ୍ୱୀକାର କରିଲେ, ତାହା ପାଇଁ ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରମାଣ ହେବ। ଋଷି କହିଲେ: ହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସନାତନ ମହାଦେବ—
କୁପିତଃ କେତକୀଂ ପ୍ରାହ ମିଥ୍ଯାଵାଦିନି ମା ଵଦ । ଗଚ୍ଛତୋ ମଧ୍ଯତଃ ପ୍ରାପ୍ତା ପତିତା ମସ୍ତକାନ୍ମମ
—କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କେତକୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନି! ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟଭାଗ ଦେଇ ଯାଉଥିବାବେଳେ ତୁମେ ମୋ ମୁଣ୍ଡରୁ ପଡିଗଲା.'
ମିଥ୍ଯାଭିଭାଷିଣୀ ତ୍ଯକ୍ତା ମଯା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵ ହି । ବ୍ରହ୍ମା ଲଜ୍ଜାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ନନାମ ମଧୁସୂଦନମ୍
'ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବା ତୁମେ, ମୁଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି।' ବ୍ରହ୍ମା ଲଜ୍ଜାରେ ଭରି ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଶିଵେନ କେତକୀ ତ୍ଯକ୍ତା ତଦ୍ଦିନାତ୍କୁସୁମେଷୁ ଵୈ । ଏଵଂ ମାଯାବଲଂ ଵିଦ୍ଧି ଜ୍ଞାନିନାମପି ମୋହଦମ୍
ସେ ଦିନଠୁ, କେତକୀ ଶିବ ଓ ଫୁଲମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତ୍ୟାଗିତ ହେଲା। ଏଭଳି, ମାୟାର ଶକ୍ତି ଜଣା ଯେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ପଡିପାରନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ରାଜନ୍କା ଵାର୍ତା ଵିଭ୍ରମଂ ପ୍ରତି । ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସର୍ଵଦେଵ ରମାପତିଃ
ହେ ରାଜା, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଭ୍ରମ ବିଷୟରେ କଣ କହିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ? ଦେବମାନଙ୍କର କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତି—
ଦୈତ୍ଯାନ୍ଵଞ୍ଚଯତେ ଚାଶୁ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପାପଭଯଂ ହରିଃ । ଅଵତାରକରୋ ଦେଵୋ ନାନାଯୋନିଷୁ ମାଧଵଃ
—ପାପ ଭୟକୁ ଛାଡି ଦେବତା ଦୂତି ଦେଇ ଦେମନମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି; ମାଧବ ଦେବ ନାନା ଯୋନିରେ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽଽନନ୍ଦସୁଖଂ ଦୈତ୍ଯୈର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଚୈଵାକରୋଦ୍ଵିଭୁଃ । ନୂନଂ ମାଯାବଲଂ ଚୈତନ୍ମାଧଵେଽପି ଜଗଦ୍ଗୁରୌ
ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖକୁ ଛାଡି, ବିଭୁ ଦେମନମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ମାୟାର ଶକ୍ତି ମାଧବ, ଜଗତ୍ଗୁରୁରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ସର୍ଵଜ୍ଞେ ଦେଵକାର୍ଯାଂଶେ କା ଵାର୍ତାଽନ୍ଯସ୍ଯ ଭୂପତେ । ଜ୍ଞାନିନାମପି ଚେତାଂସି ପରମା ପ୍ରକୃତିଃ କିଲ
ହେ ଭୂପତି, ସର୍ବଜ୍ଞ ଦେବମାନେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଣ କହିବା? ପରମା ପ୍ରକୃତି ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ବଶ କରିଥାଏ।
ବଲାଦାକୃଷ୍ଯ ମୋହାଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ମହୀପତେ । ଯଯା ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଭଗଵତ୍ଯା ଚରାଚରମ୍
ସେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜୋରକରି ଭ୍ରମରେ ଆଣିଦିଅନ୍ତି, ହେ ରାଜା; ଭଗବତୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତ୍କୁ ବ୍ୟାପିତ କରାଯାଇଛି।
ମୋହଦା ଜ୍ଞାନଦା ସୈଵ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷପ୍ରଦା ସଦା । ରାଜୋଵାଚ। ଭଗଵନ୍ବ୍ରୂହି ମେ ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵରୂପଂ ବଲମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ନିଜେ ଭ୍ରମ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସଦା ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣଂ ଚାପି ସ୍ଥାନଂ ପରମକଂ ଚ ଯତ୍ । ଋଷିରୁଵାଚ। ନ ଚୋତ୍ପତ୍ତିରନାଦିତ୍ଵାନ୍ନୃପ ତସ୍ଯାଃ କଦାଚନ
ରାଜା କହିଲେ: 'ଭଗବନ୍, ମୋତେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି, ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ଓ ଉଚ୍ଚତମ ନିବାସ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ।' ଋଷି କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କର କେବେ ଉତ୍ପତ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଆଦିହୀନ।'
ନିତ୍ଯୈଵ ସା ପରା ଦେଵୀ କାରଣାନାଂ ଚ କାରଣମ୍ । ଵର୍ତତେ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଶକ୍ତିଃ ସର୍ଵାତ୍ମନା ନୃପ
ସେ ସଦା ନିତ୍ୟ, ପରା ଦେବୀ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ସର୍ବାତ୍ମା ଶକ୍ତି ଭାବେ ବ୍ୟାପିତ ଅଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ଶଵଵଚ୍ଛକ୍ତିହୀନସ୍ତୁ ପ୍ରାଣୀ ଭଵତି ସର୍ଵଥା । ଚିଚ୍ଛକ୍ତିଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ରୂପଂ ତସ୍ଯାସ୍ତଦେଵ ହି
ଶକ୍ତିହୀନ ପ୍ରାଣୀ ସବୁଦିନ ଶବ ଭଳି ହୁଏ; ଚେତନା ହିଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ତାଙ୍କର ରୂପ।
ଆଵିର୍ଭାଵତିରୋଭାଵୌ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ । ଯଦା ସ୍ତୁଵଂତି ତାଂ ଦେଵା ମନୁଜାଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ
ଦେବମାନଙ୍କର କାମ ସଫଳ କରିବାକୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ହେବା ଘଟେ; ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ହେ ରାଜା।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି ଭୂତାନାଂ ଦୁଃଖନାଶାଯ ଚାମ୍ବିକା । ନାନାରୂପଧରା ଦେଵୀ ନାନାଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତା
ଅମ୍ବିକା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ଦେବୀ ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତିରେ ଶୋଭିତ।
ଆଵିର୍ଭଵତି କାର୍ଯାର୍ଥଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ପରମେଶ୍ଵରୀ । ଦୈଵାଧୀନା ନ ସା ଦେଵୀ ଯଥା ସର୍ଵେ ସୁରା ନୃପ
ପରମେଶ୍ୱରୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ନିଜ କାମ ପାଇଁ ଦେହ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି; ରାଜା, ସେ ଦେବୀ କ୍ରମ ନିୟତିର ଅଧୀନ ନୁହେଁ, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଅଧୀନ।
ନ କାଲଵଶଗା ନିତ୍ଯଂ ପୁରୁଷାର୍ଥପ୍ରଵର୍ତିନୀ । ଅକର୍ତା ପୁରୁଷୋ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦୃଶ୍ଯଂ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍
ସେ ସଦା କାଳର ଅଧୀନ ନୁହେଁ, ସବୁବେଳେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କାମ କରନ୍ତି; ପୁରୁଷ କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ, ଦର୍ଶକ ଅଟେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଦୃଶ୍ଯସ୍ଯ ଜନନୀ ସୈଵ ଦେଵୀ ସଦସଦାତ୍ମିକା । ପୁରୁଷଂ ରଂଜଯତ୍ଯେକା କୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡନାଟକମ୍
ଦେଖାଯାଉଥିବା ସବୁର ଜନନୀ ଏକମାତ୍ର ଦେବୀ, ସେ ସତ ଓ ଅସତ ଦୁଇଟିର ମିଶ୍ର ଅଟେ; ସେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାଟକ ରଚି, ପୁରୁଷକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ରଂଜିତେ ପୁରୁଷେ ସର୍ଵଂ ସଂହରତ୍ଯତିରଂହସା । ତଯା ନିମିତ୍ତଭୂତାସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ
ପୁରୁଷ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ସେ ଦେବୀ ବଡ ତ୍ୱରାନ୍ତରେ ସବୁକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କର ନିମିତ୍ତ ହେଇଥାନ୍ତି।
