ଧାଵମାନୋ ଯଯାଵାଶୁ କାଲିକାଂ ଭୀଷଯନ୍ନିଵ । ତମାଗଚ୍ଛଂତମାଲୋକ୍ଯ କାଲିକା କମଲୋପମମ୍
ଦୃତ ଗତିରେ ଦୌଡ଼ି, ସେ କାଳିଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ସେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, କମଳ ସମାନ ସୁନ୍ଦରୀ କାଳି—
ଚକର୍ତ ମସ୍ତକଂ କଂଠାଦ୍ରୁଧିରୌଘଵହଂ ଭୃଶମ୍ । ଛିନ୍ନେଽସୌ ମସ୍ତକେ ଭୂମୌ ପପାତ ଗିରିସନ୍ନିଭଃ
ତାଙ୍କର ଗଳାରୁ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତଧାରା ବହିଲା; ମୁଣ୍ଡ କାଟାଯିବା ସହିତ, ସେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପ୍ରାଣା ଵିନିର୍ଯଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଦେହାଦୁତ୍କ୍ରମ୍ଯ ସତ୍ଵରମ୍ । ଗତାସୁଂ ପତିତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ
ତାହାର ପ୍ରାଣ ଦେହରୁ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଗଲା; ଦାନବଟିଏ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ତାଂ ତଦା ଦେଵୀଂ ଚାମୁଂଡାଂ କାଲିକାଂ ତଥା । ଵଵୁର୍ଵାତା: ଶିଵାସ୍ତତ୍ର ଦିଶଶ୍ଚ ଵିମଲା ଭୃଶମ୍
ତାପରେ ଦେବମାନେ ସେ ଦେବୀ, ଚାମୁଣ୍ଡା ଓ କାଳିକାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ସେଠାରେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପବନ ବହିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ହେଲା।
ବଭୂଵୁଶ୍ଚାଗ୍ନଯୋ ହୋମେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଶିଖାଃ ଶୁଭାଃ । ହତଶେଷାଶ୍ଚ ଯେ ଦୈତ୍ଯାଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଜଗଦଂବିକାମ୍
ହୋମକୁ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିଗୁଡ଼ିକର ଶିଖା ବାମ୍ଭା ଦିଗକୁ ଘୂରି ଶୁଭ ହେଲା; ଯେଉଁ ଦାନବମାନେ ବଞ୍ଚି ରହିଥିଲେ, ସେମାନେ ଜଗତ୍ ମାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽଽଯୁଧାନି ତେ ସର୍ଵେ ପାତାଲଂ ପ୍ରଯଯୁର୍ନୃପ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ତଳପାତାଳକୁ ଚଲିଗଲେ, ରାଜା; ଏହିପରି ଦେବୀଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଶୁମ୍ଭାଦୀନାଂ ଵଧଂ ଚୈଵ ସୁରାଣାଂ ରକ୍ଷଣଂ ତଥା । ଏତଦାଖ୍ଯାନକଂ ସର୍ଵଂ ପଠନ୍ତି ଭୁଵି ମାନଵାଃ
ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବଧ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା—ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଏଠାରେ ମଣିଷମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପଢ଼ନ୍ତି।
ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ଚ ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ତେ କୃତାର୍ଥା ଭଵଂତି ହି । ଅପୁତ୍ରୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରାନ୍ନିର୍ଧନଶ୍ଚ ଧନଂ ବହୁ
ଏହି କଥାକୁ ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ପୁଅ ମିଳେ, ଓ ଗରିବମାନେ ବହୁ ଧନ ପାଆନ୍ତି।
ରୋଗୀ ଚ ମୁଚ୍ଯତେ ରୋଗାତ୍ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଶତ୍ରୁତୋ ନ ଭଯଂ ତସ୍ଯ ଯ ଇଦଂ ଚରିତଂ ଶୁଭମ୍
ରୋଗୀମାନେ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଯିଏ ଏହି ଶୁଭ କଥା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁଠାରୁ କେବେ ଭୟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଥ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ। ମହିମା ଵର୍ଣ୍ଯତେ ସମ୍ଯକ୍ଚଂଡିକାଯାସ୍ତ୍ଵଯା ମୁନେ । କେନ ଚାରାଧିତା ପୂର୍ଵଂ ଚରିତ୍ରତ୍ରଯଯୋଗତଃ
ଏବେ ବତିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ମୁନି, ଆପଣ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କର ମହିମା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; କିଏ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ତିନି କଥା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ?
ପ୍ରସନ୍ନା କସ୍ଯ ଵରଦା କେନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂ ମହତ୍ । ଆରାଧ୍ଯ କାମଦାଂ ଦେଵୀଂ କଥଯସ୍ଵ କୃପାନିଧେ
କିଏ ଦୟାମୟୀ, ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କର କୃପା ଲାଗି ମହା ଫଳ ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇଲେ? ଦୟାସାଗର, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଉପାସନାଵିଧିଂ ବ୍ରହ୍ମସ୍ତଥା ପୂଜାଵିଧିଂ ଵଦ । ଵିସ୍ତରେଣ ମହାଭାଗ ହୋମସ୍ଯ ଚ ଵିଧିଂ ପୁନଃ
ଭାଗ୍ୟବାନ, ଆପଣ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ, ଦେବୀଙ୍କର ଉପାସନା ଓ ହୋମର ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଇତି ଭୂପଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନୃପଂ କୃଷ୍ଣୋ ମହାମାଯାପ୍ରପୂଜନମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଖୁସି ହେଲେ; କୃଷ୍ଣ ରାଜାଙ୍କୁ ମହାମାୟାଙ୍କ ପୂଜା ବିଷୟରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ସ୍ଵାରୋଚିଷେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵଂ ସୁରଥୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ । ବଭୂଵ ପରମୋଦାରଃ ପ୍ରଜାପାଲନତତ୍ପରଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ପୂର୍ବ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସୁରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦାର ଓ ପ୍ରଜା ପାଳନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ।
ସତ୍ଯଵାଦୀ କର୍ମପରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ପୂଜକଃ । ଗୁରୁଭକ୍ତିରତୋ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵଦାରଗମନେ ରତଃ
ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, କାର୍ଯ୍ୟନିଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ପୂଜକ, ଗୁରୁଭକ୍ତିରେ ନିତ୍ୟ ଲିନ୍ ଓ ନିଜ ଜନାନୀ ସହିତ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ।
ଦାନଶୀଲୋsଵିରୋଧୀ ଚ ଧନୁର୍ଵେଦୈକପାରଗଃ । ଏଵଂ ପାଲଯତୋ ରାଜ୍ଯଂ ମ୍ଲେଚ୍ଛାଃ ପର୍ଵତଵାସିନଃ
ସେ ଦାନଶୀଳ, ବିରୋଧ ନଥିବା, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ; ଏଭଳି ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିବାବେଳେ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ—
ବଲାଚ୍ଛତ୍ରୁତ୍ଵମାପନ୍ନାଃ ସୈନ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ । ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥପାଦାତିସହିତାସ୍ତେ ମଦୋତ୍କଟାଃ
ବଳପୂର୍ବକ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ହେଲେ, ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ତିଆରି କଲେ; ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସହିତ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
କୋଲାଵିଧ୍ଵଂସିନଃ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପୃଥ୍ଵୀଗ୍ରହଣତତ୍ପରାଃ । ସୁରଥଃ ସୈନ୍ଯମାଦାଯ ସଂମୁଖଃ ସମପଦ୍ଯତ
ଗ୍ରାମ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଏବଂ ଭୂମି ଦଳବଳରେ ଦଖଳ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ; ସୁରଥ ତାଙ୍କ ସେନା ନେଇ ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ଘୋରଂ ତସ୍ଯ ତୈରତିଦାରୁଣୈଃ । ମ୍ଲେଚ୍ଛାନାଂ ତୁ ବଲଂ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ରାଜ୍ଞସ୍ତଦ୍ବଲମଦ୍ଭୁତମ୍
ସେଠାରେ ରାଜା ଓ ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କର ସେନା ଅଳ୍ପ ଥିଲା ଓ ରାଜାଙ୍କର ସେନା ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା,
ତଥାପି ତୈର୍ଜିତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଦୈଵାଦ୍ରାଜା ପରାଜିତଃ । ଭଗ୍ନଶ୍ଚ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁରକ୍ଷଂ ଦୁର୍ଗମଂଡିତମ୍
ତଥାପି, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ରାଜା ସେମାନଙ୍କ ଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଗଲେ; ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ନିଜ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଦୁର୍ଗବନ୍ଧିତ ସହରକୁ ଫେରିଲେ।
ଚିଂତଯାମାସ ମେଧାଵୀ ରାଜା ନୀତିଵିଚକ୍ଷଣଃ । ପ୍ରଧାନାନ୍ଵିମନା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁପକ୍ଷସମାଶ୍ରିତାନ୍
ରାଜା, ଯିଏ ଚତୁର୍ ଓ ରାଜନୀତିରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲେ, ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପକ୍ଷକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ସେଠିଏ ମନେ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ୍ଥାନଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵିପୁଲଂ ପରିଖାଦୁର୍ଗମଂଡିତମ୍ । କାଲପ୍ରତୀକ୍ଷା କର୍ତଵ୍ଯା କିଂ ଵା ଯୁଦ୍ଧଂ ଵରଂ ମତମ୍
ମୁଁ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ଖାଲି ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନ ଦାଖଲ କରିଛି; ଏବେ ସମୟ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବି, ନା ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଭଲ ହେବ କି?
ମଂତ୍ରିଣଃ ଶତ୍ରୁଵଶଗା ମଂତ୍ରଯୋଗ୍ଯା ନ ତେ କିଲ । କିଂ କରୋମୀତି ମନସା ଭୂପତିଃ ସମଚିଂତଯତ୍
ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଉ ଉପଦେଶ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ କଣ କରିବି ଭାବି ରାଜା ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
କଦାଚିତ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ମାଂ ପାପାଚାରାଃ ପରାଶ୍ରିତାଃ । ଶତ୍ରୁଭ୍ଯୋଽଥ ପ୍ରଦାସ୍ଯଂତି ତଦା କିଂ ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି କେବେ ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକମାନେ ଧରି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିଦେଇବେ, ତେବେ ସେତେବେଳେ କଣ ହେବ?
ପାପବୁଦ୍ଧିଷୁ ଵିଶ୍ଵାସୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ କଦାଚନ । କିଂ ତେ ଵୈ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ଯେ ଲୋଭଵଶଗା ନରାଃ
ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?
ଭ୍ରାତରଂ ପିତରଂ ମିତ୍ରଂ ସୁହୃଦଂ ବାଂଧଵଂ ତଥା । ଗୁରୁଂ ପୂଜ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଲୋଭାଵିଷ୍ଟଃ ସଦା ନରଃ
ଏକ ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକ ସଦା ନିଜ ଭାଇ, ବାପା, ବନ୍ଧୁ, ସହଚର, ଆତ୍ମୀୟ, ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଘୃଣା କରେ।
ତସ୍ମାନ୍ମଯା ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵାସଃ ସର୍ଵଥାଽଧୁନା । ମଂତ୍ରିଵର୍ଗେଽତିପାପିଷ୍ଠେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷସମାଶ୍ରିତେ
ସେଠିଏ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପକ୍ଷକୁ ଯୋଗ ଦେଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପରେ ଏବେ ମୋତେ କେଉଁସି ଭଳି ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ମନସା ରାଜା ପରମଦୁର୍ମନାଃ । ଏକାକୀ ହଯମାରୁହ୍ଯ ନିର୍ଜଗାମ ପୁରାତ୍ତତ୍ତଃ
ଏଭଳି ଭାବି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏକା ହସ୍ତୀରେ ଚଢ଼ି ସହର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଅସହାଯୋଽଥ ନିର୍ଗତ୍ଯ ଗହନଂ ଵନମାଶ୍ରିତଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ମେଧାଵୀ କ୍ଵ ଗଂତଵ୍ଯଂ ମଯା ପୁନଃ
ସହଯୋଗୀ ବିନା ସେ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, 'ମୁଁ ଏବେ କେଉଁଠି ଯିବି?' ବୋଲି ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଯୋଜନତ୍ରଯମାତ୍ରେ ତୁ ମୁନେରାଶ୍ରମମୁତ୍ତମମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜଗାମ ଭୂପାଲସ୍ତାପସସ୍ଯ ସୁମେଧସଃ
ତିନି ଯୋଜନ ଦୂରେ ମହାର୍ଷି ସୁମେଧାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ରାଜା ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।