ସର୍ଵେ ଦେଵା ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରାକ୍ଷସାଃ । ଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ଵଲ୍ଲ୍ଯଃ ପଶଵୋ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମଣିଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ, ଲତା, ପଶୁ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ, ପକ୍ଷୀ—
ମାଯାଧୀନାଶ୍ଚ ତେ ସର୍ଵେ ଭାଜନଂ ବଂଧମୋକ୍ଷଯୋଃ । ତଯା ସୃଷ୍ଟମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍
ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମାୟାର ଅଧୀନ, ଯିଏ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷର ମୂଳ। ସେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳଅଚଳ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ତଦ୍ଵଶେ ଵର୍ତତେ ନୂନଂ ମୋହଜାଲେନ ଯଂତ୍ରିତମ୍ । ତ୍ଵଂ କିଯାନ୍ମାନୁଷେଷ୍ଵେକଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ରଜସାଽଽଵିଲଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଚଳନ୍ତି, ମୋହର ଜାଲରେ ବନ୍ଧା। ତୁମେ ଅନେକ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଜଣେ, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ରଜୋଗୁଣରେ ଆବୃତ।
ଜ୍ଞାନିନାମପି ଚେତାଂସି ମୋହଯତ୍ଯନିଶଂ ହି ସା । ବ୍ରହ୍ମେଶଵାସୁଦେଵାଦ୍ଯା ଜ୍ଞାନେ ସତ୍ଯପି ଶେଷତଃ
ସେ ମହାମାୟା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ମନକୁ ମଧ୍ୟ ସବୁବେଳେ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ୍ୱର, ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ମୋହରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ୍ତ ହେଉନାହାନ୍ତି।
ତେଽପି ରାଗଵଶାଲ୍ଲୋକେ ଭ୍ରମତି ପରିମୋହିତାଃ । ପୁରା ସତ୍ଯଯୁଗେ ରାଜନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ନାରାଯଣଃ ସ୍ଵଯମ୍
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଗରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ, ଏହି ଲୋକରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ଭଲଭାବେ ମୋହିତ। ପୂର୍ବେ ସତ୍ୟଯୁଗରେ, ରାଜନ, ବିଷ୍ଣୁ ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ—
ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଚକାର ଵିପୁଲଂ ତପଃ । ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ଯାଵଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାପ୍ରସକ୍ତଯେ
ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ପହଁଚି, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଭାରୀ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଅନଶ୍ଵରସୁଖାଯାସୀ ଚିଂତଯାନସ୍ତତଃ ପରମ୍ । ଏକସ୍ମିନ୍ନିର୍ଜନେ ଦେଶେ ବ୍ରହ୍ମାଽପି ପରମାଦ୍ଭୁତେ
ଅମର ସୁଖ ପାଇବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଏକ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ସ୍ଥିତସ୍ତପସି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମୋହସ୍ଯ ଵିନିଵୃତ୍ତଯେ । କଦାଚିଦ୍ଵାସୁଦେଵୋଽସୌ ସ୍ଥଲାଂତରମତିର୍ହରିଃ
ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗି ରହିଲେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୋହରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ। ଏକ ଦିନ, ସେ ହରି, ବାସୁଦେବ, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦେଶାତ୍ସମୁତ୍ଥାଯ ଜଗାମାନ୍ଯଦ୍ଦିଦୃକ୍ଷଯା । ଚତୁର୍ମୁଖୋଽପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଥୈଵ ନିଃସୃତଃ ସ୍ଥଲାତ୍
ସେ ସ୍ଥାନରୁ ଉଠି, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଇଲେ। ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିଲେ।
ମିଲିତୌ ମାର୍ଗମଧ୍ଯେ ତୁ ଚତୁର୍ମୁଖଚତୁର୍ଭୁଜୌ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପୃଷ୍ଟଵଂତୌ ତୌ କସ୍ତ୍ଵଂ କସ୍ତ୍ଵମିତି ସ୍ମ ହ
ମାର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ, ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଚାରିହାତ ବିଷ୍ଣୁ ମିଶିଗଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ତୁମେ କିଏ? ତୁମେ କିଏ?'
ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ଦେଵଂ କର୍ତାଽହଂ ଜଗତଃ କିଲ । ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତମାହ ଭୋ ମୂର୍ଖ ଜଗତ୍କର୍ତାଽହମଚ୍ଯୁତଃ
ବ୍ରହ୍ମା ସେ ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।' ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, 'ଅବିବେକୀ, ମୁଁ ଅଚ୍ୟୁତ, ଏହି ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।'
ତ୍ଵଂ କିଯାନ୍ବଲହୀନୋଽସି ରଜୋଗୁଣସମାଶ୍ରିତଃ । ସତ୍ତ୍ଵାଶ୍ରିତଂ ହି ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ଵାସୁଦେଵଂ ସନାତନମ୍
'ତୁମେ କେତେ ଦୁର୍ବଳ, ରଜୋଗୁଣରେ ଭରସା କରୁଛ। ମୋତେ, ବାସୁଦେବ, ଶୁଦ୍ଧତାରେ ଅବିଚଳ ଏବଂ ଚିରକାଳ ଥିବା ବୋଲି ଜାଣ।'
ମଯା ତ୍ଵଂ ରକ୍ଷିତୋଽଦ୍ଯୈଵ କୃତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ଶରଣଂ ମେ ସମାଯାତୋ ଦାନଵାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରପୀଡିତଃ
ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିଛି, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ତୁମେ ଦୁଇଟି ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲା।
ମଯା ତୌ ନିହତୌ କାମଂ ଦାନଵୌ ମଧୁକୈଟଭୌ । କଥଂ ଗର୍ଵାଯସେ ମଂଦ ମୋହୋଽଯଂ ତ୍ଯଜ ସାଂପ୍ରତମ୍
ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଦୁଇ ଦାନବ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଅହଂକାର କାହିଁକି? ଏହି ମୂଢତାକୁ ଏବେ ଛାଡିଦିଅ।
ନ ମତ୍ତୋଽପ୍ଯଧିକଃ କଶ୍ଚିତ୍ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରସାରିତେ । ଋଷିରୁଵାଚ। ଏଵଂ ପ୍ରଵଦମାନୌ ତୌ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୂ ପରସ୍ପରମ୍
ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାରରେ ମୋଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହିଁ।
ସ୍ଫୁରଦୋଷ୍ଠୌ ଵେପମାନୌ ଲୋହିତାକ୍ଷୌ ବଭୂଵତୁଃ । ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ସହସା ତଯୋର୍ଵିଵଦମାନଯୋଃ
ଋଷି କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଏଭଳି ଆପସରେ କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନଙ୍କର ଠୋଠ ଖଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ଦେହ କମ୍ପିଯାଉଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏହି ସମୟରେ ହଠାତ୍ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା।
ମଧ୍ଯେ ଲିଂଗଂ ସୁଧାଶ୍ଵେତଂ ଵିପୁଲଂ ଦୀର୍ଘମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଆକାଶେ ତରସା ତତ୍ର ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ, ବଡ଼ ଓ ଧଳା ଲିଙ୍ଗ ଦେଖାଦେଲା। ଆକାଶରୁ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର ତୁରନ୍ତ କହିଲା।
ତୌ ସଂବୋଧ୍ଯ ମହାଭାଗୌ ଵିଵଦନ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଷ୍ଣୋ ଵିଵାଦଂ ମା କୁରୁତାଂ ଵାଂ ପରସ୍ପରମ୍
ସେ ଦୁଇ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ସ୍ୱର କହିଲା: 'ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଆପସରେ ବିବାଦ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।'
ଲିଂଗସ୍ଯାସ୍ଯ ପରଂ ପାରମଧସ୍ତାଦୁପରି ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଯୋ ଯାତି ଯୁଵଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାଂ ସଦୈଵ ହି
ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଉପର କିମ୍ବା ତଳ ସୀମାକୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ପହଞ୍ଚିପାରିବ, ସେ ସବୁବେଳେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ।
ଏକ: ପ୍ରଯାତୁ ପାତାଲମାକାଶମପରୋଽଧୁନା । ପ୍ରମାଣଂ ମେ ଵଚଃ କାର୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵାଦଂ ନିରର୍ଥକମ୍
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ତଳକୁ ପାତାଳକୁ ଯାଅ, ଅନ୍ୟଜଣ ଉପରକୁ ଆକାଶକୁ ଯାଅ। ମୋ କଥାକୁ ନିୟମ ଭାବେ ମାନ, ଏହି ବ୍ୟର୍ଥ ବିବାଦକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ସର୍ଵଦା କାର୍ଯୋ ଵିଵାଦେଽସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵଯୋରିହ । ଋଷିରୁଵାଚ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସଜ୍ଜୀଭୂତୌ କୃତୋଦ୍ଯମୌ
ଏହି ବିବାଦରେ ଯିଏ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ, ସେ ସବୁବେଳେ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।
ଜଗ୍ମତୁର୍ମାତୁମଗ୍ରସ୍ଥଂ ଲିଙ୍ଗମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ । ପାତାଲମଗମଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମାଽପ୍ଯାକାଶମେଵ ଚ
ଋଷି କହିଲେ: ସେ ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ଦୁହେଁ ସଚେତନ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାବଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଲିଙ୍ଗକୁ ମାପିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପରିମାତୁଂ ମହାଲିଙ୍ଗଂ ସ୍ଵମହତ୍ତ୍ଵଵିଵୃଦ୍ଧଯେ । ଵିଷ୍ଣୁର୍ଗତ୍ଵା କିଯଦ୍ଦେଶଂ ଶ୍ରାନ୍ତଃ ସର୍ଵାତ୍ମନା ଯତଃ
ନିଜ ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ ତଳକୁ ପାତାଳକୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଉପରକୁ ଆକାଶକୁ ଯାଇ, ଏହି ବଡ଼ ଲିଙ୍ଗକୁ ମାପିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ନ ପ୍ରାପାଂତଂ ସ ଲିଂଗସ୍ଯ ପରିଵୃତ୍ଯ ଯଯୌ ସ୍ଥଲମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଽଗଚ୍ଛତ୍ତତଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ପତିତଂ କେତକୀଦଲମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ବହୁ ଦୂର ଯାଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଲିଙ୍ଗର ଶେଷ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ପୁଣି ଉପରକୁ ଫେରି ଆସିଲେ।
ଶିଵସ୍ଯ ମସ୍ତକାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ପରାଵୃତ୍ତୋ ମୁଦାଵୃତଃ । ଆଗତ୍ଯ ତରସା ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣଵେ କେତକୀଦଲମ
ବ୍ରହ୍ମା ଉପରକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ପଡ଼ୁଥିବା କେତକୀ ଫୁଲର ଡାଳିକୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ ପଛକୁ ଫେରିଲେ।
ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ଚ ଵିତଥମୁଵାଚ ମଦମୋହିତଃ । ଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ମସ୍ତକାଦେତଦ୍ଗୃହୀତଂ କେତକୀଦଲମ୍
ଘରକୁ ତୁରନ୍ତ ଫେରି, ମଦ ଓ ମୋହରେ ମତ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା, କେତକୀ ଡାଳିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ଭ୍ରମ କରି କହିଲେ: 'ଏହି କେତକୀ ଡାଳି ଲିଙ୍ଗର ଶିରାଘରୁ ଆଣିଛି।'
ଅଭିଜ୍ଞାନାଯ ଚାନୀତଂ ତଵ ଚିତ୍ତପ୍ରଶାନ୍ତଯେ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ କେତକୀଦଲମ୍
'ତୁମର ମନ ଶାନ୍ତି ପାଉ ଭାବେ, ଏହିଟି ସାକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ଆଣିଛି।' ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ କେତକୀ ଡାଳିକୁ ଦେଖି—
ହରିସ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ସାକ୍ଷୀ କ: କଥଯାଧୁନା । ଯଥାର୍ଥଵାଦୀ ମେଧାଵୀ ସଦାଚାରଃ ଶୁଚିଃ ସମଃ
ହରି କହିଲେ: 'ଏବେ ସାକ୍ଷୀ କିଏ? ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ନୀତିଶୀଳ, ପବିତ୍ର ଓ ନିଷ୍ପକ୍ଷ, ସେ ସବୁବେଳେ ବିବାଦରେ ସାକ୍ଷୀ ହୁଏ।'
ସାକ୍ଷୀ ଭଵତି ସର୍ଵତ୍ର ଵିଵାଦେ ସମୁପସ୍ଥିତେ । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଦୂରଦେଶାତ୍ସମାଯାତି ସାକ୍ଷୀ କଃ ସମଯେଽଧୁନା
ସାକ୍ଷୀ ସବୁଠାରେ ବିବାଦ ହେଲେ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଏହି ସମୟରେ ଦୂର ଦେଶରୁ କିଏ ସାକ୍ଷୀ ହିସାବରେ ଆସିପାରିବ?'
ଯତ୍ସତ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଚଃ ସେଯଂ କେତକୀ କଥଯିଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରେରିତା ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଣା କେତକୀ ସ୍ଫୁଟମ୍
'ଯାହା ସତ୍ୟ, ସେ କଥା କେତକୀ କହିଦିଅ।' ଏହିପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ କେତକୀକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିବାକୁ ପ୍ରେରଣା କଲେ।