ଶକ୍ତିଃ କରୋତି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ସା ଵୈ ପାଲଯତେଽଖିଲମ୍ । ଇଚ୍ଛଯା ସଂହରତ୍ଯେଷା ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍
ଶକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେଇ ସମସ୍ତକୁ ପାଳନ କରେ; ଏହାର ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ଚରାଚର ଜଗତ ସଂହାର ହୁଏ।
ନ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନ ହରଃ ଶକ୍ରୋ ନ ବ୍ରହ୍ମା ନ ଚ ପାଵକଃ । ନ ସୂର୍ଯୋ ଵରୁଣଃ ଶକ୍ତଃ ସ୍ଵେ ସ୍ଵେ କାର୍ଯେ କଥଞ୍ଚନ
ବିଷ୍ଣୁ, ହର, ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବରୁଣ—ଏମାନେ କେହି ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ କାମ କରିବାରେ କେବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହଁନ୍ତି।
ତଯା ଯୁକ୍ତା ହି କୁର୍ଵନ୍ତି ସ୍ଵାନି କାର୍ଯାଣି ତେ ସୁରାଃ । ସୈଵ କାରଣକାର୍ଯେଷୁ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣାଵଗମ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ କାମ କରନ୍ତି; କାରଣ ଓ ଫଳରେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଦେଖାଯାଏ।
ସଗୁଣା ନିର୍ଗୁଣା ସା ତୁ ଦ୍ଵିଧା ପ୍ରୋକ୍ତା ମନୀଷିଭିଃ । ସଗୁଣା ରାଗିଭିଃ ସେଵ୍ଯା ନିର୍ଗୁଣା ତୁ ଵିରାଗିଭିଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ସେ ଗୁଣସହିତ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ଦୁଇଭଳି ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ଗୁଣସହିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅନାସକ୍ତ, ସେମାନେ ନିର୍ଗୁଣ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ସ୍ଵାମିନୀ ସା ନିରାକୁଲା । ଦଦାତି ଵାଚ୍ଛିତାନ୍କାମାନ୍ପୂଜିତା ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ସେ ଦେବୀ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷର ସ୍ୱାମିନୀ ଓ ନିର୍ବିକାର; ନିୟମରେ ପୂଜିଲେ, ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ନ ଜାନନ୍ତି ଜନା ମୂଢାସ୍ତାଂ ସଦା ମାଯଯାଵୃତାଃ । ଜାନନ୍ତୋଽପି ନରାଃ କେଚିନ୍ମୋହଯନ୍ତି ପରାନପି
ମୋହରେ ଆବୃତ ଲୋକମାନେ ସେଉଁଠି ଦେବୀଙ୍କୁ ଜାଣିପାରନ୍ତିନାହିଁ; କିଛି ଜଣେ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି।
ପଣ୍ଡିତାଃ ସ୍ଵୋଦରାର୍ଥଂ ଵୈ ପାଖଣ୍ଡାନି ପୂଥକ୍ପୃଥକ୍ । ପ୍ରଵର୍ତଯନ୍ତି କଲିନା ପ୍ରେରିତା ମନ୍ଦଚେତସଃ
କଳିର ପ୍ରଭାବରେ ମନ୍ଦମତି ପଣ୍ଡିତମାନେ ନିଜ ପେଟ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମିଥ୍ୟା ମତ ପ୍ରଚାର କରନ୍ତି।
କଲାଵସ୍ମିନ୍ମହାଭାଗା ନାନାଭେଦସମୁତ୍ଥିତାଃ । ନାନ୍ଯେ ଯୁଗେ ତଥା ଧର୍ମା ଵେଦବାହ୍ଯାଃ କଥଞ୍ଚନ
ଏହି କଳିଯୁଗରେ, ହେ ମହାଭାଗ, ବହୁତ ପ୍ରକାର ମତ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁଗରେ ଏପରି ବେଦବାହ୍ୟ ଧର୍ମ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା।
ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚରତ୍ଯସାଵୁଗ୍ର ତପୋ ଵର୍ଷାଣ୍ଯନେକଶଃ । ବ୍ରହ୍ମା ହରସ୍ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ଧ୍ଯାଯନ୍ତଃ କମପି ଧୁଵମ୍
ସେ ଉଗ୍ର ବିଷ୍ଣୁ ଅନେକ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ହରି ଓ ହର—ଏଇ ତିନି ଦେବତା ସଦା କିଛି ଚିରନ୍ତନ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
କାମଯାନାଃ ସଦା କାମଂ ତେ ତ୍ରଯଃ ସର୍ଵଦୈଵ ହି । ଯଜନ୍ତି ଯଜ୍ଞାନ୍ଵିଵିଧାନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ
ଏହି ତିନିଜଣ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର—ସଦା ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।
ତେ ଵୈ ଶକ୍ତିଂ ପରାଂ ଦେଵୀଂ ବ୍ରହ୍ମାଖ୍ଯାଂ ପରମାତ୍ମିକାମ୍ । ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ମନସା ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯାଂ ମତ୍ଵା ସନାତନୀମ୍
ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ମନରେ ପରାଶକ୍ତି, ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପରମାତ୍ମା ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଚିରନ୍ତନ ଓ ସନାତନ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ତିଃ ସଦା ସେଵ୍ଯା ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ କୃତନିଶ୍ଚଯୈଃ । ନିଶ୍ଚଯଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ସେଇଠି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସଦା ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍କର୍ଷ ଏହି ଅଟୁଟ ଜ୍ଞାନ।
କୃଷ୍ଣାଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ମଯା ଚୈତତ୍ତେନ ଜ୍ଞାତଂ ତୁ ନାରଦାତ୍ । ପିତୁଃ ସକାଶାତ୍ତେନାପି ବ୍ରହ୍ମଣା ଵିଷ୍ଣୁଵାକ୍ଯତଃ
ମୁଁ ଏହି କଥା କୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି, ଏହିପରି ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଜାଣିଛି; ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଠାରୁ, ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ।
ନ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ନ ମନ୍ତଵ୍ଯମନ୍ଯେଷାଂ ଵଚନଂ ବୁଧୈଃ । ଶକ୍ତିରେଵ ସଦା ସେଵ୍ଯା ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ କୃତନିଶ୍ଚଯୈଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ବିଦ୍ୱାନମାନେ ସଦା ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମପି ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯମଶକ୍ତସ୍ଯ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଅତଃ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯା ଶକ୍ତିରେଵ ହି
ଅଶକ୍ତିମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସିଧାସଳଖ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାତ୍ର ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର।
ହରିକୃତମଧୁକୈଟଭଵଧଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ଯଦା ଵିନିର୍ଗତା ନିଦ୍ରା ଦେହାତ୍ତସ୍ଯ ଜଗଦ୍ଗୁରୋଃ । ନେତ୍ରାସ୍ଯନାସିକାବାହୁହୃଦଯେଭ୍ଯସ୍ତଥୋରସଃ
ସୂତ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ସେ ଜଗତ୍ଗୁରୁଙ୍କ ଦେହରୁ ନିଦ୍ରା ବାହାରିଗଲା, ତେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଆଖି, ମୁଁହ, ନାକ, ବାହୁ, ହୃଦୟ ଓ ଛାତିରୁ ନିଦ୍ରା ବାହାରିଲା।
ନିଃସୃତ୍ଯ ଗଗନେ ତସ୍ଥୌ ତାମସୀ ଶକ୍ତିରୁତ୍ତମା । ଉଦତିଷ୍ଠଜ୍ଜଗନ୍ନାଥୋ ଜୃମ୍ଭମାଣଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ତାମସିକ ଶକ୍ତି ଆକାଶରେ ବସିଗଲା; ଜଗନ୍ନାଥ ପୁନିପୁନି ହାଡ଼ି ଓ ଜମାଇ ଉଠିଲେ।
ତଦାପଶ୍ଯତ୍ ସ୍ଥିତଂ ତତ୍ର ଭଯତ୍ରସ୍ତଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍ । ଉଵାଚ ଚ ମହାତେଜା ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା
ତାପରେ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଙ୍କୁ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ କିମାଗତୋଽସି ଭଗଵଂସ୍ତପସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାତ୍ର ପଦ୍ମଜ । କସ୍ମାଚ୍ଚିନ୍ତାତୁରୋଽସି ତ୍ଵଂ ଭଯାକୁଲିତମାନସଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—'ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ପଦ୍ମଯ, ତୁମେ କାହିଁକି ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହେଇଛ?'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ତ୍ଵତ୍କର୍ଣମଲଜୌ ଦେଵ ଦୈତ୍ଯୌ ଚ ମଧୁକୈଟଭୌ । ହନ୍ତୁଂ ମାଂ ସମୁପାଯାତୌ ଘୋରରୂପୌ ମହାବଲୌ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—'ହେ ଦେବ, ତୁମ ଶ୍ରବଣର ମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଦୁଇ ଦାନବ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ଭଯାତ୍ତଯୋଃ ସମାଯାତସ୍ତ୍ଵତ୍ସମୀପଂ ଜଗତ୍ପତେ । ତ୍ରାହି ମାଂ ଵାସୁଦେଵାଦ୍ଯ ଭଯତ୍ରସ୍ତଂ ଵିଚେତନମ୍
ଭୟରେ ମୁଁ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହିତ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ହେ ଜଗତ୍ନାଥ। ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ବାସୁଦେବ, ମୁଁ ଭୟରେ ଉତ୍ତେଜିତ ଓ ବିବ୍ରାନ୍ତ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ତିଷ୍ଠାଦ୍ଯ ନିର୍ଭଯୋ ଜାତସ୍ତୌ ହନିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ କିଲ । ଯୁଦ୍ଧାଯାଜଗ୍ମତୁର୍ମୂଢୌ ମତ୍ସମୀପଂ ଗତାଯୁଷୌ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ଏଠାରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ରୁହ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି। ଏହି ଦୁଇ ମୂର୍ଖ ମୋ ସାମ୍ନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି।
ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଵଦତି ଦେଵେଶେ ଦାନଵୌ ତୌ ମହାବଲୌ । ଵିଚିନ୍ଵାନାଵଜଂ ଚୋଭୌ ସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ମଦଗର୍ଵିତୌ
ସୂତ କହିଲେ: ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ସେଇ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ, ଅଜନ୍ମାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ, ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ନିରାଧାରୌ ଜଲେ ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତୌ ଵିଗତଜ୍ଵରୌ । ତାଵୂଚତୁର୍ମଦୋନ୍ମତ୍ତୌ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ସେମାନେ ଜଳରେ ଭିତିହୀନ ଭାବରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ଦୁଃଖରହିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ମହାମୁନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଲାଯିତ୍ଵା ସମାଯାତଃ ସନ୍ନିଧାଵସ୍ଯ କିଂ ତତଃ । ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁ ହନିଷ୍ଯାଵଃ ପଶ୍ଯତୋଽସ୍ଯୈଵ ସନ୍ନିଧୌ
ତୁମେ ପଳାଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଏଥିରେ କଣ ହେଲା? ଯୁଦ୍ଧ କର! ଆମେ ଏହାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବୁ।
ପଶ୍ଚାଦେନଂ ହନିଷ୍ଯାଵଃ ସର୍ପଭୋଗୋପରିସ୍ଥିତମ୍ । ତ୍ଵମଦ୍ଯ କୁରୁ ସଂଗ୍ରାମଂ ଦାସୋଽସ୍ମୀତି ଚ ଵା ଵଦ
ପରେ ଆମେ ସେଉଁଠି ସର୍ପର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବୁ। ଆଜି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ଆମର ଦାସ ହେବାକୁ ମନେ କର।
ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତାଵୁଵାଚ ଜନାର୍ଦନଃ । କୁରୁତଂ ସମରଂ କାମଂ ମଯା ଦାନଵପୁଙ୍ଗଵୌ
ସୂତ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ, ଯାହାଙ୍କୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କୁହାଯାଏ, ସେଇ ଦୁଇ ଦାନବ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୋ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ହରିଷ୍ଯାମି ମଦଂ ଚାହଂ ଯୁଵଯୋର୍ମତ୍ତଯୋଃ କିଲ । ଆଗଚ୍ଛତଂ ମହାଭାଗୌ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚେଦ୍ଵାଂ ମହାବଲୌ
ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଅହଂକାର ଦୂର କରିଦେବି, ହେ ମହାବଳୀ, ଯଦି ଆଶା ଅଛି, ତେବେ ଆସ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚନଂ ଚୋଭୌ କ୍ରୋଧଵ୍ଯାକୁଲଲୋଚନୌ । ନିରାଧାରୌ ଜଲସ୍ଥୌ ଚ ଯୁଦ୍ଧୋଦ୍ଯୁକ୍ତୌ ବଭୂଵତୁଃ
ସୂତ କହିଲେ: ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରେ ରୋଷ ଭରିଗଲା, ସେମାନେ ଜଳରେ ଭିତିହୀନ ଭାବରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ମଧୁଶ୍ଚ କୁପିତସ୍ତତ୍ର ହରିଣା ସହ ସଂଯୁଗମ୍ । କର୍ତୁଂ ପ୍ରଚଲିତସ୍ତୂର୍ଣଂ କୈଟଭସ୍ତୁ ତଥା ସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ ମଧୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇଲେ; କୈଟଭ ମଧ୍ୟ ତାଲମେଳେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଲେ।