ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ଦେଵଂ କର୍ତାଽହଂ ଜଗତଃ କିଲ । ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତମାହ ଭୋ ମୂର୍ଖ ଜଗତ୍କର୍ତାଽହମଚ୍ଯୁତଃ
ବ୍ରହ୍ମା ସେ ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।' ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, 'ଅବିବେକୀ, ମୁଁ ଅଚ୍ୟୁତ, ଏହି ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।'
ତ୍ଵଂ କିଯାନ୍ବଲହୀନୋଽସି ରଜୋଗୁଣସମାଶ୍ରିତଃ । ସତ୍ତ୍ଵାଶ୍ରିତଂ ହି ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ଵାସୁଦେଵଂ ସନାତନମ୍
'ତୁମେ କେତେ ଦୁର୍ବଳ, ରଜୋଗୁଣରେ ଭରସା କରୁଛ। ମୋତେ, ବାସୁଦେବ, ଶୁଦ୍ଧତାରେ ଅବିଚଳ ଏବଂ ଚିରକାଳ ଥିବା ବୋଲି ଜାଣ।'
ମଯା ତ୍ଵଂ ରକ୍ଷିତୋଽଦ୍ଯୈଵ କୃତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ଶରଣଂ ମେ ସମାଯାତୋ ଦାନଵାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରପୀଡିତଃ
ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିଛି, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ତୁମେ ଦୁଇଟି ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲା।
ମଯା ତୌ ନିହତୌ କାମଂ ଦାନଵୌ ମଧୁକୈଟଭୌ । କଥଂ ଗର୍ଵାଯସେ ମଂଦ ମୋହୋଽଯଂ ତ୍ଯଜ ସାଂପ୍ରତମ୍
ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଦୁଇ ଦାନବ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଅହଂକାର କାହିଁକି? ଏହି ମୂଢତାକୁ ଏବେ ଛାଡିଦିଅ।
ନ ମତ୍ତୋଽପ୍ଯଧିକଃ କଶ୍ଚିତ୍ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରସାରିତେ । ଋଷିରୁଵାଚ। ଏଵଂ ପ୍ରଵଦମାନୌ ତୌ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୂ ପରସ୍ପରମ୍
ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାରରେ ମୋଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହିଁ।
ସ୍ଫୁରଦୋଷ୍ଠୌ ଵେପମାନୌ ଲୋହିତାକ୍ଷୌ ବଭୂଵତୁଃ । ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ସହସା ତଯୋର୍ଵିଵଦମାନଯୋଃ
ଋଷି କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଏଭଳି ଆପସରେ କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନଙ୍କର ଠୋଠ ଖଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ଦେହ କମ୍ପିଯାଉଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏହି ସମୟରେ ହଠାତ୍ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା।
ମଧ୍ଯେ ଲିଂଗଂ ସୁଧାଶ୍ଵେତଂ ଵିପୁଲଂ ଦୀର୍ଘମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଆକାଶେ ତରସା ତତ୍ର ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ, ବଡ଼ ଓ ଧଳା ଲିଙ୍ଗ ଦେଖାଦେଲା। ଆକାଶରୁ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର ତୁରନ୍ତ କହିଲା।
ତୌ ସଂବୋଧ୍ଯ ମହାଭାଗୌ ଵିଵଦନ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଷ୍ଣୋ ଵିଵାଦଂ ମା କୁରୁତାଂ ଵାଂ ପରସ୍ପରମ୍
ସେ ଦୁଇ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ସ୍ୱର କହିଲା: 'ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଆପସରେ ବିବାଦ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।'
ଲିଂଗସ୍ଯାସ୍ଯ ପରଂ ପାରମଧସ୍ତାଦୁପରି ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଯୋ ଯାତି ଯୁଵଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାଂ ସଦୈଵ ହି
ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଉପର କିମ୍ବା ତଳ ସୀମାକୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ପହଞ୍ଚିପାରିବ, ସେ ସବୁବେଳେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ।
ଏକ: ପ୍ରଯାତୁ ପାତାଲମାକାଶମପରୋଽଧୁନା । ପ୍ରମାଣଂ ମେ ଵଚଃ କାର୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵାଦଂ ନିରର୍ଥକମ୍
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ତଳକୁ ପାତାଳକୁ ଯାଅ, ଅନ୍ୟଜଣ ଉପରକୁ ଆକାଶକୁ ଯାଅ। ମୋ କଥାକୁ ନିୟମ ଭାବେ ମାନ, ଏହି ବ୍ୟର୍ଥ ବିବାଦକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ସର୍ଵଦା କାର୍ଯୋ ଵିଵାଦେଽସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵଯୋରିହ । ଋଷିରୁଵାଚ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସଜ୍ଜୀଭୂତୌ କୃତୋଦ୍ଯମୌ
ଏହି ବିବାଦରେ ଯିଏ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ, ସେ ସବୁବେଳେ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।
ଜଗ୍ମତୁର୍ମାତୁମଗ୍ରସ୍ଥଂ ଲିଙ୍ଗମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ । ପାତାଲମଗମଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମାଽପ୍ଯାକାଶମେଵ ଚ
ଋଷି କହିଲେ: ସେ ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ଦୁହେଁ ସଚେତନ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାବଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଲିଙ୍ଗକୁ ମାପିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପରିମାତୁଂ ମହାଲିଙ୍ଗଂ ସ୍ଵମହତ୍ତ୍ଵଵିଵୃଦ୍ଧଯେ । ଵିଷ୍ଣୁର୍ଗତ୍ଵା କିଯଦ୍ଦେଶଂ ଶ୍ରାନ୍ତଃ ସର୍ଵାତ୍ମନା ଯତଃ
ନିଜ ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ ତଳକୁ ପାତାଳକୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଉପରକୁ ଆକାଶକୁ ଯାଇ, ଏହି ବଡ଼ ଲିଙ୍ଗକୁ ମାପିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ନ ପ୍ରାପାଂତଂ ସ ଲିଂଗସ୍ଯ ପରିଵୃତ୍ଯ ଯଯୌ ସ୍ଥଲମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଽଗଚ୍ଛତ୍ତତଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ପତିତଂ କେତକୀଦଲମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ବହୁ ଦୂର ଯାଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଲିଙ୍ଗର ଶେଷ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ପୁଣି ଉପରକୁ ଫେରି ଆସିଲେ।
ଶିଵସ୍ଯ ମସ୍ତକାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ପରାଵୃତ୍ତୋ ମୁଦାଵୃତଃ । ଆଗତ୍ଯ ତରସା ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣଵେ କେତକୀଦଲମ
ବ୍ରହ୍ମା ଉପରକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ପଡ଼ୁଥିବା କେତକୀ ଫୁଲର ଡାଳିକୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ ପଛକୁ ଫେରିଲେ।
ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ଚ ଵିତଥମୁଵାଚ ମଦମୋହିତଃ । ଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ମସ୍ତକାଦେତଦ୍ଗୃହୀତଂ କେତକୀଦଲମ୍
ଘରକୁ ତୁରନ୍ତ ଫେରି, ମଦ ଓ ମୋହରେ ମତ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା, କେତକୀ ଡାଳିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ଭ୍ରମ କରି କହିଲେ: 'ଏହି କେତକୀ ଡାଳି ଲିଙ୍ଗର ଶିରାଘରୁ ଆଣିଛି।'
ଅଭିଜ୍ଞାନାଯ ଚାନୀତଂ ତଵ ଚିତ୍ତପ୍ରଶାନ୍ତଯେ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ କେତକୀଦଲମ୍
'ତୁମର ମନ ଶାନ୍ତି ପାଉ ଭାବେ, ଏହିଟି ସାକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ଆଣିଛି।' ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ କେତକୀ ଡାଳିକୁ ଦେଖି—
ହରିସ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ସାକ୍ଷୀ କ: କଥଯାଧୁନା । ଯଥାର୍ଥଵାଦୀ ମେଧାଵୀ ସଦାଚାରଃ ଶୁଚିଃ ସମଃ
ହରି କହିଲେ: 'ଏବେ ସାକ୍ଷୀ କିଏ? ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ନୀତିଶୀଳ, ପବିତ୍ର ଓ ନିଷ୍ପକ୍ଷ, ସେ ସବୁବେଳେ ବିବାଦରେ ସାକ୍ଷୀ ହୁଏ।'
ସାକ୍ଷୀ ଭଵତି ସର୍ଵତ୍ର ଵିଵାଦେ ସମୁପସ୍ଥିତେ । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଦୂରଦେଶାତ୍ସମାଯାତି ସାକ୍ଷୀ କଃ ସମଯେଽଧୁନା
ସାକ୍ଷୀ ସବୁଠାରେ ବିବାଦ ହେଲେ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଏହି ସମୟରେ ଦୂର ଦେଶରୁ କିଏ ସାକ୍ଷୀ ହିସାବରେ ଆସିପାରିବ?'
ଯତ୍ସତ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଚଃ ସେଯଂ କେତକୀ କଥଯିଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରେରିତା ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଣା କେତକୀ ସ୍ଫୁଟମ୍
'ଯାହା ସତ୍ୟ, ସେ କଥା କେତକୀ କହିଦିଅ।' ଏହିପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ କେତକୀକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିବାକୁ ପ୍ରେରଣା କଲେ।
ଵଚନଂ ପ୍ରାହ ତରସା ଶାର୍ଙ୍ଗିଣଂ ପ୍ରତ୍ଯବୋଧଯତ୍ । ଶିଵମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ଥିତାଂ ବ୍ରହ୍ମା ଗୃହୀତ୍ଵା ମାଂ ସମାଗତଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ ଏହି କଥା ଏବଂ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଲେ: 'ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଅଛି, ନେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି.'
ସନ୍ଦେହୋଽତ୍ର ନ କର୍ତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ଵିଷ୍ଣୋ କଦାଚନ । ମମ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରମାଣଂ ହି ବ୍ରହ୍ମା ପାରଙ୍ଗତୋଽସ୍ଯ ହ
ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୋର କଥା ହିଁ ପ୍ରମାଣ, କାରଣ ବ୍ରହ୍ମା ଏହାର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି.
ଗୃହୀତ୍ଵା ମାଂ ସମାଯାତଃ ଶିଵଭକ୍ତୈଃ ସମର୍ପିତାମ୍ । କେତକ୍ଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରିରାହ ସ୍ମଯନିଵ
ଶିବଭକ୍ତମାନେ ଯେଉଁଥିରେ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି; କେତକୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ହରି ହାଲୁକି ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ.
ମହାଦେଵଃ ପ୍ରମାଣଂ ମେ ଯଦ୍ଯସୌ ଵଚନଂ ଵଦେତ୍ । ଋଷିରୁଵାଚ। ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ହରେର୍ଵାକ୍ଯଂ ମହାଦେଵ: ସନାତନଃ
ମହାଦେବ ନିଜେ ଏହି କଥା ସ୍ୱୀକାର କରିଲେ, ତାହା ପାଇଁ ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରମାଣ ହେବ। ଋଷି କହିଲେ: ହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସନାତନ ମହାଦେବ—
କୁପିତଃ କେତକୀଂ ପ୍ରାହ ମିଥ୍ଯାଵାଦିନି ମା ଵଦ । ଗଚ୍ଛତୋ ମଧ୍ଯତଃ ପ୍ରାପ୍ତା ପତିତା ମସ୍ତକାନ୍ମମ
—କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କେତକୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନି! ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟଭାଗ ଦେଇ ଯାଉଥିବାବେଳେ ତୁମେ ମୋ ମୁଣ୍ଡରୁ ପଡିଗଲା.'
ମିଥ୍ଯାଭିଭାଷିଣୀ ତ୍ଯକ୍ତା ମଯା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦେଵ ହି । ବ୍ରହ୍ମା ଲଜ୍ଜାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ନନାମ ମଧୁସୂଦନମ୍
'ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବା ତୁମେ, ମୁଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି।' ବ୍ରହ୍ମା ଲଜ୍ଜାରେ ଭରି ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଶିଵେନ କେତକୀ ତ୍ଯକ୍ତା ତଦ୍ଦିନାତ୍କୁସୁମେଷୁ ଵୈ । ଏଵଂ ମାଯାବଲଂ ଵିଦ୍ଧି ଜ୍ଞାନିନାମପି ମୋହଦମ୍
ସେ ଦିନଠୁ, କେତକୀ ଶିବ ଓ ଫୁଲମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତ୍ୟାଗିତ ହେଲା। ଏଭଳି, ମାୟାର ଶକ୍ତି ଜଣା ଯେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ପଡିପାରନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ରାଜନ୍କା ଵାର୍ତା ଵିଭ୍ରମଂ ପ୍ରତି । ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସର୍ଵଦେଵ ରମାପତିଃ
ହେ ରାଜା, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଭ୍ରମ ବିଷୟରେ କଣ କହିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ? ଦେବମାନଙ୍କର କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତି—
ଦୈତ୍ଯାନ୍ଵଞ୍ଚଯତେ ଚାଶୁ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପାପଭଯଂ ହରିଃ । ଅଵତାରକରୋ ଦେଵୋ ନାନାଯୋନିଷୁ ମାଧଵଃ
—ପାପ ଭୟକୁ ଛାଡି ଦେବତା ଦୂତି ଦେଇ ଦେମନମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି; ମାଧବ ଦେବ ନାନା ଯୋନିରେ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽଽନନ୍ଦସୁଖଂ ଦୈତ୍ଯୈର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଚୈଵାକରୋଦ୍ଵିଭୁଃ । ନୂନଂ ମାଯାବଲଂ ଚୈତନ୍ମାଧଵେଽପି ଜଗଦ୍ଗୁରୌ
ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖକୁ ଛାଡି, ବିଭୁ ଦେମନମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ମାୟାର ଶକ୍ତି ମାଧବ, ଜଗତ୍ଗୁରୁରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।