କଲ୍ପିତାଃ ସ୍ଵସ୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ପ୍ରେରିତା ଲୀଲଯା ତ୍ଵମୀ । ସ୍ଵାଂଶଂ ତେଷୁ ସମାରୋପ୍ଯ କୃତାସ୍ତେ ବଲଵତ୍ତରାଃ
ଏହି ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ କାମ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଛନ୍ତି, ଦେବୀର ଖେଳରେ ପ୍ରେରିତ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଅଂଶ ଦେଇ, ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଦତ୍ତାଶ୍ଵ ଶକ୍ତଯସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଗୀର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଗିରିଜା ତଥା । ତେ ତାଂ ଧ୍ଯାଯଂତି ଦେଵେଶାଃ ପୂଜଯଂତି ପରାଂ ମୁଦା
ସେ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି — ବାଣୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଓ ଗିରିଜା — ଦେଇଛନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି ଓ ପରା ଦେବୀକୁ ଖୁସିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵେଶ୍ଵରୀଂ ଶକ୍ତିଂ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିଵିନାଶିନୀମ୍ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବେଶ୍ୱରୀ ଶକ୍ତି, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରର କାରଣ ଭାବେ ଜାଣିଛନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବୀର ଉତ୍ତମ ମହିମା ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଅଥ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ରାଜୋଵାଚ। ଭଗଵନ୍ବ୍ରୂହି ମେ ସମ୍ଯକ୍ତସ୍ଯା ଆରାଧନେ ଵିଧିମ୍ । ପୂଜାଵିଧିଂ ଚ ମନ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ତଥା ହୋମଵିଧିଂ ଵଦ
ରାଜା କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେବୀର ଆରାଧନା ବିଧି, ପୂଜା ବିଧି, ମନ୍ତ୍ର ଓ ହୋମ ବିଧି କହିଦିଅ।
ଋଷିରୁଵାଚ। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତସ୍ଯାଃ ପୂଜାଵିଧିଂ ଶୁଭମ୍ । କାମଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ନୄଣାଂ ଜ୍ଞାନଦଂ ଦୁଃଖନାଶନମ୍
ଋଷି କହିଲେ: ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ଦେବୀର ଶୁଭ ପୂଜା ବିଧି କହିବି, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା, ମୋକ୍ଷ, ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ।
ଆଦୌ ସ୍ନାନଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ଶୁଚିଃ ଶୁକ୍ଲାଂବରୋ ନରଃ । ଆଚମ୍ଯ ପ୍ରଯତଃ କୃତ୍ଵା ଶୁଭମାଯତନଂ ନିଜମ୍
ପ୍ରଥମେ ନାଆ ନେଇ ଶୁଚି ହେଇ, ଶୁଭ୍ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଜଳ ଚିପି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜର ଶୁଭ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋଽଵଲିପ୍ତଭୂମ୍ଯାଂ ତୁ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯାସନମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ରୋପଵିଶ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ତ୍ରିରାଚମ୍ଯ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ ଶୁଧ୍ଧ ଭୂମିରେ ଉତ୍ତମ ଆସନ ରଖି, ଏହି ଆସନରେ ନିୟମରେ ବସି, ତିନିଥର ଜଳ ଚିପି, ଆନନ୍ଦରେ ଅଟିବା ଉଚିତ।
ପୂଜାଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସୁସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯନୁସାରତଃ । ପ୍ରାଣାଯାମଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଭୂତଶୁଦ୍ଧିଂ ଵିଧାଯ ଚ
ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଭଲଭାବେ ରଖି, ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ଭୂତ ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ।