ଗଜାଶ୍ଚ ତୁରଗାଃ ସର୍ଵେ ଦୁର୍ବଲା ଭକ୍ଷ୍ଯଵର୍ଜିତାଃ । ଜାତାଃ ସ୍ଯୁର୍ନାତ୍ର ସଂଦେହଃ ଶତ୍ରୁଣା ପରିପୀଡିତାଃ
'ମୋ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ନ ମିଳି ଦୁର୍ବଳ ହେଇଯିବେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରିବେ।'
ସେଵକା ମମ ସର୍ଵେ ତେ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଵଶଵର୍ତିନଃ । ଦୁଃଖିତା ଏଵ ଜାତାଃ ସ୍ଯୁଃ ପାଲିତା ଯେ ମଯା ପୁରା ॥ ଧନଂ ମେ ସୁଦୁରାଚାରୈରସଦ୍ଵ୍ଯଯପରୈଃ ପରୈଃ । ଦ୍ଯୂତାସଵଭୁଜିଷ୍ଯାଦିସ୍ଥାନେ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରାପିତଂ କିଲ
'ମୋ ସମସ୍ତ ସେବକ ଏବେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅଛନ୍ତି; ଯେମାନେ ପୂର୍ବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖିତ ହେଇଯିବେ। ମୋ ଧନ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅସଦ୍ବ୍ୟୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଜୁଆ ଓ ମଦ୍ୟପାନରେ ଲିନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ କାମରେ ଅପବ୍ୟୟ କରିଦେବେ।'
କୋଶକ୍ଷଯଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵ୍ଯସନୈଃ ପାପବୁଦ୍ଧଯଃ । ନ ପାତ୍ରଦାନନିପୁଣା ମ୍ଲେଚ୍ଛାସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରିଣୋଽପି ମେ
'ପାପମନା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଦୁର୍ବ୍ୟସନ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟର ଧନଭଣ୍ଡାର ଶେଷ କରିଦେବେ। ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ବି ଅପରିଚିତ ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦାନ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ।'
ଇତି ଚିନ୍ତାପରୋ ରାଜା ଵୃକ୍ଷମୂଲସ୍ଥିତୋ ଯଦା । ତଦାଜଗାମ ଵୈଶ୍ଯସ୍ତୁ କଶ୍ଚିଦାର୍ତିପରସ୍ତଥା
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ରାଜା ଗଛ ତଳେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଏକ ବ୍ୟାପାରୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଭର୍ସା ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ନୃପେଣ ପୁରତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତତ୍ରୋପଵେଶିତଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ତଂ ନୃପଃ କୋଽସି କୁତ ଏଵାଗତୋ ଵନମ୍
ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିକଟରେ ବସାଇଲେ ଓ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛ?'
କୋଽସି କସ୍ମାଚ୍ଚ ଦୀନୋଽସି ହରିତଃ ଶୋକପୀଡିତଃ । ବ୍ରୂହି ସତ୍ଯଂ ମହାଭାଗ ମୈତ୍ରୀ ସାପ୍ତପଦୀ ମତା
'ତୁମେ କିଏ, ଏବଂ କାହିଁକି ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ, ମୁଞ୍ଜା ଓ ଶୋକରେ ଭର୍ସା ହୋଇଛ? ସତ୍ୟ କହ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସପ୍ତପଦ ଚାଲିଲେ ମିତ୍ରତା ହୁଏ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞସ୍ତମୁଵାଚ ଵିଶୋତ୍ତମଃ । ଉପଵିଶ୍ଯ ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ମତ୍ଵା ସାଧୁସମାଗମମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ । ସେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସି, ଏହି ମିଳନକୁ ମଙ୍ଗଳମୟ ବୋଲି ଭାବିଲେ ।
ଵୈଶ୍ଯ ଉଵାଚ। ମିତ୍ରାହଂ ଵୈଶ୍ଯଜାତୀଯଃ ସମାଧିର୍ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ଧନଵାନ୍ଧର୍ମନିପୁଣ: ସତ୍ଯଵାଗନସୂଯକଃ
ବଣିକ କହିଲେ — ମୁଁ ତୁମର ମିତ୍ର, ବଣିକ ପରିବାରର ଲୋକ, ମୋର ନାମ ସମାଧି । ମୁଁ ଧନୀ, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ କପଟତା ନଥିବା ଲୋକ ।
ପୁତ୍ରଦାରୈର୍ନିରସ୍ତୋଽହଂ ଧନଲୁବ୍ଧୈରସାଧୁଭିଃ । “କୃପଣେତି ମିଷଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାଯାଂ ସୁଦୁସ୍ତ୍ଯଜାମ୍” ସ୍ଵଜନେନ ଚ ସଂତ୍ଯକ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ଵନମାଶୁ ଵୈ
ମୋ ପୁଅ ଓ ଝିଅ, ଧନର ଲୋଭରେ ଏବଂ ଅଧର୍ମୀ ହୋଇ, ମୋତେ ଘରୁ ହଟାଇଦେଲେ । 'ଦୁଃଖୀ' ବୋଲି ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ କରି, ସେମାନେ ମୋତେ ଏବଂ ସେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ମମତାକୁ ଛାଡିଦେଲେ । ନିଜ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛି ।
କୋଽସି ତ୍ଵଂ ଭାଗ୍ଯଵାନ୍ଭାସି କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରିଯାଧୁନା । ରାଜୋଵାଚ। ସୁରଥୋ ନାମ ରାଜାଽହଂ ଦସ୍ଯୁଭିଃ ପୀଡିତୋଽଭଵମ୍
ତୁମେ କିଏ, ଏତେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦେଖାଯାଉଛ ? ଦୟାକରି ଏବେ କହ । ରାଜା କହିଲେ — ମୁଁ ସୁରଥ ନାମକ ରାଜା, ଦୁଷ୍ଟ ଲୁଟେରାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୋଇଛି ।
ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ଗତରାଜ୍ଯୋଽତ୍ର ମଂତ୍ରିଭିଃ ପରିଵଂଚିତଃ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵମତ୍ର ମିତ୍ରଂ ମେ ମିଲିତୋଽସି ଵିଶୋତ୍ତମ
ମୋ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୋତେ ଠକିଦେଇଛନ୍ତି । ଏଠାକୁ ଆସିଛି । ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ଏଠାରେ ମୋର ମିତ୍ର ହୋଇଛ ।
ସୁଖେନ ଵିହରିଷ୍ଯାଵୋ ଵନେଽତ୍ର ଶୁଭପାଦପେ । ଶୋକଂ ତ୍ଯଜ ମହାବୁଦ୍ଧେ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ଵିଶୋତ୍ତମ
ଆମେ ଏଠି ଜଙ୍ଗଲରେ, ଏହି ଶୁଭ ଗଛମାନଙ୍କ ତଳେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବା । ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦୁଃଖ ଛାଡ, ଶାନ୍ତ ହେଇ ରୁହ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ ।
"ଅତ୍ରୈଵ ଚ ଯଥାକାମଂ ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠ ମଯା ସହ । " ଵୈଶ୍ଯ ଉଵାଚ। କୁଟୁମ୍ବଂ ମେ ନିରାଲଂବଂ ମଯା ହୀନଂ ସୁଦୁଃଖିତମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ଚିନ୍ତାର୍ତଂ ଵ୍ଯାଧିଶୋକୋପତାପିତମ୍
"ଏଠି ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମୋ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ରୁହ ।" ବଣିକ କହିଲେ — ମୋ ଘରବାଳେ ମୋ ବିନା ଅସହାୟ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେବେ, ଚିନ୍ତା, ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହେବେ ।
ଭାର୍ଯାଦେହେ ସୁଖଂ ନୋ ଵା ପୁତ୍ରଦେହେ ନ ଵା ସୁଖମ୍ । ଇତି ଚିନ୍ତାତୁରଂ ଚେତୋ ନ ମେ ଶାମ୍ଯତି ଭୂମିପ
ନା ଭାର୍ଯ୍ୟା ନା ପୁଅ ମୋ ପାଖରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରୁନାହାନ୍ତି । ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ମିଳୁନାହିଁ, ରାଜା ।
କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ସୁତଂ ଭାର୍ଯାଂ ଗୃହଂ ସ୍ଵଜନମେଵ ଚ । ସ୍ଵସ୍ଥଂ ନ ମନ୍ମନୋ ରାଜନ୍ଗୃହଚିନ୍ତାକୁଲଂ ଭୃଶମ୍
କେବେ ମୁଁ ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଘର ଓ ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖିପାରିବି ? ଘର ଭାବନାରେ ମୋର ମନ ବହୁତ ଅଶାନ୍ତ, ରାଜା ।
ରାଜୋଵାଚ। ଯୈର୍ନିରସ୍ତୋଽସି ପୁତ୍ରାଦ୍ଯୈରସଦ୍ଵୃତ୍ତୈଃ ସୁବାଲିଶୈଃ । ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କିଂ ସୁଖଂ ତେଽଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାମତେ
ରାଜା କହିଲେ — ଯେଉଁ ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ଦୁଷ୍ଟ କାମରେ ଓ ମୂର୍ଖତାରେ ଘରୁ ହଟାଇଦେଲେ, ସେମାନେକୁ ଆଜି ଦେଖିଲେ କଣ ତୁମର କିଛି ଆନନ୍ଦ ହେବ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ?
ହିତକାରୀ ଵରଃ ଶତ୍ରୁର୍ଦୁଃଖଦାଃ ସୁହୃଦଃ କୁତଃ । ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଥିରଂ ମନଃ କୃତ୍ଵା ଵିହରସ୍ଵ ମଯା ସହ
ଯେ ଶତ୍ରୁ ଉପକାର କରେ, ସେ ଭଲ; ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ମିତ୍ର କେଉଁଠି ? ତେଣୁ ମନକୁ ଦୃଢ କରି, ମୋ ସହିତ ଏଠି ରୁହ ।
ଵୈଶ୍ଯ ଉଵାଚ। ମନୋ ମେ ନ ସ୍ଥିରଂ ରାଜନ୍ଭଵତ୍ଯଦ୍ଯ ସୁଦୁଃଖିତମ୍ । ଚିନ୍ତଯାଽତ୍ର କୁଟୁମ୍ବସ୍ଯ ଦୁସ୍ତ୍ଯଜସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମଭିଃ
ବଣିକ କହିଲେ — ରାଜା, ମୋର ମନ ଏବେ ଦୃଢ ନୁହେଁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ । ଏଠି ଅସୁଭ ଘରବାଳେ ଭାବି ଚିନ୍ତାରେ ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି ।
ରାଜୋଵାଚ। ମମାପି ରାଜ୍ଯଜଂ ଦୁଃଖଂ ଦୁନୋତି କିଲ ମାନସମ୍ । ପୃଚ୍ଛାଵୋଽଦ୍ଯ ମୁନିଂ ଶାଂତଂ ଶୋକନାଶନମୌଷଧମ୍
ରାଜା କହିଲେ — ମୋ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଯିବାର ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନକୁ ତିବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି । ଚଳ, ଆଜି ଆମେ ଶାନ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିବା, ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାର ଔଷଧ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଇତି କୃତ୍ଵା ମତିଂ ତୌ ତୁ ରାଜା ଵୈଶ୍ଯଶ୍ଚ ଜଗ୍ମତୁଃ । ମୁନିଂ ତୌ ଵିନଯୋପେତୌ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶୋକସ୍ଯ କାରଣମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି ଭାବି, ରାଜା ଓ ବଣିକ ଦୁଇଁଜଣ ଚାଲିଗଲେ । ସମ୍ମାନ ସହିତ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଦୁଃଖର କାରଣ ପଚାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ଗତ୍ଵା ତଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାହ ରାଜା ଋଷିମନୁତ୍ତମମ୍ । ଆସୀନଂ ସମ୍ଯଗାସୀନଃ ଶାଂତଂ ଶାଂତିମୁପାଗତଃ
ସେଠାକୁ ଗଲାପରେ, ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ । ସେ ମୁନି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଲାଗିଥିଲା ।
ଅଥ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ରାଜୋଵାଚ। ମୁନେ ଵୈଶ୍ଯୋଽଯମଧୁନା ଵନେ ମେ ମିତ୍ରତାଂ ଗତଃ । ପୁତ୍ରଦାରୈର୍ନିରସ୍ତୋଽଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽତ୍ର ମମ ସଂଗମମ୍
ରାଜା କହିଲେ — ମୁନି, ଏହି ବଣିକ ଏବେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ମୋର ମିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି । ପୁଅ ଓ ଝିଅ ଦ୍ୱାରା ଘରୁ ହଟାଇଦିଆଯିବା ପରେ, ସେ ଏଠାକୁ ଆସି ମୋ ସହିତ ମିଶିଛନ୍ତି ।
ନିଷ୍କାରଣଂ ଚ ମେ ଚିଂତା ହୃଦଯାନ୍ନ ନିଵର୍ତତେ । ହଯା ମେ ଦୁର୍ବଲାଃ ସ୍ଯୁଃ କିଂ ଗଜାଃ ଶତ୍ରୁଵଶଂ ଗତାଃ
କୌଣସି କାରଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚିନ୍ତା ମୋ ହୃଦୟରୁ ଯାଉନାହିଁ । ମୋର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହେବେ କି, ହାତୀମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତକୁ ପଡିଯିବେ କି ନାହିଁ — ଏହି ଭୟ ରହିଛି ।
ଭୃତ୍ଯଵର୍ଗସ୍ତଥା ଦୁଃଖୀ ଜାତଃ ସ୍ଯାତ୍ତୁ ମଯା ଵିନା । କୋଶକ୍ଷଯଂ କରିଷ୍ଯଂତି ରିପଵୋଽତିବଲାତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ମୋ ବିନା ମୋର ଦାସମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେବେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁମାନେ ମୋର ଧନ ଅତି ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିଂତଯାନସ୍ଯ ଚ ମେ ନିଦ୍ରା ତନୌ ସୁଖମ୍ । ଜାନାମୀଦଂ ଜଗନ୍ମିଥ୍ଯା ସ୍ଵପ୍ନଵତ୍ସର୍ଵମେଵ ହି
ଏପରି ଭାବିବା ସମୟରେ ମୋ ଦେହରେ ଶାନ୍ତିର ସହିତ ଘୁମ ଆସିଗଲା। ମୁଁ ଜାଣିଛି, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ସତ୍ୟନୁହେଁ, ସ୍ବପ୍ନ ପରି ମିଥ୍ୟା।
ଜାନତୋଽପି ମନୋ ଭ୍ରାଂତଂ ନ ସ୍ଥିରଂ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ । କୋଽହଂ କେଽଶ୍ଵା ଗଜାଃ କେଽମୀ ନ ତେ ମେ ଚ ସହୋଦରାଃ ॥ ନ ପୁତ୍ରା ନ ଚ ମିତ୍ରାଣି ଯେଷାଂ ଦୁଃଖଂ ଦୁନୋତି ମାମ୍ । ଭ୍ରମୋଽଯମିତି ଜାନାମି ତଥାପି ମମ ମାନସଃ
ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଶାନ୍ତ ରହେନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ। ମୁଁ କିଏ, ଏହି ଘୋଡ଼ା ହାତୀମାନେ କିଏ, ଏହି ଅନ୍ୟମାନେ କିଏ—ଏମାନେ ମୋ ସହୋଦର ନୁହେଁ, ପୁଅ ନୁହେଁ, ବନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ମୋତେ ବେଦନା ଦେଉଛି। ଏହା ଭ୍ରମ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ, ତଥାପି ମୋର ମନ ଏପରି ଅସ୍ଥିର।
ମୋହୋ ନୈଵାପସରତି କିଂ ତତ୍କାରଣମଦ୍ଭୁତମ୍ । ସ୍ଵାମିଂସ୍ତ୍ଵମସି ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵସଂଶଯନାଶକୃତ୍
ମୋର ଏହି ମୋହ କାହିଁକି ଯାଉନାହିଁ—ଏହାର କାରଣ କ'ଣ ଏତେ ଅଦ୍ଭୁତ? ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣ ସବୁଠୁ ଜଣା, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କରନ୍ତି।
କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ମୋହସ୍ଯ ମମାସ୍ଯ ଚ ଦଯାନିଧେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ରାଜ୍ଞା ସୁମେଧା ମୁନିସତ୍ତମଃ
ହେ କୃପାର ସାଗର, ମୋ ଏହି ମୋହର କାରଣ କହନ୍ତୁ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁମେଧା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତମୁଵାଚ ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ଶୋକମୋହଵିନାଶନମ୍ । ଋଷିରୁଵାଚ। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କାରଣଂ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷଯୋଃ
ସେ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ କହିଲେ, ଯାହା ଶୋକ ଓ ମୋହକୁ ନଶାଏ। ଋଷି କହିଲେ: ରାଜନ, ଶୁଣ, ମୁଁ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷର କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ମହାମାଯେତି ଵିଖ୍ଯାତା ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାମିହ । ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥେଶାନସ୍ତୁରାଷାଡ୍ଵରୁଣୋଽନିଲଃ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଯିଏ, ସେ ମହାମାୟା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଈଶାନ, ଦିଗ୍ପାଳମାନେ, ବରୁଣ, ବାୟୁ—